آجرهای زیستی تولید شده با باکتری؛ آیا آینده ساخت و ساز همین جاست؟
- آیا آجرهای زیستی تولیدشده با باکتری واقعاً میتوانند صنعت ساختمان ایران را متحول کنند یا فقط یک مد گذرا هستند؟
- مصالح بیولوژیک چه فرصتها و چالشهایی برای ساختوساز پایدار در کشورمان به همراه دارند؟
- آیا استفاده از این آجرهای جدید، مطابق با مقررات ملی ساختمان ایران است و چه خطرات و مزایایی را باید بدانیم؟
در این مقاله به تمامی پرسشهای بالا پیرامون آجرهای زیستی تولیدشده با باکتری و آینده مصالح بیولوژیک در ساختوساز ایران پاسخ خواهیم داد. اگر به دنبال راههایی نوین برای بالا بردن ارزش ملک، کاهش هزینههای ساخت، و سازگاری بیشتر با محیطزیست هستید، این مطلب مخصوص شماست.
انقلاب زیستی در صنعت ساختمان؛ آیا مصالح بیولوژیک راهحل آیندهاند؟
وقتی صحبت از مصالح بیولوژیک به میان میآید، اغلب ما به یاد مواد عایق طبیعی یا چوب میافتیم. اما امروزه آجرهای زیستی تولیدشده با باکتری در خط مقدم تحولات جهانی ساختوساز قرار گرفتهاند. این فناوری نهتنها ساختار ملک شما را پایدارتر و سبکتر میکند، بلکه تا حد چشمگیری مصرف انرژی و آلودگی محیطزیست را کاهش میدهد. در فضایی که همیشه خاک و ملات و سیمان حکم فرما بوده، اکنون بوی نیمهمرطوب و خاکی آجرهای بیولوژیک، نسل جدیدی از پایداری و دوام را به ارمغان میآورد. این آجرها با همکاری مستقیم باکتریهای خاص و استفاده از مواد اولیهای مانند شن و مواد معدنی داخلی، بهسادگی قابل تولید در کارگاههای ایرانی هستند. مهمترین تفاوت آنها با آجرهای سنتی؟ عدم نیاز به پخت در کوره، که یعنی انتشار تقریبا صفر کربن و هزینه پایینتر تولید.
آجرهای زیستی و مقررات ملی؛ آیا راه برای ورود باز است؟
در ایران، قوانین سختگیرانهای برای استفاده از مصالح جدید وجود دارد؛ خصوصاً وقتی ایمنی جان ساکنین یا استقامت ساختمان مطرح باشد. مطابق آییننامه ۲۸۰۰ و ضوابط مقررات ملی، هر متریالی باید مقاومت، دوام و غیرقابل احتراق بودن خود را اثبات کند. خوشبختانه نمونههای اولیه آجرهای زیستی، بهویژه با فناوری میکروبی، میتوانند از نظر سختی و تحمل بار فشاری با آجرهای رایج رقابت کنند. هنوز استفاده انبوه این متریال در بخش مسکونی مجوز کامل ندارد و مستلزم آزمایشهای بیشتر است. اما اگر چنین آجرهایی موفق به دریافت تاییدیه مرکز تحقیقات راه و شهرسازی شوند، بهراحتی وارد پروسه ساخت پروژههای بوممحور و کمکربن خواهند شد.
