ویلای «میانمرز» در قهدریجان؛ خانه آجری باریک بین باغهای کشاورزی | تحلیل معماری
ویلا «میانمرز» در قهدریجان؛ خانه آجری باریک در دل باغهای اصفهان
منتشر شده در مجله معماری 23Gane
در میانهی باغهای کشاورزی قهدریجان، جایی بین آسمان آبی، درختان سبز و خاک زرد، خانهای آجری نشسته که معماران آن را «میانمرز» نامیدهاند؛ ویلایی کوچک برای خانوادهای سهنفره که نقطهی تمرکز طراحیاش نه فقط زمین، بلکه روابط عاطفی و عادتهای روزمره اعضای خانواده است.
سایت پروژه قطعهای باریک در دل مزرعه است که از یکسو باید درختان پربار موجود حفظ میشد و از سوی دیگر، دغدغهی خلوت، امنیت و دلبستگی شدید خانواده به آب و شنا در مرکز توجه بوده است. معماران با قرار دادن «تودههای آجری» در بین «فاصلههای بین درختان» و تبدیل یک استخر خطی به محور اصلی پروژه، سکانسی از فضاهای خصوصی و عمومی ساختهاند که دائم بین جمعبودن و تنهایی در رفتوآمد است.
خلاصه اطلاعات پروژه
- موقعیت: قهدریجان، حوالی اصفهان، ایران
- کاربری: ویلای مسکونی
- معمار: دفتر EZ Studio
- زیربنا: حدود ۱۵۰ مترمربع روی زمینی باغمانند با وسعت حدود ۱۱۰۰ مترمربع
- سال تکمیل: ۲۰۲۱
- متریال غالب: آجر اُخرایی، سنگ و کفسازی بیرونی ساده، استخر خطی
ویژگیهای کلیدی معماری
- تعریف «مرز میانی» بین باغ و سکونت
ایدهی اصلی پروژه، ساختن خانهای است که نه بهطور کامل از باغ جدا شود و نه در آن حل شود؛ ویلا در میان «فاصلهها» و «ردیف درختان» جا گرفته و استخر باریک، مرزی شفاف بین دو دنیای خصوصی و عمومی ساخته است. - محوریت دختر ۱۲ ساله و استخر بهعنوان قلب پروژه
عادت روزانهی شنا، نیاز به تمرین حرفهای و در عین حال تمایل به خلوت، باعث شده مسیر آب و استخر باریک، نقش ستون فقرات فضایی خانه را بگیرد؛ استخری که هم فاصلهی میان تودههاست، هم چشم معمار و هم دغدغهی امنیت و حریم خانواده. - حفظ درختان مثمر و تبدیل محدودیت به الگوی استقرار حجمها
درختان میوه موجود نهتنها قطع نشدهاند، بلکه فاصلهی بین آنها تبدیل به جایگاه استقرار مکعبهای آجری شده است؛ به این ترتیب «میانمرز» واقعی، همان فضای خالی بین درختان است که اکنون به مسیر حرکت، استخر و حیاطهای کوچک تبدیل شده است. - زبان یکدست آجر اُخرایی در دیوار، سقف و طاقها
همهچیز از جدارههای بیرونی تا طاقهای قوسی داخلی با آجر اُخرایی ساخته شده که با آبی استخر، سبزی درختان و خاک زرد اطراف، یک پالت رنگی چهارگانه میسازد؛ آسمان آبی، باغ سبز، زمین زرد و خانهی سرخ. - تجربهی فضایی بر پایهی «شکافها» نه فقط اتاقها
در این ویلا، فاصلههای بین حجمها، رواقهای باریک، حیاطهای کوچک و فضاهای نیمهباز، به اندازهی خود اتاقها اهمیت دارند؛ این شکافها گاهی مسیر، گاهی محل نشستن، گاهی قاب دید و گاهی جایی برای تنهایی و سکوت میشوند.
توضیحات ساختار معماری و سازماندهی فضاها
روایت معمار از پروژه با زبان شاعرانه شروع میشود؛ جایی که «کلمه» و «معماری» همارز میشوند و هر دیوار، حکم واژهای در جملهی فضا را پیدا میکند. در این نگاه، خانه نه صرفاً مجموعهای از اتاقها، که مرزی برای «زندگی بین درون و بیرون» است؛ مرزی که مدام جابهجا میشود.
