جابه‌جایی بلوک‌ها و بازی سایه‌روشن؛ نکات طراحی نما در برج Casablanca Finance City Cube Tower
برج «Casablanca Finance City Cube Tower» در کازابلانکا؛ مونولیث سفید در قلب منطقه مالی جدید
در مرکز منطقه مالی جدید کازابلانکا، جایی که تراکم ساختمانی فشرده و پلازاهای عمومی به حداقل ممکن رسیده‌اند، برجی اداری شکل گرفته که تلاش می‌کند تعریفی تازه از رابطه‌ی «برج اداری» و «فضای عمومی» ارائه کند. این ساختمان در بافتی قرار دارد که ترکیبی از حجم‌های نامتجانس و معماری‌های پرجلوه است؛ فضایی که بیشتر توسط اشیای معماری منفرد تعریف می‌شود تا توسط خیابان و میدان.
در چنین بستری، برج Casablanca Finance City Cube Tower نه با فریاد، بلکه با سکوت دیده می‌شود. توده‌ی ساختمان به شکل مجموعه‌ای از «بلوک‌های» بزرگ بتن سفید خام روی هم قرار گرفته که هرکدام ابعاد و عقب‌نشینی متفاوتی دارند. این جابه‌جایی‌های ظریفِ حجم‌ها باعث می‌شود برج از دور، ساده و یکپارچه به نظر برسد و از نزدیک، پر از سایه‌روشن و لرزش نور باشد؛ نوعی حضور انتزاعی که آگاهانه از جزئیات پر سر و صدا فاصله می‌گیرد.
در عین حال، طبقه همکف و پای برج از خیابان جدا نشده است. بدنه‌ی ساختمان روی پایه‌ای بلند شده و یک پله‌ی عظیم و آمفی‌تئاتری، فضای خیابان را به درون سایت می‌کشد؛ حرکتی که در یک منطقه‌ی مالی خصوصی‌شده، دوباره «حق حضور عمومی» را در دل پروژه زنده می‌کند.
خلاصه اطلاعات پروژه
- موقعیت: کازابلانکا، مراکش؛ در منطقه‌ی مالی جدید شهر
- کاربری: ساختمان اداری
- معمار: دفتر OUALALOU+CHOI
- مساحت زیربنا: حدود ۸۲۰۰ مترمربع
- سال اتمام: ۲۰۲۴
ویژگی‌های کلیدی معماری
- تمدید فضای عمومی از خیابان تا قلب سایت
منطقه‌ی مالی جدید از تراکمی فشرده رنج می‌برد که در آن، فضاهای عمومی به حداقل رسیده است. در پاسخ، توده‌ی برج از روی زمین بلند شده تا بخش زیادی از سطح همکف به یک پلازای باز زیر بنا تبدیل شود. یک پلکان عظیم در پای برج، هم نقش دسترسی و هم نقش آمفی‌تئاتر شهری را بازی می‌کند و فضای خیابان را به عمق سایت ادامه می‌دهد. - مونولیث سفید و «معماری ساکت» در میان همهمه‌ی حجم‌ها
اطراف برج، ترکیبی ناهمگون از ساختمان‌هایی با ژست‌های فرمی قوی دیده می‌شود؛ در واکنش به این «ژست‌گرایی»، معماران به‌جای فرم‌های پیچیده، یک مونولیث سفید و به‌ظاهر ساده را پیشنهاد کرده‌اند. ساختمان از روی هم‌نشستن بلوک‌های بزرگ بتن سفید خام با ابعاد متفاوت تشکیل شده که در مجموع، حضوری آرام و انتزاعی در خط آسمان ایجاد می‌کند. - بازی سایه‌روشن با جابه‌جایی حجم‌ها
