معماری ساختمان فرونت پلیس چیودا، وقتی نما به خیابان جان می‌دهد، میتسوبیشی

چگونه یک ساختمان اداری می‌تواند چهره محله را تغییر دهد؟ تحلیل پروژه Front Place Chiyoda Ichibancho

در خیابان‌های آرام و در عین حال پرارزش محله ایچیبن‌چو در منطقه چیودای توکیو، چند قدم دورتر از یکی از ایستگاه‌های متروی اصلی و در نزدیکی باغ‌ها و خندق‌های کاخ امپراتوری، ساختمانی اداری ساخته شده که سعی می‌کند تعریف رایج «برج چندمستأجره» را بازنویسی کند.

اغلب ساختمان‌های اداری چندمستأجره، چندین شرکت را در خود جا می‌دهند، اما نمای آن‌ها هیچ نشانی از این تنوع را نشان نمی‌دهد؛ پوسته‌ای یکنواخت برای زندگی کاری کاملاً متنوع. در نتیجه، نه ارتباط معنی‌داری با خیابان و محله شکل می‌گیرد، و نه ساختمان به‌عنوان یک «چهره شهری» به خاطر سپرده می‌شود. در این پروژه، طراحان تلاش کرده‌اند هم‌ زمان سه مسئله را پاسخ دهند: خواناتر شدن شخصیت بنا در بافت تاریخی اطراف، انعکاس سبک‌های کاری متنوع در فرم نما، و ایجاد رابطه‌ای زنده بین داخل و شهر.

جواب این پرسش‌ها در دو عنصر اصلی معماری خلاصه شده است: پنجره‌های پیش‌آمده‌ی طبقات که مانند سنگ‌چین روی هم قرار گرفته‌اند، و یک فضای باز شهری در تراز همکف که ورودی، کافه و خیابان را به هم پیوند می‌دهد. نتیجه، ساختمانی است که هم‌زمان «اداری»، «شهری» و «سازگار با سلامت و محیط‌زیست» باقی می‌ماند.

خلاصه اطلاعات پروژه

• موقعیت: محله ایچیبن‌چو، منطقه چیودا، توکیو، ژاپن
• کاربری: ساختمان اداری
• معمار: دفتر Mitsubishi Jisho Design Inc.
• زیربنای معماری: حدود ۶۷۸ مترمربع
• سال اتمام: ۲۰۲۴
• دسته‌بندی: ساختمان اداری (Offices)

