معماری ساختمان اداری «صبا» در خیابان فرشته تهران؛ پوسته آجری | تحلیل معماری در مجله ۲۳گانه
ساختمان اداری «صبا» در خیابان فرشته تهران | نمایی با ترکیب آجر و شیشه
در بافت متراکم شمال تهران، جایی که خانه‌های حیاط‌دار قدیمی جای خود را به برج‌های مسکونی و اداری داده‌اند، دید بلندمدت به شهر کم‌کم از روزمره‌گی زندگی حذف شده است. بیشتر ساختمان‌های جدید فرم‌های مشابهی دارند که فقط با پوسته‌های متفاوت پوشانده شده‌اند و نتیجه، خیابانی است با نماهایی پرجزئیات اما بدون عمق دید.
در چنین زمینه‌ای، ساختمان اداری صبا تلاش می‌کند این وضعیت را کمی به عقب برگرداند؛ هدف اصلی فقط طراحی یک برج اداری تازه نیست، بلکه ساختن سکویی شهری است که کارکنان و شهر، هر دو بتوانند در آن با هم در تماس باشند. فرم پروژه، به جای یک بلوک فشرده، از دو بدنه موازی تشکیل شده که در میانه به وسیله پل‌های معلق و فضای باز همکف با هم در ارتباط هستند. این میان‌فضا تبدیل به «تراس شهری» شده؛ جایی که هم عمق دید را افزایش می‌دهد و هم سطحی برای مکث و تعامل فراهم می‌کند.
پوسته‌ی رو به شهر ترکیبی از شفافیت و فیلتر شدن است؛ جداره‌ی شرقی با حداکثر شیشه و یک لایه دوم آجری طراحی شده تا هم منظر شهر را قاب بگیرد و هم نور و تابش را کنترل کند. جداره‌ی غربی برعکس، با سنگ تیره و بازشوهای محدود، وجهی آرام‌تر و محافظه‌کارتر دارد. این دوگانگی، پاسخ هم‌زمان پروژه به اقلیم، دید شهری و رفتار کاربران است.
خلاصه اطلاعات پروژه
- موقعیت: خیابان فرشته تهران، ایران
- کاربری: ساختمان اداری
- معماران: استودیو معماری ۷هور (7Hoor Architecture Studio) و دفتر SBAD
- مساحت زیربنا: حدود ۲۶۰۰ مترمربع
- تعداد طبقات: ۹ طبقه اداری روی همکف
- سال اتمام پروژه: ۲۰۱۹
- مصالح شاخص: آجر، بتن، سنگ تیره، شیشه فریم لس
- تولیدکنندگان تجهیزات اصلی: FUJITEC (آسانسور)
ویژگی‌های کلیدی معماری
۱. پاسخ مستقیم به بحران «دید از دست رفته» در تهران
با رشد عمودی شهر، عمق دید در بیشتر ساختمان‌ها از بین رفته است. در پروژه صبا، طراحی از همان ابتدا بر اساس «بازگرداندن دید» شکل گرفته؛ حجم اصلی در راستای خیابان جنوبی گسترش یافته تا جبهه‌ی طولانی‌تری رو به شهر داشته باشد و کاربران بتوانند از ارتفاع‌های مختلف، شهر را تجربه کنند.
۲. تقسیم توده به دو بلوک و ایجاد فضای میانی شهری
زمین پروژه از شمال به ساختمانی بلند و از جنوب به کوچه باریک بن‌بست و ساختمان‌های دو‌طبقه محدود می‌شود. طراحان به جای ساخت یک بدنه فشرده، ساختمان را به دو بلوک در دو سمت سایت تقسیم کرده‌اند و فضای میانی را به قلب پروژه و محل گردش تبدیل کرده‌اند. در این میان‌فضا، پل‌های معلق، دسترسی افقی را تأمین می‌کنند و در تراز همکف، یک سکوی باز شهری (deck) ایجاد شده که هم به کاربران و هم به عابران امکان مکث و نگاه کردن به عمق بافت را می‌دهد.
