معماری فضای آموزشی «کنزینگتون» در بانکوک؛ با پوسته روبان شکل و حیاط مرکزی
معماری فضای آموزشی «کنزینگتون لرنینگ اسپیس» در حومه بانکوک؛ آموزش و طبیعت در کنار هم
منتشر شده در مجله معماری 23Gane
در حومه شهری بانکوک، جایی که اطراف سایت پروژه پر از ساختمان‌های معمولی و فاقد جذابیت بصری است، فضای آموزشی «کنزینگتون لرنینگ اسپیس» تلاش می‌کند دنیای اختصاصی خودش را بسازد؛ دنیایی که در آن یادگیری، بازی و طبیعت از هم جدا نیستند، بلکه در یک پوسته پیوسته و روبان‌مانند به هم گره می‌خورند.
پروژه برای یک مهدکودک بین‌المللی طراحی شده و برنامه فضایی آن ترکیبی از کلاس‌ها، مجموعه ورزشی، فضاهای بازی، استخر، فضاهای نیمه‌باز و باغ بام است. ایده اصلی این بوده که هر فضا از کلاس درس تا سالن ورزش در کنار نور طبیعی و منظره سبز قرار بگیرد، تا کودک در هر لحظه بین «داخل» و «خارج»، «درس» و «بازی» در رفت‌وآمد باشد.
فرم کلی بنا به‌شکل یک حلقه بیضی با حیاط مرکزی است؛ حلقه‌ای که ضخامت آن در قسمت‌های مختلف متغیر است و مانند یک روبان پیوسته از کف تا بام می‌پیچد. این روبان، هم حجم اصلی معماری را شکل می‌دهد و هم به یک «اسباب‌بازی شهری» در مقیاس کودک تبدیل می‌شود؛ سطحی که می‌توان روی آن دوید، سر خورد، نشست، پنهان شد و در عین حال، آن را با چشم و بدن تجربه کرد.
خلاصه اطلاعات پروژه
- موقعیت: حومه بانکوک، شهر «کرونگ تپ مها ناخون»، تایلند
- کاربری: فضای آموزشی برای کودکان (مهدکودک و مجموعه یادگیری)
- معمار: دفتر «پلن آرکیتکت» (Plan Architect)
- زیربنا: حدود ۴۰۰۰ مترمربع
- سال اتمام: ۲۰۲۰
ویژگی‌های کلیدی معماری
- ادغام یادگیری، بازی و طبیعت در یک دیاگرام بیضی
طرح به‌صورت یک حلقه بیضی با حیاط مرکزی شکل گرفته است. این فرم بیضی باعث می‌شود هر فضا از دو طرف نور و منظر داشته باشد؛ یک سو رو به حیاط داخلی و سوی دیگر رو به فضای سبز پیرامونی. در نتیجه، کلاس‌ها و مجموعه ورزشی هر دو در تماس مستقیم با نور طبیعی و سبزینگی قرار می‌گیرند. - تفکیک هوشمندانه کلاس‌ها و مجموعه ورزشی با تغییر ضخامت حلقه
حلقه بیضی در بخش‌هایی ضخیم‌تر و در بخش‌هایی نازک‌تر است. قسمت‌های ضخیم‌تر در جبهه جلویی ساختمان، به مجموعه ورزشی و فضاهای پررفت‌وآمد اختصاص یافته و بخش‌های نازک‌تر در پشت حلقه به کلاس‌ها، با رفت‌وآمد کمتر، اختصاص پیدا کرده است. این تغییر ضخامت، هم به خوانایی عملکردی کمک می‌کند و هم فرم پویا و متنوعی در نما ایجاد می‌کند. - پوسته روبان‌مانند به‌عنوان چارچوب بزرگ بازی
سطح پیوسته‌ای که از کف شروع می‌شود، بالا می‌رود، می‌پیچد و روی بام می‌نشیند، مانند یک روبان سه‌بعدی عمل می‌کند. این روبان، هم سقف و دیوار را تعریف می‌کند و هم خودش به یک «اسباب‌بازی در مقیاس معماری» تبدیل می‌شود که کودکان را به کاوش کردن، بالا رفتن، سر خوردن و کشف فضاهای جدید دعوت می‌کند. - ایجاد فضاهای نیمه‌غاری و ماجراجویانه برای کودکان
زیر مجموعه ورزشی، فضایی نیمه‌باز برای استخر شنا طراحی شده است. ارتباط نرم دیوار و سقف، همراه با دید سبز در انتهای فضا، حسی شبیه یک غار روشن و امن ایجاد می‌کند؛ جایی که کودک به‌صورت کنترل‌شده حس ماجراجویی و کشف را تجربه می‌کند. - سیرکولاسیون بازی‌محور؛ از سرسره و شیب تا فضاهای قایم‌موشک