ویژگی‌های کلیدی معماری

• نمای متشکل از ارسی‌های پیش‌آمده با الهام از سنگ‌چین خندق قلعه
  طراحی نما بر ایده‌ای ساده و قوی استوار است: پنجره‌های پیش‌آمده در هر طبقه با شکل‌ها و اندازه‌های متفاوت روی هم قرار گرفته‌اند؛ مانند ردیف سنگ‌هایی که دیوار خندق قلعه قدیمی را می‌سازند. این ارجاع مستقیم به دیوارهای سنگی اطراف کاخ امپراتوری، بین ساختمان جدید و لایه تاریخی شهر پیوند برقرار می‌کند.
• بیان تنوع فعالیت‌ها از طریق تغییر فرم طبقات
  حجم‌ها و پیش‌آمدگی‌های نمای هر طبقه کمی متفاوت است؛ به این ترتیب، زندگی درون طبقات – سبک چیدمان مبلمان، وضعیت حضور کارکنان، نوع فعالیت – به شکلی نرم در صورت بیرونی ساختمان بازتاب پیدا می‌کند و بنا به‌جای یک جعبه یکنواخت، تبدیل به «چهره‌ای متغیر» برای شرکت‌های مختلف می‌شود.
• استفاده هوشمندانه از پنجره‌های پیش‌آمده برای ایجاد فضای کار اضافه
  فضاهای شکل‌گرفته در عمق همین ارسی‌های پیش‌آمده، در هر طبقه ارتفاع‌های متفاوتی دارند؛ از ارتفاع مناسب نشستن پشت کانتر تا ارتفاع میز کار. با استفاده از معافیت‌های مقرراتی، این فضاها از محاسبه زیربنای مجاز خارج شده‌اند؛ بنابراین بدون افزایش حجم رسمی، فضای کاری مفیدی به پلان اضافه شده است. هم‌زمان، زون پیرامونی پنجره که معمولاً در پلان‌های اداری نادیده گرفته می‌شود، به نوار فعال کار و استراحت تبدیل شده است.
• ترکیب قاب‌های آلومینیومی استاندارد و قطعات پیش‌ساخته بتنی U شکل
  نمای پیچیده با ترکیبی از فریم‌های استاندارد آلومینیومی و دال‌های بتنی پیش‌ساخته در چهار تیپ U شکل ساخته شده تا بین غنای فرمی و توجیه اقتصادی تعادل برقرار شود. این رویکرد، امکان تولید صنعتی، کنترل کیفیت و سرعت ساخت را فراهم کرده، در عین حال نمایی کاملاً تکراری و خسته‌کننده به‌وجود نیاورده است.
• ورودی پله‌دار و کافه همکف به‌عنوان فضای شهری باز
  اختلاف تراز طبیعی زمین در لبه خیابان به فرصتی فضایی تبدیل شده است؛ نیمکت‌ها و تراس‌های پله‌ای در ورودی، مرز بین پیاده‌رو و لابی را به فضایی عمومی، نشستن و مکث تبدیل می‌کنند. کافه همکف از سمت ورودی کاملاً باز می‌شود و با عقب‌نشستن فریم‌ها، خیابان، ورودی اداری و کافه از طریق فضای پیلوتی به هم متصل می‌شوند؛ وضعیتی که ساختمان را از «پوسته بسته» به «گره شهری فعال» تبدیل می‌کند.
• توجه هم‌زمان به سلامت کاربران و کاهش مصرف انرژی
  در تمام طبقات، سیستم سرمایش تابشی هوا‌مبنا، پنجره‌های بازشو برای تهویه طبیعی، و سیستم کنترل روشنایی مبتنی بر پروتکل DALI پیش‌بینی شده است. نتیجه، کاهش بیش از ۴۰٪ مصرف انرژی اولیه سالانه نسبت به معیار متداول و دستیابی به شاخص BEI حدود ۰٫۵۸، معادل سطح پنج‌ستاره BELS و عملکرد «نزدیک به ZEB» است.
• دستیابی به پیش‌گواهی WELL Core v2 به‌عنوان نخستین نمونه در ژاپن
  در فضاهای مشاع، ایده‌های استاندارد WELL به‌صورت عملیاتی پیاده شده‌اند؛ از رنگ‌بندی متفاوت هر طبقه و تشویق استفاده از پله‌ها تا تکرار موتیف «سنگ‌چین» در جزئیات داخلی. این مجموعه اقدامات، پروژه را به نخستین ساختمان اداری چندمستأجره در ژاپن تبدیل کرده که موفق شده پیش‌گواهی WELL Core v2 را دریافت کند.

معرفی پلتفرم ۲۳گانه

مجله معماری ۲۳گانه پلتفرمی است که در آن، پروژه‌هایی مانند ساختمان اداری «Front Place Chiyoda Ichibancho» نه فقط به‌عنوان یک برج اداری معاصر، بلکه به‌عنوان نمونه‌ای از برخورد هوشمندانه با نمای اداری، کیفیت محیط کار و پایداری انرژی تحلیل می‌شوند.

در ۲۳گانه، معماران، دانشجویان و فعالان صنعت ساختمان می‌توانند با مطالعه چنین پروژه‌هایی، به ایده‌های عملی برای طراحی نما، سازمان‌دهی فضاهای کار انعطاف‌پذیر، و ترکیب استانداردهای محیط‌زیستی و سلامت در معماری روزمره دست پیدا کنند.

بیوگرافی کوتاه دفتر Mitsubishi Jisho Design Inc.

دفتر Mitsubishi Jisho Design Inc. یکی از دفاتر معماری و طراحی باسابقه ژاپن است که در حوزه‌های متنوعی از ساختمان‌های اداری و تجاری تا برج‌های بلندمرتبه، فضاهای عمومی و پروژه‌های شهری فعالیت می‌کند. این دفتر علاوه بر طراحی معماری، در زمینه برنامه‌ریزی شهری، طراحی منظر، مهندسی سازه، طراحی محیط و انرژی و مدیریت ساخت نیز نقش پررنگی دارد.

