معماری مجتمع مسکونی در توکیو | حجم بتن اکسپوز تراشخورده روی شیب
معماری مجتمع مسکونی «اسسناریو هانابوسایاما» در توکیو؛ حجم بتنی تراشخورده روی شیب
در یکی از محلههای آرام و شیبدار توکیو، جایی که بافت مسکونی آن قدمتی تا دوره ادو دارد، ساختمانی مسکونی شکل گرفته که انگار از دل صخره بریده شده است. پوسته بتنی یکدست، ریتم پنجرههای مربع، و حجم کشیده رو به آسمان، تصویری میسازد که همزمان شهری، مینیمال و عمیقاً متأثر از توپوگرافی زمین است.
در این پروژه، فرم معماری تنها پاسخ به ضوابط و مترمربع نیست؛ برداشت مستقیم از لایههای زمین و شیبهای اطراف است. جدارههای مایل نما، مثل مقطع یک لایه سنگ، روی بدنه بتن اکسپوز نشستهاند و مرز بین ساختمان و بستر طبیعی را محو کردهاند. درون این حجم به ظاهر سخت، واحدهای مسکونی با نور طبیعی دوطرفه، تهویه متقاطع و فضاهای آرام بتنی شکل گرفتهاند؛ فضایی مدیتیتیو که زندگی شهری را با حضور طبیعت پیرامون آشتی میدهد.
خلاصه اطلاعات پروژه
- موقعیت: توکیو، ژاپن
- کاربری: مجتمع مسکونی چند واحدی (حدود ۱۲ واحد)
- معمار: دفتر Ryuichi Sasaki Architecture
- مساحت زمین: حدود ۱۷۲٫۴۵ مترمربع
- زیربنای کل: حدود ۴۹۶ مترمربع
- سال اتمام: ۲۰۲۳
- متریال غالب: بتن اکسپوز، شیشه، فلز در جزئیات نما و نردهها
ویژگیهای کلیدی معماری
- الهام مستقیم از لایههای زمین و شیب محلههای تپهای
حجم پروژه با سطوح مایل و برشخوردهای شکل گرفته که مانند مقطع یک توده سنگی، لایهها و شیبهای زمین اطراف را بازتاب میدهد. برجستگیهای مورب روی نما، یادآور خطوط رسوبی و لایههای زمینشناسی هستند و ساختمان را به ادامه طبیعی دامنه تبدیل میکنند. - بتن اکسپوز بهعنوان «صخره مصنوعی» در دل بافت شهری
جدارههای بیرونی بتن اکسپوز، طوری اجرا شدهاند که انگار بنا از دل صخره بریده شده است. این انتخاب متریال، هم سازه و هم زبان معماری را یکدست کرده و بهجای پوستهسازی تزئینی، خود سازه را به بیان اصلی پروژه تبدیل کرده است. - شبکه منظم بازشوهای مربعی رو به خیابان
نمای رو به شهر با گریدی از پنجرههای مربع و مستطیل سازماندهی شده که ضربآهنگی آرام و خوانا ایجاد میکند. این شبکه منظم، زندگی داخلی را به خیابان متصل میکند بدون آنکه نما را شکننده یا شلوغ کند. - تهویه و نور طبیعی دوطرفه برای هر واحد
هر واحد مسکونی روی این زمین کوچک، از دو جهت بازشو دارد؛ این یعنی نورگیری طبیعی عمیقتر، تهویه متقاطع و کاهش وابستگی به سیستمهای مکانیکی سرمایش و گرمایش، که با رویکرد معماری پایدار پروژه همسو است. - بازخوانی مفهوم «شاکِی» یا منظر قرضی ژاپنی
در دید واحدها، سبزی درختان و تپه پشت سایت، مثل قابهای دقیق منظری دیده میشود. این رویکرد، ترجمه معاصر مفهوم سنتی «شاکِی» است؛ یعنی استفاده از مناظر دوردست بهعنوان بخشی از تجربه فضایی داخلی. - فضای داخلی آرام با بتنی روشن و بافت ظریف
در داخل، بتن اکسپوز رها نشده به حال خود؛ سطحی با بافت ریز و تونالیته خاکستری گرم ایجاد شده که پسزمینهای آرام برای زندگی روزمره است. ترکیب نور طبیعی و بازتاب آن روی سطح بتن، فضایی روشن، بیصدا و مدیتیتیو میسازد.