جایی که روبان از کف جدا می‌شود و دوباره به سقف می‌رسد، به «فضای ویژه» پروژه تبدیل شده است. بخش پایین‌تر منحنی، فضای بازی آزاد و متصل به پذیرش و کافه والدین است؛ شیب روبان به طبقه دوم، هم مسیر حرکتی است و هم خودِ عنصر بازی (سرسره، تور، درخت شبکه‌ای که طبقه دوم را سوراخ می‌کند). زیر این سطح شیب‌دار، فضایی برای بازی قایم‌موشک و پنهان شدن طراحی شده است. - سالن چندمنظوره منطبق با فرم معماری
در بخش فوقانی همین روبان، سالن چندمنظوره برای اجراهای کودکان و نشست‌های والدین قرار گرفته است. سکوهای نشستن، فرم منحنی معماری را دنبال می‌کنند؛ یعنی صندلی‌ها جزئی از خود حجم هستند و عملکرد، مستقیماً از فرم معماری تبعیت می‌کند. - بام پله‌ای و باغ بام به‌عنوان امتداد فضای بازی
خارج از روبان، سطح پیوسته‌ای از کف تا بام شکل گرفته که به یک مسیر بازی در فضای باز تبدیل شده است. بام به‌صورت پله‌های بزرگ طراحی شده تا هر پله بتواند فضایی مجزا برای نوعی بازی یا فعالیت جمعی باشد. این بام پله‌ای در نهایت به یک باغ بام تبدیل می‌شود که یادگیری، بازی و طبیعت را در بالاترین تراز پروژه به هم پیوند می‌دهد.
توضیحات ساختار معماری و سازمان‌دهی فضاها
سایت پروژه در حاشیه شهر، در بافتی با کیفیت متوسط و بدون منظر شهری ویژه قرار دارد. به همین دلیل، طراحی به‌جای تکیه بر منظر بیرونی، یک «جهان درونی» ساخته است؛ جهانی که هسته آن، حیاط مرکزی و حلقه بیضی پیرامونی است. چیدمان کلی به‌گونه‌ای است که هر فضا، حداقل از یک سمت با سبزینگی و از طرف دیگر با حیاط یا آسمان در ارتباط باشد.
برنامه فضایی به دو گروه اصلی تقسیم شده است: کلاس‌ها و مجموعه ورزشی. حلقه بیضی مانند یک کمربند، این دو گروه را در بر می‌گیرد. بخش جلویی و ضخیم‌تر حلقه به ورزش، سالن چندمنظوره و فضاهای پررفت‌وآمد اختصاص دارد؛ در حالی که بخش باریک‌تر و عقب‌نشسته، محل استقرار کلاس‌ها با ترافیک حرکتی کمتر است. این تفاوت ضخامت در پلان، در نما نیز خوانا است و به بیننده نشان می‌دهد که کدام قسمت‌ها «فعال‌تر» و کدام قسمت‌ها «آرام‌تر» هستند.
حلقه بیضی به‌گونه‌ای طراحی شده که هر کلاس و هر فضای ورزشی، از دو طرف دید داشته باشد. در یک سمت، پنجره‌ها رو به حیاط مرکزی باز می‌شوند، جایی که کودکان در اوقات فراغت و زنگ تفریح بازی می‌کنند. سمت دیگر، رو به نوار سبز پیرامونی است؛ این نوار، فیلتر بصری بین ساختمان و محیط بی‌روح اطراف محسوب می‌شود و حریم امنی برای کودکان ایجاد می‌کند.
درون حلقه، فضاهای ویژه‌ای تعریف شده است. زیر سالن ورزشی، فضای نیمه‌بازی به‌عنوان استخر قرار دارد که با سطح پیوسته دیوار و سقف، فضایی نرم و غارگونه ایجاد می‌کند. بالای این بخش، سالن ورزشی بدون ستون با ارتفاع زیاد، امکان تغییر چیدمان و استفاده‌های مختلف را فراهم می‌کند؛ از بازی‌های گروهی تا رویدادهای مدرسه.
نقطه اوج فضایی پروژه، جایی است که روبان از کف جدا می‌شود و تا سقف می‌پیچد. در این نقطه، چند لایه عملکردی به هم می‌رسند: فضای بازی آزاد، پذیرش، کافه والدین، مسیر شیب‌دار به طبقه دوم، سرسره، تور عمودی و فضای قایم‌موشک زیر شیب. این «گره فضایی» عملاً به قلب اجتماعی پروژه تبدیل می‌شود؛ جایی که کودک، والد، معلم و فضاهای مختلف در یک مرکز مشترک به هم می‌رسند.
