صد طراحی برتر، مرکز فرهنگی حیدر علیف طراحی شده توسط زاها حدید | طرح شماره 53

مرکز فرهنگی Heydar Aliyev همراه پلان معماری | طراحی شده توسط زها حدید

مقدمه

مرکز Heydar Aliyev در باکو، آذربایجان، بنایی است که با طراحی زاها حدید بار دیگر نشان داد چگونه فرم معماری می تواند فرهنگ، تاریخ و آینده را هم‌زمان درخود داشته باشد. این پروژه فرهنگی، نمادی از تغییرات شهری پس از دوران اتحاد جماهیر شوروی است که مخاطب را دعوت می کند تا فضایی نو را تجربه کند.

مشخصات پروژه

• معمار: زاها حدید آرشیتکتس
• موقعیت: باکو، آذربایجان
• کاربری: مرکز فرهنگی شامل موزه، سالن همایش، کتابخانه، فضاهای نمایشگاهی و فضای عمومی
• سطح کل زیر بنا: حدود ۱۰۱٬۸۰۱ مترمربع
• مساحت عرصه سایت: حدود ۱۱۱٬۲۹۲ مترمربع
• سال تکمیل: ۲۰۱۲

سبک معماری پروژه

سبک پروژه ترکیبی است از معماری نو‌آینده‌گرا (neo-futurism) با فرم‌های سیال و منحنی؛ ساختاری که خبری از خطوط مستقیم نیست. نمای بیرونی و فضای عمومی با استفاده از هندسه‌های انحنادار و پیچیده طراحی شده تا مرز میان داخل و خارج، بنا و منظر طبیعی به هم نزدیک شوند.

مفاهیم طراحی پروژه

• ارتباط پیوسته میان میدان عمومی و فضای داخلی مرکز؛ میدان شهری به گونه‌ای طراحی شده که به درون بنا جریان یابد.
• توجه به توپوگرافی سایت و تبدیل معایب اراضی شیبدار به فرصت طراحی؛ تراس‌بندی زمین و مسیرهای دسترسی مخصوص.
• طراحی “پوست بیرونی” ساختمان به صورت سطحی واحد و بدون گسست نما؛ بدنه‌ای که عملکردهای متفاوت بنا را در خود دارد و انتقال بین فضاهای عمومی و خصوصی را نرم می‌کند.

ویژگی‌های کلیدی پروژه

• تالار همایش با ظرفیت حدود هزار نفر
• کابینت‌های نمایشگاهی موقتی و دائمی در فضاهای نمایشگاهی گسترده
• استفاده از پنل‌های جی‌آرسی و جی‌آرسی-پلی‌استر (Glass Fibre Reinforced Concrete / Polyester) در نمای بیرونی، با منحنی‌های دوگانه و الزامات فنی بالا برای اتصال آنها به سازه پیچیده نما
• فضای عمومی میدان ورودی که با سنگ‌فرش و فرم‌های نرم طراحی شده تا دعوت‌کننده باشد

پلان معماری

پلان مرکز شامل چندین لایه کاربرد است؛ فضای عمومی ورود و میدان شهری در سطح زمین، سپس فضای موزه، نمایشگاه و کتابخانه در طبقات مختلف. تالار همایش در بخشی که دید و دسترسی مناسبی دارد، جای گرفته است. مسیرهای حرکت بازدیدکننده طوری طراحی شده‌اند که تجربه انتقال تدریجی از میدان شهری به فضای داخلی شکل بگیرد.

بیوگرافی معمار پروژه

زاها حدید معمار برجسته عراقی-بریتانیایی است که از پیشگامان معماری معاصر محسوب می‌شود. آثار وی همواره با فرم‌های پویا، هندسه منحنی، طراحی فضاهای نمادین و توجه به تعامل میان بنا و محیط شناخته شده‌اند. از پروژه‌های مشهور او می‌توان به پل پپسی در بیروت، موزه MAXXI در رم، و ساختمان شاخص برج‌مانند Zaha Hadid در لندن اشاره کرد. مرکز Heydar Aliyev یکی از آثار برجسته اوست که تأثیر زیادی در معماری فرهنگ‌ ساز جهانی و منطقه‌ای گذاشته است.

مصالح و متریال استفاده شده

• پنل‌های جی‌آرسی و جی‌آرسی-پلی‌استر با هندسه منحنی برای نمای بیرونی
• سازه اصلی از ترکیب بتن مسلح و سیستم فریم فضایی (space frame) برای پشتیبانی از حجم‌های منحنی
• پوشش‌های داخلی برای سالن‌ها و فضاهای نمایشگاهی با مصالح چوبی و متریال‌هایی که کنترل صوت و گرما را تسهیل می‌کنند

جوایز و افتخارات

مرکز Heydar Aliyev از زمان افتتاح خود به عنوان یکی از آثار نمادین معماری قرن بیست و یکم شناخته شده است. این پروژه برنده جوایز متعددی در سطح بین‌المللی شده و معمولاً در فهرست بهترین پروژه‌های فرهنگی معاصر قرار دارد.

پرسش‌های متداول

در طراحی نما با هندسه منحنی چگونه مقاومت سازه‌ای تأمین شده است؟
سازه بتن مسلح همراه با سیستم فریم فضایی موجب شده بارهای سازه‌ای و نیروهای وارد بر نما توزیع شوند؛ اتصالات دقیق بین پنل‌ها و سازه ضمانت دقت فنی را می‌دهد.

مصالح نمای بیرونی چه ویژگی‌هایی فنی دارند؟
پنل‌های جی‌آرسی و جی‌آرسی-پلی‌استر مقاومت در برابر خوردگی و تغییرات دما دارند، وزن نسبتاً کم دارند و اجازه شکل دادن منحنی‌های پیچیده را می‌دهند.

چطور کاربری‌های متنوع در این مرکز سامان یافته‌اند؟
ورودی عمومی در میدان هموار است، فضاهای نمایشگاهی و موزه در طبقات مختلف جای گرفته‌اند و تالار همایش و کتابخانه در موقعیتی با دسترسی مناسب طراحی شده‌اند تا بازدیدکننده بتواند مسیر حرکت طبیعی میان فضاها را تجربه کند.

پلان حرکت بازدیدکننده چه ساختاری دارد؟
پلان حرکت از میدان شهری به ورودی اصلی، سپس به فضاهای نمایشگاهی و تالار همایش تنظیم شده است؛ این جریان بصری و فیزیکی باعث تجربه آرامش‌بخش و منسجم می‌شود.

پلتفرم هوشمند مقررات ملی ساختمان

در پروژه‌های معماری در ایران، همانند این اثر برجسته لازم است الزامات مقررات ملی ساختمان و ضوابط نظام مهندسی ساختمان کاملاً رعایت شوند. پلتفرم هوشمند مقررات ملی ساختمان با امکان جستجوی هوشمند مباحث ۲۳گانه مقررات ملی ساختمان به معماران و مهندسان کمک می‌کند تا در تمام مراحل طراحی، انتخاب مصالح و اجرا، مطابق استانداردهای ملی پیش بروند و کیفیت، ایمنی و انطباق قانونی پروژه تضمین گردد.