معرفی پلتفرم ۲۳گانه
مجله معماری ۲۳گانه بستری است برای معرفی و تحلیل پروژههای معماری شاخص ایران و جهان؛ جایی که هر پروژه، از ویلا و خانه شهری تا برج اداری و فضاهای عمومی، از زاویه سازماندهی فضا، سازه، متریال و تجربه کاربر بررسی میشود. در این مجله، تلاش میشود زبان تخصصی معماری با نثر روان ترکیب شود تا هم معمار حرفهای و هم دانشجوی معماری بتوانند از مطالب آن استفاده کنند.
در کنار بخش مجله، موتور جستجوی هوشمند ۲۳گانه برای دسترسی سریع و ساختارمند به مقررات ملی ساختمان ایران طراحی شده است. این موتور جستجو به مهندسان، طراحان و ناظران کمک میکند بندهای مرتبط هر مبحث را بهسرعت پیدا کنند و در کنار دیدن نمونه پروژههای واقعی، تصمیمهای دقیقتری در طراحی و کنترل اجرا بگیرند.
توضیحات ساختار معماری و سازماندهی فضاها
سایت پروژه در محلهای تپهای و آرام در توکیو قرار دارد؛ پشت ساختمان دیواری طبیعی با ارتفاع حدود ۱۰ متر شکل گرفته و روبهروی آن خیابان باریک شهری است. این وضعیت، تضادی بین «صخره پشت» و «شهر جلو» ایجاد کرده که در طرح، به شکل دو جبهه کاملاً متفاوت خوانده میشود: جداره عقب، بسته و تکیهداده به توده خاک؛ جداره جلو، شفاف و منظم رو به شهر.
حجم پروژه با توجه به مساحت محدود زمین، بهصورت تودهای فشرده و عمودی شکل گرفته است. با وجود این فشردگی، هر واحد مسکونی طوری سازماندهی شده که حداقل دو جبهه بازشو داشته باشد. این کار، ضمن کمک به تهویه طبیعی، باعث شده فضاها در عمق پلان نیز از نور روز بهرهمند شوند و حس «حفره» یا فضای تاریک در میانه پلان ایجاد نشود.
جداره رو به خیابان، مثل یک صفحه بتن اکسپوز است که روی آن شبکهای از بازشوهای مربع و مستطیل بریده شده. این شبکه، با ریتمی کنترلشده از تراز همکف تا بالاترین طبقه ادامه پیدا میکند و تنها در گوشهها شکسته میشود تا حجم، فرم کشیده و مایل خود را حفظ کند. در ترکیب کلی، ساختمان مثل یک منشور بتنی است که گوشههایش بر اساس الزامات نور، دید و ضوابط شهرسازی تراشخورده است.
سایت روی شیبی ملایم قرار دارد و نما و دسترسیها، این اختلاف تراز را بهصورت پله و رمپ در ورودیها نشان میدهند. دیوارهای حائل و مرزهای سایت، با الگوی سنگی باریک و جزئیات ظریف، همچنان به استعاره «صخره تراشخورده» وفادار میمانند و اجازه نمیدهند مرز بین ساختمان و زمین، شبیه یک خط صاف و مصنوعی دیده شود.
در داخل واحدها، ترکیب دیوارهای بتنی، سقفهای صاف، کفهای روشن و جزئیات مینیمال، بستر مناسبی برای زندگی امروزی فراهم کرده است. پلههای داخلی، فضاهای نیمطبقه و بریدگیهای سقف، حجم داخلی را از یک جعبه ساده به فضایی چندلایه تبدیل میکنند؛ فضایی که در آن، نور از ارتفاعهای مختلف وارد میشود و در طول روز، رفتار متفاوتی روی سطوح بتن دارد.
این پروژه از منظر پایداری نیز هوشمندانه عمل میکند؛ اتکا به تهویه طبیعی، کاهش نیاز به روشنایی مصنوعی در طول روز، و استفاده از پوسته بتنی بهعنوان جرم حرارتی، همگی در راستای کاهش مصرف انرژی و ایجاد آسایش حرارتی پایدارتر هستند، بدون آنکه پروژه به زبان شعاری درباره «سازمان سبز» تبدیل شود. 