در کارنامه این دفتر، پروژه‌های متعددی با رویکرد پایداری، کیفیت محیط کار و ادغام معماری با فضاهای شهری دیده می‌شود؛ از برج‌های بزرگ‌مقیاس تا ساختمان‌های اداری متوسطی که تلاش می‌کنند معیارهای جدیدی برای سلامت کاربران و کاهش مصرف انرژی تعریف کنند. ساختمان اداری «Front Place Chiyoda Ichibancho» یکی از نمونه‌های این رویکرد است که روی مقیاس متوسط، ترکیبی از طراحی هوشمندانه نما، کیفیت فضایی داخلی و استانداردهای پیشرفته زیست‌محیطی و WELL را به نمایش می‌گذارد.

توضیحات ساختار معماری و سازمان‌دهی فضاها

زمینی که پروژه روی آن قرار گرفته، در میانه بافت اداری محله ایچیبن‌چو و در فاصله‌ای بسیار کم از ایستگاه مترو است؛ موقعیتی که رفت‌وآمد روزانه کارکنان، ساکنان محله و مراجعان موقت را در هم آمیخته است. در چنین زمینه‌ای، بنا نمی‌تواند صرفاً یک حجم خاموش باشد؛ باید در نقش «میانجی» بین فضای کار و فضای شهری ظاهر شود.

پلان هر طبقه بر یک هسته عملکردی فشرده استوار است و پوسته‌ی فعال اطراف آن، جایی است که bay windowها یا همان پنجره‌های پیش‌آمده وارد بازی می‌شوند. این فضاها، از نظر سازه‌ای بخشی از پوسته‌اند، اما از نظر تجربه، تبدیل به زون نشستن، کار موقت، گفت‌وگوی غیررسمی و حتی استراحت کوتاه می‌شوند. ارتفاع متغیر این فضاها – از تراز کانتر تا ارتفاع میز کار – امکان جانمایی چیدمان‌های متنوع مبلمان را فراهم می‌کند و کاربر را تشویق می‌کند از یک الگوی ثابت چیدمان پیروی نکند.

در نما، ترکیب فریم‌های آلومینیومی استاندارد و قطعات بتنی U شکل، ریتم افقی و موج‌دار ساختمان را می‌سازد. این قطعات در چهار تیپ طراحی شده‌اند تا بتوان با تعداد محدودی قالب پیش‌ساخته، تنوع فرمی کافی ایجاد کرد و در عین حال هزینه ساخت را کنترل نگه داشت. از دور، حجم بنا مانند توده‌ای از لایه‌های سنگی دیده می‌شود که روی هم نشسته‌اند؛ تصویری که مستقیم به سنگ‌چین‌های اطراف خندق قلعه تاریخی اشاره می‌کند.

در تراز همکف، اختلاف ارتفاع زمین نسبت به خیابان‌های اطراف، به شکل سکوها و نیمکت‌های پله‌ای حل شده است. این سطوح پله‌ای، در نقش میدان کوچک و فضای نشستن شهری عمل می‌کنند؛ فضایی که شهروندان، کارکنان دفاتر و مراجعه‌کنندگان کافه می‌توانند بدون احساس ورود رسمی به ساختمان از آن استفاده کنند. کافه همکف با باز شدن کامل پنجره‌ها، همراه با فضای پیلوتی، مرز بین داخل و بیرون را از بین می‌برد؛ به‌گونه‌ای که خیابان، لابی و کافه در یک سکانس پیوسته دیده می‌شوند.

در لایه عملکردی، همه طبقات اداری از سیستم سرمایش تابشی هوا‌مبنا و پنجره‌های بازشو بهره می‌برند؛ بنابراین کاربر می‌تواند میان تهویه طبیعی و سیستم مکانیکی انتخاب کند. سیستم کنترل روشنایی مبتنی بر DALI امکان تنظیم و سناریونویسی نور را فراهم کرده و با کاهش مصرف انرژی در نصب‌های داخلی مستأجران، اثر محیط‌زیستی پروژه را کاهش می‌دهد.