تفاوت‌های کوچک در ارتفاع، عقب‌نشینی و ابعاد بلوک‌ها باعث شکل‌گیری یک «ویبراسیون» ظریف در نما شده است. این تغییرات کوچک، تحت تابش نور خورشید، شبکه‌ای از سایه‌های عمیق و روشن را روی بدنه ایجاد می‌کند و حجم یک‌دستِ برج را از حالت سکون کامل خارج می‌کند؛ بدون آن‌که به جزئیات سطحی و تزیینات وابسته باشد. - حذف عناصر سنتی نما برای تقویت حضور انتزاعی
در این برج، عناصر آشنا مانند قاب پنجره‌ی واضح، قرنیز، پیشانی، قاب ورودی و جزئیات ریزِ تفکیک‌کننده عمدتاً حذف شده‌اند. این حذف آگاهانه، خواندن مقیاس انسانی را دشوار می‌کند؛ به‌طوری که تشخیص تعداد طبقات از فاصله دور آسان نیست و حضور بنا بیشتر به یک حجم انتزاعی در بافت شهری نزدیک می‌شود تا یک برج اداری معمولی. - تعریف «فضای قابل تصرف توسط عموم» در قلب یک منطقه مالی
پله‌ی آمفی‌تئاتری و پلازای زیر برج فقط فضای عبور نیست؛ معماران آن را به‌عنوان فضایی تعریف کرده‌اند که ساکنان و کاربران می‌توانند آن را «تملک» کنند؛ از نشستن و برگزاری رویداد کوچک تا توقف و نگاه به شهر. در محله‌ای که خیابان عمدتاً در مالکیت خصوصی است، این حرکت معمارانه، نوعی بازگرداندن حق عمومی به متن پروژه است. - تأکید بر بتن خام سفید به‌عنوان مصالح اصلی
تمام مونولیث از بلوک‌های بتن سفید خام ساخته شده است؛ انتخابی که هم با نور شدید مدیترانه‌ای سازگار است و هم به برج هویتی مستقل می‌دهد. نبود پوشش‌های اضافی و سایه‌اندازی عمیق حجم‌ها، کیفیتی مجسمه‌وار به بدنه می‌دهد و در عین حال، هزینه نگهداری را در بلندمدت کنترل می‌کند.
توضیحات ساختار معماری و سازمان‌دهی فضاها
ساختار پروژه از یک تضاد آگاهانه شروع می‌شود: در سطح شهر با یک مونولیث سفید و به‌ظاهر ساده مواجه هستیم، اما در سطح همکف، با فضایی باز، پله‌دار و زنده روبه‌رو می‌شویم. منطقه مالی جدید کازابلانکا با تراکم فشرده‌ی حجم‌ها و حداقل پلازای عمومی تعریف شده است؛ در چنین وضعیتی، معماران برج را از سطح زمین بلند کرده‌اند تا فضای زیر آن آزاد شود و امکان امتداد خیابان به قلب سایت فراهم شود.
در پای برج، یک پله‌ی بزرگ و عریض، نقش «آمفی‌تئاتر شهری» را بر عهده دارد. این پله هم مسیر حرکت است، هم جای نشستن و هم سکو برای رویدادهای کوچک و جمع‌های خودجوش. به این ترتیب، سطح همکف صرفاً لابی یک برج اداری نیست؛ بلکه تبدیل به میدان کوچکی می‌شود که مردم می‌توانند آن را تصرف و تجربه کنند.
در لایه‌ی بالاتر، توده‌ی اصلی ساختمان از روی هم قرار گرفتن بلوک‌های عظیم بتن سفید شکل گرفته است. هر بلوک، اندازه و موقعیت اندکی متفاوت دارد و پیکربندی نهایی چیزی شبیه یک «برج پیکسلی» در مقیاس بزرگ است. این اختلاف‌های کوچک در عقب‌نشینی‌ها و ابعاد، باعث می‌شود در جهت‌های مختلفِ دید، نما همیشه کمی متفاوت به نظر برسد؛ بدون آن‌که حجم وارد بازی‌های پیچیده‌ی هندسی شود.