جمعبندی؛ نکات الهامبخش «اسسناریو هانابوسایاما» برای معماران
این پروژه نمونهای واضح از معماریای است که از دل زمین میآید، نه صرفاً روی آن قرار میگیرد. برداشت از لایههای زمین، استفاده صریح از بتن اکسپوز، و سازماندهی واحدها با تکیه بر نور و تهویه طبیعی، نشان میدهد که حتی در زمینهای کوچک شهری و بافتهای فشرده، میتوان معماریای ساخت که هم به بستر طبیعی وفادار باشد و هم به نیازهای زندگی معاصر پاسخ بدهد.
برای معماران و دانشجویان معماری، این مجتمع مسکونی یادآور این نکته است که مفاهیمی مانند «منظر قرضی»، «جرم حرارتی» و «پوسته بهعنوان صخره مصنوعی» میتواند بهجای شعار، در جزئیات واقعی پلان، نما و متریال پروژه بنشیند و کیفیت سکونت را بهطور ملموس ارتقا دهد.
سوالات متداول درباره پروژه «اسسناریو هانابوسایاما»
این مجتمع مسکونی چه نوع واحدهایی را در خود جای داده است؟
این پروژه یک مجتمع مسکونی چندواحدی است که حدود ۱۲ واحد مسکونی را در حجم فشردهای روی زمین کوچک جای داده است. هر واحد دسترسی به نور و تهویه دوطرفه دارد و در عین فشردگی پلان، کیفیت فضایی قابلقبولی برای سکونت شهری فراهم شده است.
چرا در این پروژه از بتن اکسپوز برای کل پوسته استفاده شده است؟
بتن اکسپوز در این پروژه نقش دوگانه دارد؛ از یک سو سازه اصلی را تشکیل میدهد و از سوی دیگر، بهعنوان استعارهای از صخره طبیعی عمل میکند. این انتخاب، مرز بین زمین و بنا را محو کرده و ساختمان را شبیه حجمی میکند که از دل شیب تپه بریده شده است، نه عنصری اضافهشده روی آن.
چطور تهویه و نور طبیعی در واحدها تأمین شده است؟
سازماندهی پلان بهگونهای است که هر واحد دستکم در دو جبهه بازشو دارد. به این ترتیب، نور روز از دو جهت فضا را روشن میکند و تهویه متقاطع شکل میگیرد. این طراحی وابستگی به سیستمهای مکانیکی را کاهش میدهد و با مفهوم معماری پایدار همسو است.
مفهوم «منظر قرضی» در این پروژه چگونه دیده میشود؟
پنجرهها طوری قاببندی شدهاند که سبزی تپه و گیاهان روی آن، مانند تابلو در داخل واحدها دیده شوند. این رویکرد، برداشت معاصر از مفهوم «شاکِی» در سنت معماری ژاپن است؛ یعنی استفاده از مناظر دور، بهعنوان بخشی از تجربه فضایی داخل خانه.
بیوگرافی کوتاه ریوئیچی ساساکی و دفتر Ryuichi Sasaki Architecture
ریوئیچی ساساکی، معمار ژاپنی مستقر در توکیو است که پس از تحصیل در آمریکا و همکاری با دفاتر بینالمللی، استودیوی شخصی خود را در اوایل دهه ۲۰۰۰ تأسیس کرد. این دفتر در سالهای اخیر بهعنوان یکی از استودیوهای مطرح معماری ژاپن شناخته شده و پروژههای آن از مجتمعهای مسکونی و ساختمانهای اداری تا فضاهای فرهنگی و تجاری را در بر میگیرد.
رویکرد این دفتر بر خوانش «روح زمانه» هر پروژه، استفاده دقیق از متریالهای خنثی مانند بتن و فلز، و کنترل نور طبیعی برای ایجاد فضاهای آرام و متمرکز استوار است. جوایز متعدد بینالمللی ازجمله Architecture MasterPrize و The Plan Award، نشان میدهد که این استودیو توانسته زبان مینیمال و زمینمحور خود را در مقیاس جهانی مطرح کند.
.jfif&w=1920&q=75)