در فضاهای مشاع، ملاحظات WELL به‌صورت جزئیات ملموس دیده می‌شوند؛ از رنگ‌بندی متمایز طبقات که جهت‌یابی را ساده می‌کند و شخصیت هر تراز را مشخص نگه می‌دارد، تا تابلوها و نشانه‌هایی که استفاده از پله را تشویق می‌کنند. موتیف «سنگ‌چین» نه‌تنها در نمای بیرونی، بلکه در عناصر داخلی نیز تکرار شده تا تجربه کاربر در سراسر پروژه یکدست و خوانا بماند.

در نهایت، ترکیب این تصمیم‌ها باعث شده تا مجموعه‌ای از شرکت‌های متفاوت – از کسب‌وکارهای محلی و شرکت‌های بین‌المللی تا برندهای طراحی‌محور و شرکت‌های دیجیتال و جواهرات – در این ساختمان مستقر شوند؛ مستأجرانی که هم برای کیفیت معماری و هم برای استانداردهای سلامت و انرژی ارزش قائل هستند. به این ترتیب، پروژه فراتر از یک ساختمان اداری، به هاب کوچک ارتباطی برای حرفه‌ها و صنایع گوناگون در محله تبدیل شده است.

سوالات متداول درباره ساختمان اداری Front Place Chiyoda Ichibancho

این ساختمان اداری چه تفاوتی با برج‌های اداری چندمستأجره متعارف دارد؟
در اغلب برج‌های اداری متعارف، نمای بنا یک پوسته خنثی و تکراری است که هیچ نشانی از تنوع شرکت‌ها و سبک‌های کاری داخل نشان نمی‌دهد. در این پروژه، نمای متشکل از bay windowهای متغیر، تنوع فعالیت‌های داخلی را منعکس می‌کند، زون پیرامونی پنجره‌ها فعال شده و فضای باز همکف به‌گونه‌ای طراحی شده که ارتباطی مستقیم بین دفتر، کافه و خیابان ایجاد شود.

پنجره‌های پیش‌آمده در این پروژه فقط نقش فرمی دارند یا عملکردی هم هستند؟
این پنجره‌ها علاوه بر خلق تصویر شهری خاص، فضای قابل استفاده‌ای در داخل ایجاد می‌کنند که در بسیاری از طبقات تبدیل به مکان کار موقت، نشستن، مطالعه یا مکالمه غیررسمی شده است. به کمک معافیت‌های مقرراتی، این فضاها از محاسبه زیربنا خارج شده‌اند و در نتیجه بدون افزایش حجم قانونی، کیفیت و مساحت واقعی کار ارتقا یافته است.

چطور در این پروژه هم به سلامت کاربران و هم به مصرف انرژی توجه شده است؟
در سطح تأسیسات، سیستم سرمایش تابشی هوا‌مبنا، پنجره‌های بازشو برای تهویه طبیعی و سیستم کنترل روشنایی DALI، پایه‌های اصلی کاهش مصرف انرژی هستند. در کنار این‌ها، رنگ‌بندی متنوع طبقات، تشویق استفاده از پله‌ها و توجه به کیفیت نور و دید، از اصول WELL تبعیت می‌کند. مجموع این اقدامات، منجر به کاهش بیش از ۴۰ درصدی مصرف انرژی اولیه سالانه و کسب پیش‌گواهی WELL Core v2 شده است.

این ساختمان چه نقشی در بافت شهری اطراف ایفا می‌کند؟
در سطح شهری، نوار پله‌ای ورودی، تراس‌ها و کافه همکف، ساختمان را به فضای عمومی بدل کرده‌اند؛ فضایی که نه‌تنها برای کارکنان، بلکه برای ساکنان محله و عابران نیز قابل استفاده است. ارجاع فرمی به سنگ‌چین خندق قلعه تاریخی اطراف، ساختمان را در لایه‌ی معنایی نیز به بستر خود متصل می‌کند و از تبدیل شدن آن به یک حجم بی‌هویت جلوگیری می‌کند.