پیوند معماری، منظر و تجربه حسی در «آلبا ترمال اسپرینگز و اسپا» | بررسی تخصصی در 23Gane
معماری مجموعه «آلبا ترمال اسپرینگز و اسپا» در فینگال؛ تجربه آب درمانی در توپوگرافی تپه‌های شنی مورنینگتون پنینسولا
منتشر شده در مجله معماری 23Gane
در جنوب ملبورن و روی تپه‌های نرم شبه‌جزیره مورنینگتون، مجموعه‌ای آب‌درمانی شکل گرفته که مرز بین معماری، منظر و تجربه حسی را کمرنگ می‌کند. «آلبا ترمال اسپرینگز و اسپا» روی سایتی حدود ۱۵ هکتار، ۳۲ حوضچه آب‌گرم، مسیرهای سنگ‌فرش، حیاط‌های فرورفته و بناهای مینیمال را در دل دشت‌های پوشیده از بوته‌های بومی کنار هم می‌نشاند.
در این پروژه، بناها تلاش نمی‌کنند بر چشم‌انداز غالب شوند؛ حجم اصلی از شیب زمین بیرون می‌آید، با بتن خام و بافت شیاردار، فرم خود را به حداقل رسانده و اجازه می‌دهد پوشش گیاهی و آسمان قهرمان صحنه باشند. جداره‌های منحنی، حیاط‌های فرورفته، حوض‌های انعکاس و بازشوهای کنترل‌شده، فضایی می‌سازند که بیش از آن‌که شبیه یک «ساختمان» باشد، شبیه ادامه طبیعی توپوگرافی است.
در داخل، زبان طراحی به شکل معماری مینیمال ادامه می‌یابد؛ دیوارهای منحنی، پنجره‌های قوسی، نورگیرهای بزرگ، متریال‌های خام و پله مارپیچی که از دل یک حوض انعکاس بالا می‌آید و لحظه ورود و گذار از قلمرو عمومی به فضای خصوصی اسپا را تبدیل به یک سکانس سینمایی می‌کند.
خلاصه اطلاعات پروژه
- موقعیت: فینگال، شبه‌جزیره مورنینگتون، ایالت ویکتوریا، استرالیا
- کاربری: مجموعه گردشگری سلامت و آب‌درمانی (اسپا و چشمه‌های آب‌گرم)
- معمار: دفتر معماری Hayball
- طراح لنداسکیپ: دفتر MALA Landscape Architecture and Urban Design
- مساحت سایت: حدود ۱۵ هکتار (۱۵۰٬۰۰۰ مترمربع)
- برنامه پروژه: ۳۲ استخر و حوضچه ژئوترمال، فضاهای اسپا، ریلکسیشن، فضاهای خدماتی و مسیرهای پیاده‌روی منظرین
- سال اتمام: ۲۰۲۲
ویژگی‌های کلیدی معماری
- یکپارچگی معماری و منظر در مقیاس ۱۵ هکتار
طرح، کل سایت را به‌عنوان یک «فضای در حال قدم‌زدن» تعریف کرده است؛ مسیر سنگی اصلی همچون نخ تسبیح، حوضچه‌ها، سکوها و پاویون‌ها را به هم وصل می‌کند و هر گره فضایی، تجربه‌ای متفاوت از آب، باد، نور و بوته‌زارهای بومی ارائه می‌دهد. - حجم اصلی به‌عنوان ادامه شیب طبیعی
بنای اصلی اسپا از دل شیب نرم زمین بیرون می‌آید. بتن اکسپوز با بافت شیاردار، شیشه برنزی و جزئیات فلزی، زبانی خنثی و مقاوم ایجاد کرده که اجازه می‌دهد منظر طبیعی نقش اصلی را بازی کند و معماری در نقش پس‌زمینه‌ای دقیق و کنترل‌شده ظاهر شود. - زبان فرمال مبتنی بر دایره و منحنی