۳. دو شخصیت متفاوت در نمای شرقی و غربی
در نمای غربی، بدنه‌ای سنگی با بازشوهای کنترل‌شده و زبان فرمی صلب شکل گرفته؛ پوسته‌ای که بیشتر روی کنترل نور و آرام‌سازی حضور ساختمانی در برابر همسایه‌ها تمرکز دارد. در نمای شرقی، رویکرد کاملاً برعکس است؛ این جبهه با شفافیت حداکثری، ارتباط اصلی پروژه با شهر است و یک پوسته دوم آجری به شکل تیغه‌های عمودی در برابر آن قرار گرفته تا نور، تابش و دید، هم‌زمان کنترل و فریم شود.
۴. پوسته دوم آجری، فیلتر نور و قاب‌کننده منظره
تیغه‌های آجری عمودی در نمای شرقی، نقش یک فیلتر هوشمند را بازی می‌کنند. فاصله بین آجرها در جایی که دید مناسبی به شهر وجود دارد، بیشتر می‌شود و دید را باز می‌کند؛ در مقابل، در جبهه‌هایی که منظر جذاب نیست یا نیاز به کنترل بیشتر تابش است، تراکم تیغه‌ها بالاتر می‌رود. این بازی با فاصله و چرخش آجری‌ها حاصل آزمون‌های متعدد روی نور طبیعی، زاویه دید و عملکرد اداری فضاها بوده است.
۵. خلق سکوی شهری و ورودی شفاف
فضای باز میانی در تراز همکف، علاوه بر نقش دسترسی، به‌عنوان سکوی شهری عمل می‌کند؛ سطحی نیمه‌عمومی که امکان توقف، نگاه و تعامل را فراهم می‌کند و عمق دید کوچه را افزایش می‌دهد. در تراز خیابان، جداره‌ی شیشه‌ای بدون فریم، ورودی اصلی و فضاهای تجاری را با بیشترین شفافیت به شهر نشان می‌دهد و پیام «باز بودن» پروژه را به عابر منتقل می‌کند.
۶. توجه هم‌زمان به نور، دید و پایداری
استفاده از شیشه‌های وسیع و پوسته آجری ثانویه، ترکیبی از نور طبیعی کافی، کنترل تابش و کاهش مصرف انرژی را فراهم کرده است. شکل‌گیری بالکن‌ها و فضاهای نیمه‌باز در لایه‌های مختلف، امکان تهویه طبیعی و استفاده انعطاف‌پذیر کاربران از فضاها را تقویت می‌کند. به همین دلیل، پروژه علاوه بر طبقه‌بندی «ساختمان اداری»، در دسته «پایداری» نیز معرفی شده است.
معرفی پلتفرم ۲۳گانه
مجله معماری ۲۳گانه، بستری است برای معرفی و تحلیل پروژه‌های شاخص معماری در ایران و جهان؛ در این مجله، فرم، فضا، سازه و جزئیات اجرایی پروژه‌ها در کنار هم خوانده می‌شوند تا معماران و دانشجویان فقط تماشاگر تصویر نباشند، بلکه منطق پشت هر تصمیم طراحی را هم بشناسند. تمرکز ۲۳گانه بر محتوای تحلیلی، نقد حرفه‌ای و آموزش معماری معاصر است.
در کنار بخش مجله، موتور جستجوی هوشمند ۲۳گانه امکان دسترسی سریع و هدفمند به مقررات ملی ساختمان ایران را فراهم می‌کند؛ کاربر می‌تواند به‌جای ورق زدن ده‌ها فایل، بر اساس موضوع، فصل یا کلیدواژه، بندهای مرتبط را پیدا کند. این سامانه به‌ویژه برای معماران، مهندسان ناظر و دانشجویانی که درگیر طراحی و تطبیق نقشه‌ها با ضوابط هستند، یک ابزار روزمره و کاربردی است.
توضیحات ساختار معماری و سازمان‌دهی فضاها
سایت پروژه در محله‌ای با بافت ارگانیک و کوچه‌ای بن‌بست در جنوب قرار دارد. در شمال، بنایی بلندقدری وجود دارد که دید و نور را محدود می‌کند و در جنوب، ساختمان‌های دو‌طبقه و کوچه‌ی باریک، بستر فشرده‌ای ساخته‌اند. در واکنش به این شرایط، توده ساختمان به دو بلوک در شرق و غرب تقسیم شده و بخش میانی به هسته‌ی گردش و فضای باز تبدیل شده است.