روی بام، روبان به یک باغ پله‌ای تبدیل می‌شود. این بام نه فقط سطحی سبز، بلکه توالی‌ای از سکوهاست که هرکدام می‌توانند میزبان فعالیتی متفاوت باشند؛ از کلاس‌های روباز و کارگاه‌های نقاشی و باغبانی تا بازی‌های گروهی. به این ترتیب، سیرکولاسیون عمودی از کف تا بام، در تمام مسیر خود برنامه‌ریزی شده و هرگز به «راه‌پله خنثی» تقلیل پیدا نمی‌کند.
بیوگرافی کوتاه دفتر Plan Architect
دفتر «پلن آرکیتکت» یک شرکت معماری مستقر در بانکوک است که در قالب گروه بزرگ‌تری به نام Plan Associates فعالیت می‌کند. این دفتر در پروژه‌های متعدد آموزشی، اداری، فرهنگی و فضاهای عمومی در تایلند حضور داشته و بر اساس داده‌های منتشرشده، بیش از بیست پروژه در پلتفرم‌هایی مانند آرک‌دیلی ثبت کرده است.
رویکرد این دفتر بر ترکیب نگاه هنری و رویکرد عمل‌گرایانه است؛ یعنی معماری به‌عنوان تعادل میان زیبایی‌شناسی، عملکرد و تأثیر اجتماعی تعریف می‌شود. در پروژه‌هایی مانند Kensington International Kindergarten و فضاهای آموزشی دیگر، تمرکز ویژه‌ای بر تجربه کودک، کیفیت نور طبیعی، انعطاف عملکردی و ارتباط با طبیعت دیده می‌شود؛ ویژگی‌هایی که در فضای آموزشی کنزینگتون نیز به‌خوبی قابل ردیابی است. 
معرفی پلتفرم ۲۳گانه
مجله معماری ۲۳گانه فضایی است برای معرفی و تحلیل پروژه‌های شاخص معماری ایران و جهان؛ از ویلا و فضاهای آموزشی تا ساختمان‌های عمومی و شهری. در این مجله، تمرکز فقط روی تصاویر جذاب نیست، بلکه منطق پلان، فضا، سازه، متریال و تجربه کاربر نیز به‌صورت تحلیلی بازخوانی می‌شود.
در کنار محتوای تحلیلی، ۲۳گانه یک موتور جستجوی هوشمند برای دسترسی سریع و دقیق به مفاد «مقررات ملی ساختمان ایران» در حال توسعه دارد. این موتور جستجو به مهندسان، معماران و دانشجویان کمک می‌کند در کمترین زمان، بندها و تبصره‌های مرتبط با موضوع طراحی خود را پیدا کنند و بین الهام معماری و الزامات آیین‌نامه‌ای پلی مستقیم برقرار شود.
سوالات متداول درباره فضای آموزشی کنزینگتون
هدف اصلی طراح در فضای آموزشی کنزینگتون چه بوده است؟
هدف، تعریف یک الگوی جدید برای فضای آموزشی کودکان بوده که در آن یادگیری، بازی و طبیعت از هم جدا نباشند. به همین دلیل، کلاس‌ها، مجموعه ورزشی، فضاهای بازی و مسیرهای حرکتی همگی درون یک پوسته پیوسته و روبان‌مانند قرار گرفته‌اند که دائماً منظر سبز و نور طبیعی را به داخل می‌آورد.
چرا فرم بیضی با حیاط مرکزی انتخاب شده است؟
فرم بیضی با حیاط مرکزی این امکان را فراهم می‌کند که هر فضا از دو سمت دید داشته باشد و نور و منظر در عمق پلان نفوذ کند. در عین حال، این دیاگرام حلقه‌ای، محیطی امن و کنترل‌شده برای حرکت کودکان می‌سازد و در مقابل بافت نه‌چندان جذاب اطراف، دنیای درونی خود را شکل می‌دهد.
چه نسبتی بین کلاس‌ها و مجموعه ورزشی در سازمان‌دهی پلان وجود دارد؟
کلاس‌ها در بخش باریک‌تر حلقه و دورتر از ترافیک اصلی جانمایی شده‌اند تا محیطی آرام‌تر برای یادگیری فراهم شود. مجموعه ورزشی و فضاهای پررفت‌وآمد در بخش ضخیم‌تر حلقه و در جبهه اصلی قرار گرفته‌اند. تفاوت ضخامت حلقه، مستقیم با تفاوت نوع فعالیت‌ها ارتباط دارد.
باغ بام و مسیر روبان‌مانند روی پوسته چه نقشی در تجربه کودک دارند؟
مسیر پیوسته روی پوسته، کودکان را از سطح زمین به بام پله‌ای و باغ بام هدایت می‌کند. این مسیر، هم سیرکولاسیون عمودی است و هم مجموعه‌ای از فضاهای بازی در فضای باز. کودک در طول مسیر، بین سطوح مختلف می‌دود، می‌ایستد، بازی می‌کند و طبیعت را از ارتفاع‌های متفاوت تجربه می‌کند.
.jfif&w=1920&q=75)
