حداقل و حداکثر ارتفاع پارکینگ طبق مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان
حداقل و حداکثر ارتفاع پارکینگ طبق مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان (بند ۴-۵-۱۰)
طبق مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان، طراحی توقفگاه خودرو بخشی از الزامات عمومی هر ساختمان است؛ چه در ساختمانهای مسکونی کوچک، چه در مجتمعهای بزرگ و پارکینگهای عمومی. یکی از مهمترین پارامترهای این بخش، «ارتفاع مفید» است؛ یعنی فاصله کف تمامشده تا پایینترین نقطه سقف یا تأسیسات. رعایت این ارتفاع نهتنها برای تردد ایمن خودروها ضروری است، بلکه بر عملکرد تهویه، جانمایی تأسیسات و کیفیت کلی بهرهبرداری از فضا تأثیر مستقیم دارد.
در این مقاله، ضوابط دقیق حداقل ارتفاع پارکینگ مطابق بند ۴-۵-۱۰ مبحث چهارم بررسی میشود. همچنین نکات تکمیلی طراحی، محدودیتهای اجرایی و توصیههای مهندسی برای بهدستآمدن ارتفاع مفید استاندارد ارائه شده است.
۱. تعریف ارتفاع مفید در پارکینگ
منظور از ارتفاع مفید، فاصلهای است که از کف تمامشده تا زیر پایینترین عضو سقف اندازهگیری میشود. بنابراین اگر تیر، کانال تأسیسات، لولهکشی، سانتریفیوژ، روشنایی یا هر تجهیزی در سقف اجرا شده باشد، معیار اندازهگیری ارتفاع مفید، همان پایینترین سطح این تجهیزات است و نه ارتفاع تا دال یا سقف سازه اصلی.
به همین دلیل در طراحی توقفگاه باید از ابتدا جانمایی تأسیسات و داکتها به گونهای باشد که مانع کسب حداقل ارتفاع نشود.
۲. حداقل ارتفاع توقفگاههای کوچک
طبق بند ۴-۵-۱۰، توقفگاههای کوچک که معمولاً مربوط به ساختمانهای مسکونی کمواحد هستند، باید دارای حداقل ارتفاع مفید ۲.۲۰ متر باشند.
این مقدار ارتفاع امکان عبور و تردد ایمن خودروهای شخصی معمولی را فراهم میکند. با این حال، اگر در بنا احتمال استفاده از خودروهای بلندتر وجود دارد، پیشنهاد میشود ارتفاع بیش از مقدار حداقل در نظر گرفته شود.
۳. حداقل ارتفاع توقفگاههای متوسط و بزرگ
در ساختمانهایی با تعداد واحد زیاد، یا پارکینگهای مشاع و فضاهایی که تردد خودرو در آنها بیشتر است، مبحث چهارم ضابطه دقیقتری اعمال کرده است.
حداقل ارتفاع مفید این نوع توقفگاهها باید ۲.۴۰ متر باشد.
دلیل این افزایش ارتفاع نسبت به توقفگاههای کوچک، وجود حجم بیشتری از تأسیسات الکتریکی و مکانیکی، لولهکشی، کابلکشی، سیستم تهویه و اطفا حریق در سقف است. برای جلوگیری از برخورد خودروهای بلند یا ایجاد محدودیت در عبور و مرور، ارتفاع کمتر از ۲.۴۰ متر قابل قبول نیست.
۴. ارتفاع ورودی و خروجی پارکینگ
ورودی و خروجی سوارهرو نقطهای حساس از نظر ارتفاع است. رعایت حداقل ارتفاع مفید در این بخش ضروری است و طبق مبحث چهارم باید:
- ارتفاع ورودی توقفگاه کوچک حداقل ۲.۲۰ متر باشد.
- ارتفاع ورودی و خروجی توقفگاههای متوسط و بزرگ حداقل ۲.۴۰ متر باشد.
به دلیل اینکه امکان برخورد خودرو با لبه سقف در ورودی بیش از سایر بخشهاست، باید این مقادیر بدون هیچگونه افت یا اختلاف تراز رعایت شود.
۵. آیا حداکثر ارتفاع پارکینگ در مبحث چهارم تعیین شده است؟
در متن مقررات ملی ساختمان، حدی برای «حداکثر ارتفاع» تعیین نشده است.
