طراحی معماری ویلا روی زمین شیبدار | ویلایی یک طبقه ولی روی دو تراز
ویلا «دو ماریاس» در سائوپائولو؛ خانه یک طبقه روی دو تراز با باغ مرکزی و استخر
منتشر شده در مجله معماری 23Gane
در حومه شهری کوچک به نام جاگوارئونا، در ناحیه سرسبز ایالت سائوپائولو، زمینی حدوداً ششهزار مترمربعی با درختان بالغ و کهنسال، بستر شکلگیری ویلایی شده که قرار است برای آخر هفتهها و فرار از شلوغی شهر استفاده شود. ویلا «دو ماریاس I» نه بهعنوان یک حجم نمایشی، بلکه بهعنوان «خانهای یکطبقه در دو تراز» تعریف شده؛ عبارتی که در نگاه اول متناقض به نظر میرسد، اما منطق اصلی طراحی دقیقاً همین جاست: پاسخگویی به شیب ملایم زمین، بدون تبدیل بنا به یک توده چندطبقهی سخت و ناپیوسته.
طراحی این خانه بر محور یک باغ مرکزی شکل گرفته که توپوگرافی طبیعی زمین را دنبال میکند و همه فضاهای روز و شب در اطراف آن سامان پیدا کردهاند. مسیرهای حرکتی دور تا دور این باغ میچرخند و آن را از یک حیاط ساده به «قلب فعال خانه» تبدیل میکنند؛ قلبی که نور، تهویه، دید و حتی ریتم روزمره زندگی را تنظیم میکند.
کارفرما خواستار تجربه یک خانه عمدتاً همسطح بود؛ موضوعی که با توجه به حضور یکی از اعضای خانواده که از ویلچر استفاده میکند، اهمیت مضاعف پیدا میکرد. معماری این پروژه نشان میدهد که چگونه میتوان در زمینی شیبدار، هم الزامات دسترسپذیری را رعایت کرد و هم از مزیتهای اختلاف تراز برای خلق فضاهای دیدنی و پویا بهره گرفت.
خلاصه اطلاعات پروژه
- موقعیت: جاگوارئونا، حومه شهرهای ایالت سائوپائولو، برزیل
- کاربری: ویلای تفریحی آخر هفته برای یک خانواده
- معمار: دفتر Canoa Arquitetura
- مساحت زمین: حدود ۶۰۰۰ مترمربع با درختان بالغ در بخش پاییندست سایت
- زیربنای بنا: حدود ۵۷۰ مترمربع
- سالهای طراحی و اجرا: طراحی ۲۰۲۰–۲۰۲۱، اجرا ۲۰۲۱–۲۰۲۳
- سیستم سازهای: دو بلوک بتنآرمه موازی خطوط تراز + پاویون سبک با سازه فلزی
- سازماندهی کلی:
- تراز دسترسی: فضاهای اجتماعی، آشپزخانه، نشیمن، فضاهای تفریحی و سرویسها
- تراز پایینتر: اتاقخوابها، اتاق تلویزیون/کار، حیاط خصوصی و بامـباغ روی بلوک خوابها
- ایده محوری: باغ مرکزی همسطح با شیب زمین، حلقه حرکتی پیرامون آن و اتصال دو بلوک بتنی با یک پاویون شفاف فلزی
ویژگیهای کلیدی معماری
- باغ مرکزی بهعنوان قلب خانه
بهجای اینکه حیاط فقط یک فضای اضافه در کنار بنا باشد، باغی در مرکز طرح تعریف شده که دقیقاً شیب طبیعی زمین را دنبال میکند. مسیرهای حرکتی دور تا دور این باغ میگردند و تمام فضاهای روز و شب به آن دید و دسترسی مستقیم دارند. این باغ، هم نور و تهویه را به عمق پلان میبرد و هم نقش «اتاق نشیمنِ باز» را برای کل مجموعه بازی میکند. - خانه یکطبقه در دو تراز؛ پاسخ به دسترسپذیری و شیب