سایت باریک پروژه در دل زمینهای کشاورزی قرار دارد. درختان مثمر که حذف آنها ممکن نبود، به عامل اصلی شکلگیری دیاگرام تبدیل شدند. معماران بهجای ترسیم یک تودهی یکپارچه، ابتدا «فضاهای خالی» بین درختان را شناسایی کردهاند؛ همان ردیفها و شیارهایی که عنوان «میانمرز» را توجیه میکند. سپس واحدهای آجری کمارتفاع در این فواصل نشستهاند و شبکهای از حیاطهای کوچک، رواقها و مسیرهای باریک بین آنها شکل گرفته است.
مرکز داستان اما دختر ۱۲ ساله خانواده است؛ کسی که باید روزانه تمرین شنا داشته باشد، گاهی در جمع و گاهی در خلوت. استخر خطی باریک در امتداد یکی از این شیارهای زمین قرار گرفته و بین حجمها دویده است؛ استخری که همزمان هم «فضای ورزشی» است، هم «مرز حریم خصوصی و عمومی» و هم عنصر اصلی کنترل دید از بیرون به داخل. فضاهای خصوصی خانواده در یک سمت آب، و فضاهای نیمهعمومی در سمت دیگر قرار گرفتهاند.
در پلان، توالی ورود از زمین کشاورزی به خانه با یک تغییر تدریجی مقیاس رخ میدهد؛ ابتدا مسیر خاکی و درختان، سپس حیاط پیشین، بعد دیوارهای آجری یکدست، و در نهایت بازشدن ناگهانی دید به استخر باریک و مکعبهای آجری دو طرف آن. ارتفاع کم حجمها و افقیبودن آنها، ویلا را در مقیاس باغ نگه میدارد و اجازه نمیدهد تودهی ساختمانی بر چشمانداز غالب شود.
در فضای داخلی، طاقهای قوسی آجری، سقف را به سطحی پیوسته و کمجزئیات تبدیل کردهاند؛ قوسها هم بار سازهای را میگیرند و هم بههمراه دیوارهای ضخیم، حس پناهگرفتن در فضای خنک آجری را تداعی میکنند. دهانههای قوسی و قابهای مستطیلی پنجرهها، بازی ریتمیک «گردی و تیزی» را در جدارهها شکل دادهاند. کفسازی سنگی و حضور کنترلشدهی چوب در مبلمان، در کنار آجر، تعادلی میان زمختی و گرما ایجاد کرده است.
سیرکولاسیون بین فضاها از طریق شکافهای باریک باز و نیمهمسقف انجام میشود. گاهی این شکاف صرفاً گذر است، گاهی نیمکت کنار دیوار در آن قرار گرفته و به گوشهای برای خلوت تبدیل میشود. معماران در متن پروژه تأکید میکنند که «شکافها همیشه فاصله نیستند؛ گاهی انعطاف به توده میدهند و گوشههای دنج برای تنهایی میسازند.»
پالت متریال آگاهانه به حداقل رسیده است: آجر اُخرایی برای دیوار و سقف، آب فیروزهای استخر، سنگ طوسی یا خاکی برای کف، و حضور سبز درختان. همین خودداری از تنوع، به جزئیات آجرچینی، نسبت دهانهها و نور طبیعی اجازه میدهد نقش اصلی را بگیرند. شبها، نورپردازی خطی و نقطهای روی طاقها و جدارههای آجری، عمق و گرمای دیگری به فضا میدهد. 
معرفی پلتفرم ۲۳گانه
مجله معماری ۲۳گانه فضایی است برای خواندن پروژههای معماری ایران و جهان با لحن تحلیلی؛ جایی که هر پروژه فراتر از چند تصویر، با تأکید بر روند طراحی، بستر، سازه و تجربهی فضایی بازخوانی میشود. در این مجله، روایت معمار، نقشهها و دیاگرامها کنار هم قرار میگیرند تا برای معماران و دانشجویان، منبع الهام و یادگیری باشد.