موتیف دایره در پلان حوضچه‌ها، فرم حیاط‌های فرورفته، نورگیرهای گرد و دیوارهای منحنی تکرار می‌شود. این هندسه نرم، با ایجاد فضاهای نیمه‌محصور، کیفیتی شخصی و مراقبه‌ای به تجربه آب‌درمانی می‌دهد. - راه‌پله مارپیچ به‌عنوان سکانس ورود و جداسازی قلمروها
در فضای ورودی، حوض انعکاس داخلی قرار دارد که از دل آن، پله‌ای مارپیچ بالا می‌رود؛ این عنصر هم نقش مجسمه فضایی دارد و هم مرز بین قلمرو عمومی (لابی و فضاهای جمعی) و قلمرو خصوصی‌تر اتاق‌های درمان و ریلکسیشن را مشخص می‌کند. - متریال خام با جزئیات دقیق و لحن گرم
دیوار آجری دست‌ساز با کاشی‌های اسپانیایی، ستون‌ها و کف بتنی و لایه‌های چوبی در جداره‌ها، ترکیبی از سختی و گرما ایجاد کرده است. در فضاهای ریلکسیشن و اتاق‌های اسپا، جزئیاتی الهام‌گرفته از عناصر طبیعی منطقه مانند بذرهای گیاهان بومی و صدف‌ها در مقیاس ظریف وارد طراحی شده تا پیوند درون و بیرون تقویت شود. - خانواده‌ای از حوضچه‌ها با هندسه ساده و جانمایی هوشمند
تمام حوضچه‌های آب‌گرم با هندسه‌های ساده (دایره، بیضی، مستطیل نرم) طراحی شده‌اند تا ذهن کاربر درگیر پیچیدگی فرم نشود و تمرکز روی حس آب و منظر باقی بماند. تفاوت تجربه هر حوضچه نه از فرم پیچیده، بلکه از جانمایی نسبت به توپوگرافی، جهت باد، نوع گیاهان اطراف و دید به افق به‌دست آمده است.
معرفی پلتفرم ۲۳گانه
مجله معماری ۲۳گانه به‌عنوان مرجع تخصصی معماری، تلاش می‌کند پروژه‌های شاخص ایران و جهان را نه فقط در سطح تصویر، بلکه در سطح منطق طراحی، سازمان‌دهی فضا و جزئیات اجرایی معرفی کند.
در این چارچوب، مجموعه «آلبا ترمال اسپرینگز و اسپا» نمونه‌ای است از این‌که چگونه یک پروژه گردشگری سلامت می‌تواند با اتکا به توپوگرافی، گونه‌های گیاهی بومی و معماری متکی بر حس، به مقصدی جهانی تبدیل شود؛ بدون آن‌که نیاز به ژست‌های فرمی اغراق‌آمیز داشته باشد.
توضیحات ساختار معماری و سازمان‌دهی فضاها
سایت پروژه روی تپه‌های شنی سومین دوره زمین‌شناسی شکل گرفته و توپوگرافی نرم و موج‌دار آن، پایه شکل‌گیری دیاگرام فضایی پروژه است. بناهای اصلی، در تراز میانی شیب مستقر شده‌اند تا حجم، از دل زمین بیرون بیاید؛ نه این‌که روی آن بنشیند. جداره‌های بتنی منحنی در پلان، هم مرز فضاهای داخلی را مشخص می‌کنند و هم در امتداد خود، حیاط‌های فرورفته و حوضچه‌ها را می‌سازند.
فرم اصلی ساختمان اسپا با بتن خام و بافت شیاردار شکل گرفته است. این بافت، هم خوانایی مقیاس را در نما بالا می‌برد و هم با نور طبیعی، بازی سایه‌روشن ایجاد می‌کند. شیشه برنزی و عناصر فلزی تیره در کنار بتن، لایه‌ای ظریف به نما اضافه می‌کند، بدون آن‌که رقابتی با پوشش گیاهی و خط افق ایجاد شود.