خواسته اصلی خانواده تجربهی یک خانه عمدتاً همسطح بود تا حرکت برای فردی که از ویلچر استفاده میکند، بدون پله و شکستهای ناگهانی انجام شود. در عین حال، سایت شیبدار اجازه استقرار یک حجم تخت و یکدست را نمیداد. راهحل معماران، تفکیک برنامه در دو تراز نزدیک به هم و استفاده از شیب برای قرار دادن بلوک خوابها در سطح پایین و بلوک فضاهای روز در سطح دسترسی بود؛ بدون اینکه خانه به صورت یک حجم چندطبقه متعارف خوانده شود. - دو بلوک بتنی موازی خطوط تراز زمین
دو حجم اصلی با سازه بتنآرمه موازی خطوط تراز نشستهاند؛ این تصمیم هم میزان خاکبرداری را به حداقل رسانده و هم باعث شده بلوکها «روی زمین بنشینند» نه اینکه آن را قطع کنند. بلوک بالایی فضاهای سرویس، پارکینگ و تفریحی را در خود جای داده و بلوک پایین، اتاقخوابها و اتاق تلویزیون/کار را به همراه یک بامـباغ بر روی خود حمل میکند. - پاویون فلزی ظریف بهعنوان حلقه اتصال
بین دو بلوک بتنی، پاویونی با سازه فلزی سبک قرار گرفته که کمی در جهت شیب به بیرون پرتاب شده است. این پاویون، آشپزخانه اصلی خانواده و فضای نشیمن و غذاخوری را در خود جای میدهد؛ جایی که بهترین دید را به تاج درختان دارد و به بامـباغ روی بلوک اتاقها باز میشود. این حجم فلزی، از نظر بیانی، تضادی کنترلشده با بلوکهای سنگین و صلب بتنآرمه ایجاد میکند. - استخر خطی بهعنوان مرز، سکو و مسیر حرکت
استخر بهصورت یک حجم بتنی یکپارچه در امتداد لبه شرقی باغ مرکزی گسترش یافته و عملاً یکی از اضلاع فضای خالی را تعریف میکند. روی بدنه این استخر، یک گذرگاه باریک قرار گرفته که بامـباغ بلوک اتاقها را به سونای کنار حیاط متصل میکند و حلقه حرکتی سطح همکف را کامل میسازد. به این ترتیب، استخر فقط عنصر تفریحی نیست؛ بلکه بخشی از ساختار فضایی و حرکتی پروژه است. - سازهی نمایان و ساخت کنترلشده از نظر هزینه
ستونها و تیرهای بتنی و دالهای پیشساخته در مدولی پنجمتری طراحی و عمدتاً بدون پوشش اضافی رها شدهاند. دیوارهای سفالی و گچ، تکمیلکنندهی این اسکلت هستند و مصالح نهایی، با هدف کنترل هزینه و پرهیز از جزئیات لوکس غیرضروری انتخاب شدهاند. نتیجه، زبانی ساده و صریح است که سازه و معماری - را از هم جدا نمیکند.
توضیحات ساختار معماری و سازماندهی فضاها
سایت پروژه زمینی وسیع با شیب ملایم است که بخش پاییندست آن پوشیده از درختان بلند قامت است. معماران بهجای صاف کردن کامل این اختلاف تراز، تصمیم گرفتند با توپوگرافی کار کنند. دو بلوک بتنی، موازی خطوط تراز روی زمین مینشینند و اختلاف سطح بین آنها، به تفاوت بین تراز فضاهای عمومی و خصوصی تبدیل میشود.
عنصر کلیدی، باغ مرکزی است؛ فضایی خالی که همراه با شیب زمین پایین میرود و مثل یک «شیار سبز» در وسط ترکیب حجمها عمل میکند. مسیرهای داخلی و بیرونی دور تا دور این باغ میچرخند و دسترسی به فضاهای مختلف را فراهم میکنند. به این ترتیب، حرکت در خانه نهتنها ارتباطی عملکردی، بلکه تجربهای پیوسته از دیدن آسمان، درختان و تغییر نور در طول روز است.