یکی از نکات مهم در این ساختار، حذف عمدی عناصر ریز در نما است. با محو کردن قاب‌ها، خطوط طبقات و جزئیات تزئینی، خواندن مقیاس انسانی دشوارتر می‌شود. در نتیجه، برج در خط آسمان بیشتر به یک حجم انتزاعی تبدیل می‌شود تا یک ساختمان اداری با خوانش واضحِ طبقات. این تصمیم، آگاهانه به سمت «معماری ساکت» حرکت می‌کند؛ معماری‌ای که در میان هیاهوی فرم‌های پرادعا، با سکوت و نظم خود جلب توجه می‌کند.
در درون، سازمان‌دهی فضاها تابع نیازهای یک ساختمان اداری است، اما ارتباط آن‌ها با فضای همکف و پلازای زیر برج، نقش مهمی در تعریف تجربه دارد. لابی ورودی و فضاهای دسترسی به‌صورت امتداد طبیعی پله‌ها و پلازا شکل گرفته‌اند؛ یعنی کاربر احساس نمی‌کند از «شهر» به «ساختمان» وارد می‌شود، بلکه از یک سطح عمومی به سطحی نیمه‌عمومی‌تر عبور می‌کند.
به‌طور کلی، ساختار برج بر سه اصل استوار است:
۱. آزاد کردن حداکثری سطح همکف برای فضاهای عمومی،
۲. تعریف توده‌ی انتزاعی و آرام در خط آسمان،
۳. تقویت تجربه‌ی نور و سایه از طریق جابه‌جایی بلوک‌های بتنی.
این سه اصل، پروژه را از یک برج اداری صرف، به عنصری فعال در ساختن تصویر و تجربه‌ی منطقه مالی جدید تبدیل کرده است.
معرفی پلتفرم ۲۳گانه
مجله معماری «۲۳گانه» فضایی است برای خواندن معماری فراتر از چند تصویرِ جذاب. در این پلتفرم، پروژه‌هایی مانند برج Casablanca Finance City Cube Tower نه فقط به‌عنوان یک آیکون شهری، بلکه به‌عنوان پاسخی به مسائل واقعی شهر معاصر ــ مانند تراکم شدید، خصوصی‌سازی فضاهای شهری و نقش بناهای اداری در حیات عمومی تحلیل می‌شوند.
هدف ۲۳گانه این است که معماران، دانشجویان و فعالان صنعت ساختمان بتوانند از خلال این متن‌ها، به منطق شکل‌گیری فضا، چگونگی برخورد با بستر، و تصمیم‌های مصالح و سازه‌ای پروژه‌ها دسترسی پیدا کنند و آن‌ها را در پروژه‌های خود بازخوانی کنند.
بیوگرافی کوتاه دفتر OUALALOU+CHOI
دفتر OUALALOU+CHOI یک استودیوی بین‌المللی معماری و طراحی شهری است که در پاریس و کازابلانکا مستقر است. این دفتر توسط Tarik Oualalou و Linna Choi تأسیس شده و پروژه‌های متنوعی در مقیاس‌های شهری و معماری در کشورهای مختلف را در کارنامه دارد. رویکرد آن‌ها بر این ایده استوار است که هر پروژه معماری، فضایی برای «مذاکره و مقاومت» است؛ جایی که می‌توان محدودیت‌ها را به ابزار طراحی تبدیل کرد و رابطه‌ی جامعه با فضاهای عمومی را دوباره تعریف کرد.
در توضیح پروژه Cube Tower، این دفتر بر اهمیت مواجهه انتقادی با تراکم شهری، بازتعریف فضای عمومی در قلب منطقه‌ی مالی و خلق «معماری ساکت» تأکید می‌کند؛ معماری‌ای که بدون اغراق فرمال، با رفتار فضایی و متریالی خود تاثیر می‌گذارد.