این موضوع به دلایل زیر است:
- ارتفاع زیاد مشکلی برای بهرهبرداری ایجاد نمیکند.
- محدودیت اصلی، ملاحظات اقتصادی و سازهای است نه مقرراتی.
- تنها الزام مقررات، رعایت حداقلهای ارتفاع مفید است.
بنابراین هر ارتفاعی بالاتر از مقدار حداقل، مجاز است و مانعی ندارد.
۶. سایر ضوابط مهم بند ۴-۵-۱۰ که بر طراحی ارتفاع تأثیر دارند
اگرچه موضوع اصلی این مقاله ارتفاع است، اما در مبحث چهارم موارد دیگری نیز وجود دارد که با ارتفاع در ارتباط مستقیم هستند.
۶-۱. ابعاد جایگاه پارک
- برای خودروهای سواری، هر جایگاه باید ۲.۵ متر عرض و ۵ متر طول داشته باشد.
- برای پارک پشتسرهم (دو ردیفه)، طول جایگاه باید ۶ متر در نظر گرفته شود.
این ابعاد بهگونهای تعیین شدهاند که گردش خودرو و دسترسی به خروج یا ورودی دچار اختلال نشود و ارتفاع مفید نیز در طول مسیر قابلاستفاده باشد.
۶-۲. عرض مسیر تردد داخلی
در پارکینگهای بزرگ، حداقل عرض مسیر عبور باید ۵ متر باشد.
در توقفگاههای کوچک، مسیر عبور میتواند کمتر باشد اما حداقل عرض ۳ متر برای عبور سواره ضروری است.
هر چقدر مسیر عبور گستردهتر باشد، کنترل ارتفاع در نقاط مختلف پارکینگ راحتتر انجام میشود و احتمال کاهش ارتفاع بر اثر تأسیسات کمتر میشود.
۶-۳. دسترسی پیاده
در پارکینگهای متوسط و بزرگ وجود مسیر پیادهرو مستقل از سواره الزامی است. این موضوع به دلیل ایمنی کاربران و دسترسی مناسب به پله یا آسانسور تعیین شده است.
۶-۴. تفکیک ورودی و خروجی
طبق بند ۴-۵-۱۰-۹، در توقفگاههای بزرگ باید ورودی و خروجی از هم جدا باشند. این موضوع باعث روانی تردد و کاهش احتمال ایجاد صف یا برخورد خودروها میشود.
۷. نکات اجرایی بسیار مهم در رعایت ارتفاع مفید
رعایت حداقل ارتفاع مفید در نقشه، تضمینی برای رعایت آن در اجرا نیست. موارد زیر باید در مرحله اجرا دقیق کنترل شوند:
- تأسیسات مکانیکی و برقی نباید سبب کاهش ارتفاع مفید شوند.
- داکتها و کانالهای تهویه باید در بالاترین تراز ممکن قرار گیرند.
- محل عبور لولههای آتشنشانی و کولر آبی یا فنکویل باید طوری باشد که از مسیر عبور خودرو فاصله کافی داشته باشد.
- ارتفاع ورودی پارکینگ باید بدون افت یا اختلاف ارتفاع در سراسر درگاه ثابت باشد.
- در صورت پیشبینی استفاده از خودروهای بلند یا شاسیبلند، توصیه میشود ارتفاع مفید بیش از حداقلهای مقررات انتخاب شود (مثلاً ۲.۵۰ تا ۲.۷۰ متر).
۸. جمعبندی الزامات ارتفاع پارکینگ طبق مبحث چهارم
در جدول زیر مهمترین الزامات ارتفاعی گردآوری شده است:
نتیجهگیری
ارتفاع مفید پارکینگ یکی از مهمترین الزامات طراحی ساختمان است. طبق مبحث چهارم، رعایت حداقل ارتفاع در توقفگاههای کوچک (۲.۲۰ متر) و توقفگاههای متوسط و بزرگ (۲.۴۰ متر) الزامی است. این ارتفاع باید پس از اجرای کامل تأسیسات نیز برقرار باشد.
با توجه به محدودیتهای اجرایی و نیازهای واقعی پروژههای شهری، در بسیاری از ساختمانها ارتفاع بیش از مقدار حداقل توصیه میشود تا هم ایمنی تردد و هم امکان نصب تجهیزات آینده تضمین شود.