در کنار مقالات پروژهمحور، موتور جستجوی هوشمند ۲۳گانه دسترسی مهندسان و طراحان به مفاد «مقررات ملی ساختمان ایران» را ساده میکند؛ کافی است سوال یا کلیدواژه خود را وارد کنید تا بندهای مرتبط، تفسیرها و مثالهای کاربردی بهصورت هدفمند نمایش داده شود. 
بیوگرافی کوتاه معمار و دفتر EZ Studio
دفتر معماری EZ Studio یک استودیوی ایرانی مستقر در اصفهان است که در سالهای اخیر با پروژههایی مسکونی و ویلاهای معاصر، بهویژه در بسترهای باغی و کشاورزی، شناخته شده است. تمرکز این دفتر بر استفادهی حداقلی از متریال، تأکید بر بافت و جزئیات آجرچینی و خوانش حساس از بستر طبیعی و عادتهای زندگی کارفرماست.
علاوه بر طراحی معماری، در نظارت و اجرای پروژه نیز نقش مستقیم داشته است. در کارنامهی او و استودیو، توجه به رابطهی انسان و طبیعت، استفاده از مصالح بومی و ساخت فضاهای میانجی بین داخل و خارج، موتیفی تکرارشونده است؛ چیزی که در این پروژه با استخر خطی، حیاطهای کوچک و شکافهای آجری قابل ردگیری است.
جمعبندی؛ درسهایی که ویلا «میانمرز» برای معماران دارد
ویلا «میانمرز» نمونهای است از اینکه چگونه میتوان یک قطعهزمین باغی را بدون قطع درختان و بدون ساخت حجمی غالب، به خانهای معاصر تبدیل کرد. تمرکز طراحی از ابتدا روی «مرزها» و «شکافها» بوده است؛ مرز بین آب و خاک، بین درخت و دیوار، بین جمع خانوادگی و خلوت شخصی یک نوجوان.
برای معماران و دانشجویان، این پروژه یادآور این نکته است که گاهی پاسخ طراحی در خود محدودیتهاست: درختی که نمیتوان برید، کودکی که باید تمرین کند، استخر باریکی که همزمان مرز و میدان بازی است. اگر این دادهها جدی گرفته شوند، معماریای شکل میگیرد که هم با بستر سازگار است و هم با روایت زندگی ساکنان.
سوالات متداول درباره ویلا «میانمرز»
ایدهی «میانمرز» در این ویلا دقیقاً به چه معناست؟
ایدهی میانمرز به استفاده از فضاهای خالی بین ردیف درختان و همچنین شکافهای میان تودههای آجری اشاره دارد؛ معماران بهجای تمرکز روی خود حجم، مرز بین باغ و خانه، بین خصوصی و عمومی و بین جمع و خلوت را بهعنوان موضوع اصلی طراحی انتخاب کردهاند.
چطور استخر در این پروژه همزمان نقش فضای ورزشی و عنصر حریم را بازی میکند؟
استخر خطی باریک در امتداد یکی از شیارهای زمین و بین دو جبههی اصلی حجمها قرار گرفته است. این موقعیت باعث میشود از یک طرف دسترسی مستقیم و امن برای تمرین شنا فراهم شود و از طرف دیگر، آب مثل نواری شفاف، فاصلهی لازم بین فضاهای خصوصی و نیمهعمومی را ایجاد کند.
درختان باغ چه تأثیری روی شکلگیری حجمها داشتهاند؟
درختان مثمر موجود حذف نشدهاند؛ فاصلهی بین آنها بهعنوان «ردیج»های خالی در نظر گرفته شده و تودههای آجری در این میانمرزها قرار گرفتهاند. نتیجه این است که خانه نه روی باغ، بلکه بین باغها شکل گرفته و مسیرهای حرکت، حیاطها و استخر از دل همین فاصلهها بیرون آمدهاند.
چرا در این ویلا تا این حد روی آجر تأکید شده است؟
آجر اُخرایی بهخاطر هماهنگی کامل با رنگ زمین، درختان و آسمان انتخاب شده و در سرتاسر پروژه از دیوارها تا سقفهای طاقی تکرار شده است. این یکدستی متریال، هم به سازگاری ویلا با بستر کمک میکند و هم باعث میشود نور، سایه و تناسبات فضایی بیشتر دیده شوند تا خودِ مصالح متنوع.
.jfif&w=1920&q=75)