با این تقسیم، راه‌پله و آسانسور به عنوان گردش عمودی در میانه‌ی دو بلوک قرار گرفته و پل‌های معلق، طبقات را در سطح افقی به هم وصل می‌کنند. نتیجه، شبکه‌ای از حرکت است که هم ارتباط عملکردی را تأمین می‌کند و هم تجربه‌ای فضایی می‌سازد؛ کاربر در رفت‌وآمد بین طبقات، مدام در معرض دیدهای طولی به شهر، فضای میانی و دو جداره متفاوت قرار می‌گیرد.
در تراز همکف، فضای باز بین دو بلوک، به شکل یک دِک عمومی طراحی شده است. این سطح، هم نقش ورودی و پیش‌فضا را دارد و هم مانند بالکنی بزرگ برای محله عمل می‌کند؛ سطحی که عمق دید کوچه را افزایش می‌دهد و به کاربران اجازه می‌دهد قبل از ورود به ساختمان، لحظه‌ای در مواجهه با شهر مکث کنند.
در سازمان‌دهی فضاهای داخلی، بلوک‌ها با رویکردی متفاوت تعریف شده‌اند. بدنه‌ی غربی با پوسته‌ی سنگی و بازشوهای محدود، برای فضاهایی مناسب است که نیاز به کنترل بیشتر نور و حریم دارند؛ در مقابل، بدنه‌ی شرقی با جداره شیشه‌ای و پوسته آجری ثانویه، مناسب فضاهایی است که دید وسیع‌تر و حضور فعال‌تری در رابطه با شهر نیاز دارند. این دوگانگی، در نمای ساختمان نیز کاملاً خواناست.
پوسته آجری دوم در نمای شرقی، مانند یک فیلتر تنظیم‌پذیر عمل می‌کند. تیغه‌های آجری باریک با فاصله‌ها و گاهی با چرخش‌های متفاوت نسبت به بدنه شیشه‌ای قرار گرفته‌اند. در نقاطی که منظر شهری ارزشمند است، فاصله تیغه‌ها بیشتر شده تا دید بازتر شود؛ در بخش‌هایی که لازم است کنترل تابش و حریم تقویت شود، تیغه‌ها متراکم‌تر هستند. این تنظیم، نتیجه آزمایش‌های متعدد روی فاصله، زاویه و ارتفاع تیغه‌هاست تا تعادل میان نور، دید و آسایش حرارتی برقرار شود.
در جداره‌ی رو به خیابان، بخش ورودی و طبقه‌ی تجاری با شیشه‌ی فریم‌لس اجرا شده است؛ شفافیتی که نشان می‌دهد فعالیت درون ساختمان از شهر پنهان نیست. این انتخاب، به تقویت حس تعلق پروژه به بافت و دعوت عابران برای ورود کمک می‌کند. در لایه‌های داخلی، ترکیب مصالح خنثی و روشن با نورپردازی خطی سقف، زمینه‌ای انعطاف‌پذیر برای تقسیم‌بندی و چیدمان دفترهای اداری مختلف فراهم کرده است.
به طور کلی، ساختار معماری صبا بر سه محور استوار است: تقسیم توده به دو بلوک، تعریف فضای میانی به عنوان هسته‌ی گردش و سکوی شهری، و طراحی دو شخصیت متفاوت برای نماها بر اساس دید، نور و رابطه با شهر.
بیوگرافی کوتاه استودیو معماری ۷هور و دفتر SBAD
استودیو معماری ۷هور یک دفتر معماری ایرانی است که در حوزه‌ی ساختمان‌های اداری، مسکونی و پروژه‌های شهری فعالیت می‌کند. رویکرد این استودیو بر ترکیب خوانش دقیق بستر با طراحی معاصر، توجه جدی به نور طبیعی، دید و رابطه‌ی فضاهای داخلی با شهر است. در پروژه صبا نیز همین حساسیت نسبت به نور و دید، محور اصلی تصمیم‌های طراحی بوده است.