در فضای داخلی، طرحی مینیمال با تکرار موتیف دایره دیده می‌شود؛ دیوارهای منحنی، پنجره‌های قوسی، نورگیرهای گرد و برش‌های دایره‌ای نور روی کف. در مرکز مسیر ورود، حوض انعکاس داخلی قرار دارد که سطح آب آن، سقف و پله مارپیچ سفید را منعکس می‌کند. پله، هم عنصر هدایت‌کننده و هم نشانه‌ای است که لحظه تغییر قلمرو از عمومی به خصوصی را مشخص می‌کند.
سازمان‌دهی متریال‌ها بر پایه صراحت است: دیوار شاخصی که با کاشی‌های آجری دست‌ساز اسپانیایی پوشانده شده، در کنار ستون‌ها و کف بتنی و پانل‌های چوبی، هویتی گرم و در عین حال خنثی می‌سازد که اجازه می‌دهد نور و سایه، نقش اصلی در تعریف فضا داشته باشند. پالت رنگی خاکی و طبیعی، پیوند مستقیم با گیاهان بومی و بافت زمین برقرار می‌کند.
تجربه حمام و آب‌درمانی در سایت، از مسیر سنگ‌فرشی آغاز می‌شود که در میان بوته‌زارها پیچ‌وتاب می‌خورد. تمامی ۳۲ حوضچه، مانند یک خانواده با هندسه‌های ساده، در امتداد این مسیر قرار گرفته‌اند؛ برخی در حیاط‌های فرورفته با دیوارهای محافظ در برابر باد، برخی روی یال‌های تپه که بدن را در آب فرو می‌برند و چشم را به آسمان و حرکت ابرها هدایت می‌کنند، و برخی در فرورفتگی‌های پوشیده از درختچه‌های چای بومی که سایه‌روشن فیلترشده‌ای روی سطح آب می‌اندازند.
در بخشی از سایت، حوضی مرکزی با برنامه‌ریزی هیدرولیکی طراحی شده که تغییر سطح آب آن شبیه جزر و مد عمل می‌کند و لبه‌های سنگی اطراف آن، حوضچه‌های کوچک‌تری را در خود جای می‌دهند. این بازی با زمان و حرکت آب، لایه‌ای از تجربه پویا به سکون ظاهری فضا اضافه می‌کند.
در مجموع، سازمان‌دهی فضاها نه بر اساس فرم‌های نمایشی، بلکه بر اساس دنباله‌ای از حس‌هاست: از ورود آرام در مسیر سنگی، تا تماس با بتن خنک، لمس کاشی‌های زبر، صدای آب، بوی گیاهان بومی و در نهایت، نشستن در حوضچه‌ای که فقط آسمان و لبه دیوار منحنی را در قاب خود دارد.
گرافی کوتاه دفتر معماری Hayball
دفتر معماری Hayball یکی از بزرگ‌ترین و باسابقه‌ترین دفاتر طراحی در استرالیاست که از اوایل دهه ۱۹۸۰ فعالیت خود را آغاز کرده و اکنون با استودیوهایی در ملبورن، سیدنی و بریزبن، در حوزه‌های معماری، طراحی داخلی و طراحی شهری فعالیت می‌کند. این دفتر با حدود ۱۶۰ تا ۱۷۰ نفر نیرو، پروژه‌های متعددی از مسکونی و آموزشی تا تجاری و توسعه‌های بزرگ‌مقیاس شهری را در استرالیا و منطقه آسیا ـ اقیانوسیه طراحی کرده است.