– آجر زیستی مقاومت فشاری بالا (تا ۲۵ مگاپاسکال) دارد
– فاقد پسماند شیمیایی خطرناک
– ساخت داخل ایران با مواد نسبتاً ارزان و در دسترس
– امکان بهینهسازی عایق حرارتی و صوتی
مصالح بیولوژیک؛ زیرساخت ساختوساز سبز و هوشمند ایرانی
سرعت تخریب محیط زیست و بحران انرژی، سبب شده هر نوع مصالح بیولوژیک بیش از پیش مورد توجه فعالین صنعت ساختمان قرار گیرد. بر خلاف مصالح متداول که تولید آنها منجر به مصرف بالای منابع طبیعی و انتشار حجم بالای آلایندهها میشود، آجرهای زیستی با فرآیندی بسیار پاک و انرژیبر کم شکل میگیرند. اگرچه دیدگاه سنتی نسبت به مصالح نو همیشه با مقاومت همراه است، اما کافی است نگاهی به پروژههای پایلوت در شمال ایران یا حومه تهران بیندازیم؛ جایی که طراحان معمار با استفاده از آجرهای زیستی، واحدهایی با عملکرد حرارتی بهتر، عمر مفید بیشتر و هزینه نگهداری کمتر به وجود آوردهاند. این همان نقطهای است که مصالح بیولوژیک فرصت ارزشآفرینی پایدار را خلق میکند.
نمونههای کاربردی و چالشهای عملی در ساختمانهای ایرانی
در ایران، یکی از بزرگترین چالشها انطباق با الزامات حجاب، مشاعات و حتی ویژگیهای اقلیمی (مثلاً تابستانهای داغ جنوب یا زمستانهای سرد شمال غرب) است؛ اما آجرهای زیستی میتوانند با بهبود عایق حرارتی و کمک به پایین نگه داشتن دمای داخلی، هزینه انرژی شما را کاهش دهند و فضایی امنتر و راحتتر مخصوص خانواده ایرانی تأمین کنند. علاوه بر این، با قابلیت تعمیر یا بازیافت مجدد این آجرها، مدیریت پسماند ساختوساز آسانتر میشود مسالهای بسیار مهم با توجه به کمبود فضا برای دفن زباله در کلانشهرهای کشور.
– ساخت دیوار پیرامونی در ویلاهای شمال با آجر زیستی جهت کاهش رطوبت
– کاربرد آن در لابی مجتمعهای مسکونی تهران برای عایق صوتی بهتر
– طرح آزمایشی سقف سبز (روف گاردن) با این آجرها در پروژههای مراکز درمانی
آیا آجرهای زیستی تولیدشده با باکتری، مطابق با بازار و سلیقه ایرانیها هستند؟
در نگاه اول شاید رنگ تیرهتر یا بوی خاص این آجرها برای برخی خوشایند نباشد، اما با فرآیندهای تکمیلی ساده و استفاده از روکشهای رنگ ایرانی، میتوان ظاهری کاملا شبیه به آجرهای سنتی یا حتی مدرن پیدا کرد. جذابیت بالای این آجرها برای نسل جوان طراحان و کارفرمایان ایرانی که خواهان سازگاری با محیط زیست و کاهش هزینههای بلندمدت هستند، غیرقابل انکار است. یکی از سوالات پرتکرار، افزایش وزن سازه به دلیل افزودن خاک و باکتری است. باید دانست این آجرها بهصورت هوشمند طراحی میشوند تا تراکم بالا و جرم نسبی پایین داشته باشند؛ بنابراین فشار تحمیلی به فونداسیون بسیار کم است و حتی میتوان از آنها در پروژههای بازسازی یا اضافه طبقه استفاده کرد البته منوط به تایید مهندس سازه و مقررات مربوطه.
– قابلیت جذب انرژی خورشیدی و آزادسازی آهسته آن برای گرمایش زمستانی
– مقاوم بودن در برابر رشد قارچ، کپک و حشرات مزاحم
– امکان شخصیسازی ابعاد و شکل (ویژه پروژههای ایرانی با پلانهای نامتقارن)
– ساخت نمونه اولیه حتی در کارگاههای کوچک شهرهای متوسط
رعایت مقررات و مسائل حقوقی در استفاده از مصالح بیولوژیک
هنوز قانون مشخصی درباره مصالح بیولوژیک و آجرهای زیستی در ویرایشهای جدید مقررات ملی ساختمان اعلام نشده است. اما روند صدور تاییدیه برای مصالح جدید در حال تسهیل بوده و برخی شرکتهای استارتآپی داخلی بهدنبال دریافت استانداردهای ایرانی و بینالمللی هستند. پیشنهاد میشود قبل از عقد قرارداد یا اجرای پروژههای خاص با این مصالح، حتما استعلامهای لازم از سازمان نظام مهندسی و مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی را دریافت کنید؛ مخصوصاً اگر قصد استفاده در ساختمانهای مشاعی، واحدهای با مالکیت مشترک یا کاربری بهداشتی/درمانی دارید. عدم رعایت این نکته میتواند منجر به جریمه، عدم صدور پایانکار یا حتی تخریب بخش ساختهشده شود.