جمع‌بندی؛ نکات الهام‌بخش برج Cube Tower برای معماران
برج Casablanca Finance City Cube Tower نشان می‌دهد که یک پروژه‌ی اداری در منطقه مالی می‌تواند فراتر از «ابزار سرمایه» عمل کند و در مقیاس شهر هم مداخله‌ای معنادار داشته باشد. آزاد کردن همکف برای پلازای عمومی، تعریف پله‌ی آمفی تئاتری به‌عنوان فضای جمعی و انتخاب زبان مونولیثیِ بتن سفید، نمونه‌ای است از این‌که چطور می‌توان بین نیازهای عملکردی، الزامات اقتصادی و حق عمومی شهروندان تعادل برقرار کرد.
برای معماران و دانشجویان، این پروژه یادآور این نکته است که:
- همیشه لازم نیست با فرم‌های پیچیده و پرجزئیات به‌دنبال تمایز باشیم؛
- گاهی یک حجم ساده، اگر با دقت نسبت به نور، سایه، مقیاس و فضاهای عمومی طراحی شود، می‌تواند تأثیری عمیق‌تر و ماندگارتر داشته باشد؛
- و در نهایت، طراحی برج اداری فقط مسئله‌ی پلان و نما نیست؛ بلکه فرصتی است برای بازنویسی مرز میان خصوصی و عمومی در قلب مناطق مالی.
سوالات متداول درباره برج Casablanca Finance City Cube Tower
این برج در چه نوع بافت شهری قرار دارد و چرا موضوع فضای عمومی در آن مهم است؟
برج در قلب منطقه مالی جدید کازابلانکا قرار دارد؛ جایی که تراکم ساختمانی بسیار بالا و فضاهای عمومی بسیار محدود است. در چنین محیطی، هر متر مربع از سطح همکف معمولاً به لابی، رمپ و فضاهای خصوصی اختصاص می‌یابد. در این پروژه، با بلند کردن توده از زمین و تعریف پله‌ی آمفی‌تئاتری، سطح همکف به پلازایی عمومی تبدیل شده و کمبود فضای جمعی در محله تا حدی جبران شده است.
چرا معماران به‌جای فرم‌های پیچیده، یک مونولیث ساده‌ی بتن سفید را انتخاب کرده‌اند؟
در اطراف پروژه، ترکیبی از حجم‌های نمایشی و ناهمگون وجود دارد. در واکنش به این وضعیت، معماران تصمیم گرفته‌اند بنایی طراحی کنند که با سکوت و یکپارچگی خود دیده شود نه با ژست‌های پیچیده. استفاده از بلوک‌های بتن سفید خام و حذف جزئیات ریز، برج را به حجمی انتزاعی تبدیل کرده که در خط آسمان خوانا، اما از نزدیک پر از سایه‌روشن و تغییرات ظریف است.
پله‌ی بزرگ پای برج چه نقشی در تجربه کاربر دارد؟
پله فقط عنصر دسترسی نیست؛ به‌عنوان یک آمفی‌تئاتر شهری طراحی شده که می‌تواند مکانی برای نشستن، استراحت، تماشای خیابان یا برگزاری رویدادهای کوچک باشد. این فضا در محله‌ای که خیابان غالباً در مالکیت خصوصی است، نوعی «حق حضور عمومی» را به پروژه اضافه می‌کند و برج را از یک حجم صرفاً اداری به یک نقطه‌ی شهری فعال تبدیل می‌کند.
چطور حذف عناصر متعارف نما، بر ادراک مقیاس و حضور برج اثر گذاشته است؟
با حذف قاب‌های واضح پنجره، قرنیزها و خطوط آشکار طبقات، تشخیص تعداد طبقات و مقیاس انسانی از فاصله متوسط دشوار می‌شود. این موضوع باعث می‌شود برج از دور مانند حجمی انتزاعی دیده شود و حضور آن بیشتر به یک شیء شهری نزدیک شود تا یک «برج اداری قابل‌شمارش». همین کیفیت، آن را در برابر همسایگان پرجزئیات، متمایز می‌کند.
.jfif&w=1920&q=75)