رویکرد طراحی در این دفتر بر «طراحی برای مردم» و ایجاد فضاهایی متمرکز است که فرهنگ، اجتماع و یادگیری در آن‌ها محوریت دارد. ساختار پژوهش‌محور، کار بین‌رشته‌ای و توجه به پایداری اجتماعی و محیطی، در پروژه‌هایی مانند «آلبا ترمال اسپرینگز و اسپا» به‌خوبی دیده می‌شود؛ جایی که معماری، منظر و تجربه حسی کاربر در یک استراتژی یکپارچه تعریف شده‌اند.
جمع‌بندی؛ آن‌چه «آلبا ترمال اسپرینگز و اسپا» به معماران یادآوری می‌کند
این پروژه نشان می‌دهد که طراحی یک مجموعه آب‌درمانی در بستر طبیعی، بیش از هر چیز، نیازمند خواندن دقیق توپوگرافی، اقلیم و پوشش گیاهی است. در اینجا، فرم‌های نرم بتنی، حوضچه‌های ساده، متریال‌های خام و مسیر سنگی، همه در خدمت ساختن یک تجربه حسی کامل قرار گرفته‌اند؛ تجربه‌ای که کاربر را از لحظه ورود تا نشستن در یک حوضچه کوچک رو به آسمان، همراهی می‌کند.
برای معماران و دانشجویان، «آلبا» نمونه‌ای است از این‌که چگونه می‌توان پروژه‌ای گردشگری و تجاری را به مقصدی آرامش‌بخش و عمیقاً مرتبط با بستر تبدیل کرد؛ بدون تکیه بر تزئینات اضافی و با اتکا به زبان فرم، نور، متریال و منظر.
سوالات متداول درباره «آلبا ترمال اسپرینگز و اسپا»
این مجموعه در چه بستر طبیعی‌ای شکل گرفته و این بستر چگونه در طراحی تأثیر گذاشته است؟
سایت پروژه روی تپه‌های شنی نرم در شبه‌جزیره مورنینگتون و در میان پوشش گیاهی بومی قرار دارد. شیب ملایم، جهت باد، نوع گیاهان و دید به افق، مستقیماً بر شکل‌گیری فرم ساختمان اصلی، جانمایی حوضچه‌ها و طراحی حیاط‌های فرورفته تأثیر گذاشته است.
در طراحی حوضچه‌ها، تفاوت تجربه‌ها از کجا ناشی می‌شود؟
تمام حوضچه‌ها هندسه‌ای ساده دارند، اما تفاوت تجربه از جانمایی هوشمندانه آن‌ها ناشی می‌شود؛ ارتباط با توپوگرافی، میزان دید به افق یا بوته‌زار، میزان قرارگیری در معرض باد، نوع سایه‌اندازی گیاهان و تغییرات نور در طول روز، تجربه هر حوضچه را منحصربه‌فرد می‌کند.
نقش پله مارپیچ و حوض انعکاس در سازمان‌دهی فضا چیست؟
پله مارپیچ، از دل یک حوض انعکاس داخلی بالا می‌آید و به‌عنوان عنصر شاخص ورودی عمل می‌کند. این پله، هم مسیر حرکت عمودی را تعریف می‌کند و هم مرزی نمادین میان قلمرو عمومی و فضاهای خصوصی‌تر اسپا می‌سازد؛ در عین حال، ترکیب آب، نور و منحنی، لحظه ورود را تبدیل به تجربه‌ای به‌یادماندنی می‌کند.
چگونه متریال‌های خام با حس لوکس و آرامش‌بخش اسپا هماهنگ شده‌اند؟
بتن اکسپوز، آجر دست‌ساز، کف سنگی و پانل‌های چوبی، در کنار پالت رنگی خاکی و جزئیات الهام‌گرفته از عناصر طبیعی منطقه، زبانی مینیمال و در عین حال گرم می‌سازند. این ترکیب باعث می‌شود حس لوکس فضا نه از طریق دکور اضافه، بلکه از طریق کیفیت متریال، نور طبیعی و جزئیات دقیق منتقل شود.
.jfif&w=1920&q=75)