نکات طلایی و راهکارهای عملی برای انتخاب مصالح بیولوژیک در ایران
– ابتدا هدف استفاده: عایق، دیوار باربر یا نما را مشخص کنید
– نمونههای تاییدیهدار داخلی و اطلاعات فنی آنها را بررسی کنید
– بار ساختاری و سازگاری ابعاد آجر با نقشه سازه اهمیت بالایی دارد
– حتماً از نظر مهندس سازه بهره بگیرید
– قیمت تمامشده را با توجه به بازار ایران (افزایش یا کاهش نرخ انرژی و مصالح سنتی) مقایسه کنید
– در پروژههای مشاع از توافق تمامی مالکان استفاده کنید
– در صورت اجرای آزمایشی، هنوز بهتر است از این متریال برای نما یا بخش غیر باربر استفاده شود
آجرهای زیستی تولیدشده با باکتری و سایر مصالح بیولوژیک شاید در ابتدا چندان معمول بهنظر نرسند، اما با شرایط فعلی کشور و نیاز رو به رشد به معماری پایدار و هوشمند، بهسرعت جای خود را در بازار و پروژههای ایرانی باز خواهند کرد. با توجه به بحران آب، الزاماتی مثل مصرف بهینه انرژی، و افزایش روزافزون هزینههای نگهداری ساختمان، انتخاب مصالح بیولوژیک و هوشمند میتواند برگ برنده شما در آیندهای نزدیک باشد. پیشنهاد میکنیم پیش از هر اقدامی، با یک کارشناس مجرب مشورت کنید و به طور مستمر آخرین استانداردها و بخشنامهها را از سامانه هوشمند مقررات ملی ساختمان پیگیری نمایید.
سوالات متداول در خصوص آجرهای زیستی تولیدشده با باکتری؛ آیا آینده ساختوساز بیولوژیک همینجاست؟
- آیا استفاده از آجرهای زیستی تولیدشده با باکتری در ساختوساز کشور قانونی است؟
در حال حاضر این آجرها نیاز به دریافت تاییدیههای سازمان نظام مهندسی و مرکز تحقیقات راه دارند و مجوز انبوهسازی برای آنها صادر نشده؛ اما به دلیل مزایای بسیار، فرآیند استانداردسازی آنها در حال پیشرفت است. - این نوع آجرها از نظر استقامت و دوام با آجرهای رایج برابری میکنند؟
آجرهای زیستی در تستهای آزمایشی مقاومت فشاری بالایی نشان دادهاند و توان تحمل بار مناسب دارند؛ اما نیازمند آزمایشهای گستردهتر بر اساس اقلیمهای مختلف ایران هستند. - آیا ظاهر یا رایحه آجرهای بیولوژیک برای مصرفکننده ایرانی پذیرفتنی است؟
با کمی فرآوری و رنگآمیزی، ظاهرشان کاملا قابل شخصیسازی بوده و رایحه طبیعی آنها طی مدت کوتاهی از بین میرود. - وزن و تاثیر بر سازه این مصالح چگونه است؟
آجرهای بیولوژیک اغلب سبکتر یا هموزنِ انواع سنتیاند و فشار اضافی بر ساختمان وارد نمیکنند، البته باید توسط مهندس سازه تأیید شوند. - چگونه میتوان از مصالح بیولوژیک در پروژههای مشاع یا مراکز درمانی استفاده کرد؟
ابتدا باید رضایت و موافقت همه طرفین و تاییدیه مراجع قانونی را گرفت و همچنین اجرای آزمایشی در بخشهای غیر باربر توصیه میشود.