در تراز ورودی، فضاهای روز در یک سطح تقریباً همتراز سازمان یافتهاند؛ از فضای پارکینگ و خدمات، تا فضاهای نشستن، غذاخوری و آشپزخانه. این همسطحی برای خانوادهای که دسترسپذیری برایشان مهم است، مزیت بزرگی ایجاد میکند و در عین حال، بهدلیل نگاه رو به باغ و درختان پاییندست، کیفیت فضایی بالایی دارد.
در تراز پایین، اتاقخوابها و اتاق تلویزیون/کار قرار گرفتهاند. این فضاها هم به سمت باغ مرکزی باز میشوند و هم رو به انتهای زمین و تودهی درختان. یک ایوان پوشیده در این جبهه، نقش فیلتر اقلیمی را بازی میکند و کنترل تابش خورشید شمالی را بر عهده میگیرد. این ایوان در عین حال، حریمی نیمهباز برای نشستن و اتصال آرامتر اتاقها به محوطه بیرونی فراهم میکند.
دو بلوک بتنی توسط پاویون فلزی ظریف به هم وصل میشوند. این پاویون، در امتداد شیب کمی به جلو رانده شده و با شیشههای سرتاسری، دیدی نزدیک به تاج درختان میسازد. آشپزخانه خانوادگی در نزدیکی فضاهای سرویس و تفریحی قرار دارد و نشیمن و غذاخوری به سمت بامـباغ روی بلوک اتاقها و باغ مرکزی باز میشوند. در اینجا، کابینتها و مبلمان ثابت، کنار سازه فلزی و پانلهای شیشهای، فضایی شفاف و سبک به وجود آوردهاند که تضاد خوشایندی با سنگینی بتن بلوکهای اصلی دارد.
استخر خطی در امتداد لبه شرقی باغ قرار گرفته و با بدنه بتنی خود، یکی از اضلاع فضای خالی را ترسیم میکند. راهرویی که روی این بدنه شکل گرفته، بامـباغ اتاقها را به سونای کنار حیاط متصل میکند و حلقهی حرکتی سطح همکف را کامل میسازد. این حلقه باعث میشود مسیرهای روزانه خانواده، حالت چرخشی و سیال پیدا کند؛ از آشپزخانه و نشیمن، تا تراس و استخر و دوباره بازگشت به باغ مرکزی.
زبان سازهای پروژه عمدتاً آشکار است؛ ستونها و تیرهای بتنآرمه و دالهای پیشساخته، در شبکهای مدولار، بدون پوشش تزئینی پیچیده به نمایش گذاشته شدهاند. این انتخاب، هم خوانایی سازه را افزایش داده و هم به کنترل بودجه ساخت کمک کرده است. در کنار این اسکلت خنثی و صریح، جزئیات داخلی، رنگ، مبلمان و کاشیکاری هنریِ دیوار استخر، لایهای انسانی و گرم به فضا میافزایند.
معرفی پلتفرم ۲۳گانه
مجله معماری ۲۳گانه فضایی است برای بازخوانی پروژههایی که در آنها تصمیمهای فضایی، سازهای و اقلیمی در یک کل منسجم به هم میرسند. در این پلتفرم، ویلاهایی مانند «دو ماریاس I» فقط بهعنوان خانهای زیبا در دل طبیعت معرفی نمیشوند؛ بلکه روند شکلگیری دیاگرام، انتخاب سیستم سازهای، نحوه نشستن بنا روی زمین و کیفیت زندگی روزمره در آن، بهصورت تحلیلی بررسی میشود.
هدف ۲۳گانه این است که معماران، دانشجویان و فعالان حوزه ساخت و ساز، در کنار دیدن تصاویر جذاب، به فهم دقیقتری از «چرا» و «چگونه» پشت هر تصمیم طراحی برسند؛ از نسبت خانه و توپوگرافی گرفته تا نقش یک استخر خطی در شکلگیری حلقهی حرکتی.