دفتر SBAD نیز به‌عنوان همکار طراحی در این پروژه حضور داشته است. این دفتر در پروژه‌های اداری و تجاری، بر هماهنگی میان سازه، پوسته و عملکرد تأکید دارد و تلاش می‌کند راه‌حل‌هایی پیشنهاد دهد که هم از نظر اجرایی و هم از نظر اقتصادی قابل تحقق باشد. همکاری دو دفتر در پروژه صبا منجر به شکل‌گیری ساختمانی شده که هم در مقیاس شهری و هم در جزئیات نما، قابل‌تشخیص و خواناست.
جمع‌بندی؛ آن‌چه ساختمان اداری صبا به معماران یادآوری می‌کند
ساختمان اداری صبا نمونه‌ای است از این‌که چگونه می‌توان در بافت متراکم و پر از محدودیت، از دل یک سایت نه‌چندان بزرگ، هم کیفیت دید و نور را بازیابی کرد و هم فضایی نیمه‌عمومی برای شهر ساخت. تقسیم توده به دو بلوک، تعریف فضای میانی به عنوان سکوی شهری و استفاده از پوسته دوم آجری برای تنظیم نور و دید، نشان می‌دهد که «پوسته»، فقط یک نمای تزئینی نیست؛ می‌تواند ابزار فعالی برای اصلاح رابطه‌ی ساختمان و شهر باشد.
برای معماران و دانشجویان، این پروژه یادآور است که در طراحی ساختمان‌های اداری، توجه به نور، دید، فضاهای جمعی و نحوه ورود پروژه به متن شهر، به اندازه پلان تیپ و متراژ واحدها اهمیت دارد. در نهایت، این کیفیت تجربه‌ی کاربر است که ماندگار می‌شود.
سوالات متداول درباره ساختمان اداری صبا
در این پروژه مهم‌ترین مسئله‌ای که طراحی به آن پاسخ داده چیست؟
مهم‌ترین مسئله، از دست رفتن دید شهری در بافت متراکم شمال تهران بوده است. طراحی با کشیدن ساختمان در امتداد خیابان جنوبی و تقسیم توده به دو بلوک، تلاش کرده هم عمق دید بیشتری برای کاربران فراهم کند و هم فضایی نیمه‌عمومی در تراز همکف بسازد که چشم‌انداز کوچه را گسترش می‌دهد.
چرا ساختمان به دو بلوک جدا تقسیم شده است؟
تقسیم توده به دو بلوک، هم پاسخی به محدودیت‌های همسایگی و نور بوده و هم راهی برای تعریف فضای میانی. این فضای باز و میانی، محل گردش عمودی و افقی، سکوی شهری و جای شکل‌گیری تعاملات است. پل‌های معلق بین دو بلوک، این دو بخش را در سطح طبقات به هم متصل می‌کنند.
پوسته دوم آجری چه نقشی در عملکرد فضاهای اداری دارد؟
پوسته آجری ثانویه با فاصله‌ای از جداره شیشه‌ای قرار گرفته و نقش سایه‌انداز، فیلتر نور و قاب‌کننده منظر را ایفا می‌کند. تیغه‌ها با فاصله و زاویه‌های متفاوت طراحی شده‌اند تا در هر بخش، ترکیب مطلوبی از نور طبیعی، دید مناسب و کنترل تابش به دست بیاید. این لایه به بهبود آسایش بصری و حرارتی در واحدهای اداری کمک می‌کند.
چطور پروژه با بافت شهری اطراف خود ارتباط برقرار می‌کند؟
استفاده از آجر و سنگ، ارتباط متریالی با معماری رایج تهران برقرار می‌کند، در حالی که فرم پوسته آجری و نحوه چیدمان تیغه‌ها، زبانی معاصر به نما می‌دهد. فضای باز همکف، شفافیت لابی و طبقه تجاری، و دیدهای طولی بین دو بلوک، همگی کمک می‌کنند پروژه به جای یک حجم بسته، به بخشی فعال از خیابان تبدیل شود.
.jfif&w=1920&q=75)