بیوگرافی کوتاه دفتر Canoa Arquitetura
دفتر Canoa Arquitetura یک استودیوی معماری مستقر در شهر سائوپائولو است که عمدتاً در حوزه معماری مسکونی، بازسازی و پروژههای فرهنگی فعالیت میکند. این دفتر در سال ۲۰۱۸ تأسیس شده است.
در کارنامه این دفتر، پروژههای متعددی از خانههای ویلایی تا آپارتمانها و فضاهای اداری دیده میشود. وجه مشترک بسیاری از این آثار، توجه به بستر طبیعی یا شهری، استفاده از مصالح صریح و قابلدسترس، و تأکید بر فضاهای میانی و حیاطها بهعنوان عناصر سازماندهنده است؛ رویکردی که در ویلا «دو ماریاس I» نیز به شکلی شفاف و آموزنده دیده میشود.
جمعبندی؛ نکات الهامبخش ویلا دو ماریاس برای معماران
ویلا «دو ماریاس I» نمونهای است از اینکه چگونه میتوان شیب زمین، محدودیت دسترسپذیری و خواستههای برنامهای را در یک دیاگرام ساده و در عین حال هوشمند جمع کرد. دو بلوک بتنی موازی خطوط تراز، پاویون فلزی ظریف، باغ مرکزی که با شیب حرکت میکند و استخر خطی که هم مرز و هم مسیر حرکت است، با هم زبان فضایی و سازهای واحدی میسازند.
برای معماران و دانشجویان، این پروژه یادآور این واقعیت است که دسترسپذیری، کنترل هزینه و احترام به توپوگرافی، اگر بهعنوان محدودیت دیده نشوند، میتوانند به فرصتهایی برای خلق فضاهای غنیتر، منظمتر و انسانیتر تبدیل شوند؛ خانهای که هم در مقیاس جزئیات و هم در مقیاس سازماندهی کلی، درسهایی عملی برای طراحی ویلا در زمینهای شیبدار ارائه میکند.
سوالات متداول درباره ویلا دو ماریاس I
این ویلا چگونه با شیب زمین کنار آمده است؟
بهجای صاف کردن کامل زمین، دو بلوک بتنی موازی خطوط تراز روی سایت نشستهاند و باغ مرکزی، اختلاف سطح بین آنها را دنبال میکند. این رویکرد باعث شده خاکبرداری به حداقل برسد و اختلاف تراز، مستقیماً به کیفیت فضایی (تفاوت بین فضاهای روز و شب و دیدهای متنوع) تبدیل شود.
چرا خانه «یکطبقه در دو تراز» توصیف میشود؟
برنامه خانه بهگونهای سازماندهی شده که فضاهای اصلی روز در تراز دسترسی، همسطح و بدون پله هستند؛ در حالی که اتاقخوابها در تراز پایینتر، اما همچنان در رابطه نزدیک با باغ و حیاط قرار دارند. از منظر تجربه روزمره، خانه برای ساکنان بیشتر شبیه یک خانهی یکطبقه است که اختلاف ترازهایش با رمپها و مسیرهای نرم مدیریت شده است، نه با پلکانهای جداکننده.
نقش باغ مرکزی در سازماندهی فضاها چیست؟
باغ مرکزی مثل یک محور سبز، همزمان چند نقش را بر عهده دارد: رساندن نور و هوا به عمق پلان، ایجاد دیدهای متقاطع بین فضاهای شب و روز، و تبدیلشدن به نقطه تمرکز حرکتی. تمام مسیرهای اصلی، چه در تراز بالا و چه در تراز پایین، به نوعی در تعامل با این باغ شکل گرفتهاند.
چطور استخر به بخشی از دیاگرام معماری تبدیل شده است؟
استخر خطی در لبه شرقی باغ، با بدنه بتنی خود فضای خالی را تعریف میکند و با گذرگاهی که روی آن قرار دارد، حلقه حرکتی تراز همکف را کامل میکند. در نتیجه، استخر نه تنها یک عنصر تفریحی، بلکه قطعهای از ساختار فضایی و حرکتی خانه است.
.jfif&w=1920&q=75)
