معماری ویلای استوایی در ویتنام با نمای لوورهای چوبی و گرین وال
معماری ویلای استوایی در باک‌ژیانگ
منتشر شده در مجله معماری 23Gane
در یک محله متراکم مسکونی در شهر باک‌ژیانگ ویتنام، خانه‌ای طراحی شده که خودش را نه به‌عنوان یک «واحد مسکونی» ساده، بلکه به‌صورت یک روستای عمودی برای یک خانواده گسترده تعریف می‌کند. کارفرما خانه‌ای برای دو نسل و نه فرزند و نوه می‌خواست؛ جایی که زندگی جمعی، حیاط‌داری، فضای سبز و خلوت فردی، هم‌زمان و در کنار هم حضور داشته باشند.
در پاسخ به این خواسته، طراحان به‌جای یک حجم فشرده و بسته، سراغ ساختاری لایه‌لایه رفته‌اند؛ خانه‌ای که با عقب‌نشستگی‌ها، کنسول‌ها، بالکن‌های عمیق و حفره‌های سبز، مانند یک پشته از تراس‌ها و باغ‌های کوچک روی هم شکل گرفته است. این لایه‌ها مقیاس ساختمان را نرم می‌کنند، سایه و فضای نیمه‌باز می‌سازند و مرز بین داخل، بالکن و فضای شهری را کدر می‌کنند؛ مرزی که در اقلیم گرم و مرطوب، کلید آسایش و تهویه طبیعی است.
خلاصه اطلاعات پروژه
- موقعیت: شهر باک‌ژیانگ، خیابان هونگ ووونگ، ویتنام
- کاربری: خانه مسکونی برای خانواده
- معمار: دفتر ARO studio
- زیربنای تقریبی: حدود ۱۰۰ مترمربع زیربنای مفید
- سال اتمام پروژه: ۲۰۲۵
ویژگی‌های کلیدی معماری
- خانه به‌عنوان روستای عمودی برای یک خانواده گسترده
طرح از همان ابتدا، خانه را یک حجم منفرد در نظر نگرفته، بلکه آن را مجموعه‌ای از لایه‌ها، حیاط‌های کوچک، بالکن‌ها و اتاق‌ها می‌بیند که در ارتفاع روی هم قرار گرفته‌اند. این نگاه، امکان زندگی جمعی، دید و ارتباط میان نسل‌ها و در عین حال، خلوت هر نفر را فراهم می‌کند. - فرم لایه‌لایه با عقب‌نشستگی، کنسول و بالکن‌های عمیق
بدنه ساختمان با عقب‌نشینی‌ها، بیرون‌زدگی‌ها و تراس‌های پی‌درپی شکل گرفته است. این لایه‌ها هم مقیاس خانه را خرد می‌کنند تا در بافت شهری نرم‌تر دیده شود و هم مجموعه‌ای از فضاهای نیمه‌باز سایه‌دار ایجاد می‌کنند که در اقلیم استوایی، نقش عایق حرارتی و فیلتر نور را دارند. - حفره‌های سبز، آتریوم‌ها و نورگیرها به‌عنوان ستون فقرات اقلیمی
در دل حجم، آتریوم‌های کاشته‌شده و نورگیرها تعبیه شده‌اند تا نور و هوا به عمق خانه نفوذ کند. این حفره‌ها با ایجاد تهویه متقاطع و اثر دودکشی، هوای گرم را از بالا خارج می‌کنند و هوای تازه را از لایه‌های پایینی وارد می‌کنند؛ بدون وابستگی کامل به سیستم‌های مکانیکی. - بام به‌عنوان «زمین دوم» برای زندگی و طبیعت
بام صرفاً پوشش سازه نیست؛ به باغ و سکوی زندگی تبدیل شده است. بام سبز، فضاهای باز برای دورهمی خانواده، بازی کودکان و استراحت فراهم می‌کند و در عین حال، عملکرد حرارتی ساختمان را بهبود می‌بخشد، آب باران را نگه می‌دارد و ریزاقلیم اطراف را تعدیل می‌کند. - پاسخ به نور و حریم در بافت متراکم شهری
جبهه اصلی شرقی و ضلع طولی شمالی، نور و تهویه مطلوبی فراهم می‌کنند؛ اما هم‌زمان، چالش گرما و دید مستقیم همسایه‌ها را دارند. فرم لایه‌لایه، بالکن‌های عمیق و پوسته‌های گیاه‌دار، هم نور را فیلتر می‌کنند، هم دید مستقیم را می‌شکنند و حریم بصری خانواده را حفظ می‌کنند. - ظرفیت تطبیق در بلندمدت برای خانواده چندنسلی
پلان به گونه‌ای طراحی شده که در طول زمان، با تغییر تعداد اعضا و نیازهای نسل‌ها، بتوان چیدمان فضاها را تغییر داد؛ برخی فضاها امکان تبدیل شدن به واحدهای مستقل کوچک‌تر، اتاق کار، اتاق مهمان یا فضای مشترک بیشتر را دارند. این انعطاف، خانه را از یک پروژه مقطعی به یک بستر بلندمدت برای زیست خانواده تبدیل می‌کند.
بیوگرافی کوتاه دفتر ARO studio
دفتر ARO studio یک استودیوی معماری ویتنامی است که بخش مهمی از فعالیت خود را به طراحی خانه‌ها و ویلاهای معاصر در اقلیم استوایی اختصاص داده است. رویکرد این دفتر، ترکیب معماری اقلیمی با زبان فضایی معاصر است؛ یعنی استفاده از بالکن‌های عمیق، حیاط‌های داخلی، پوسته‌های سبز و بام‌های فعال در قالب‌هایی ساده و خوانا.
در پروژه‌هایی مانند خانه‌های گرمسیری این دفتر، معماری به‌عنوان بستری برای زندگی چندنسلی، هم‌زیستی با طبیعت و کاهش اتکا به سیستم‌های مکانیکی دیده می‌شود. استفاده از حفره‌های سبز، آتریوم‌ها، پوسته‌های فیلترکننده نور و فرم‌های لایه‌لایه، امضای تکرارشونده‌ی این دفتر در بافت‌های شهری متراکم است.
توضیحات ساختار معماری و سازمان‌دهی فضاها
سایت خانه در گوشه یک چهارراه محلی قرار دارد؛ جایی که جبهه اصلی رو به شرق است و ضلع طولانی رو به شمال. این وضعیت، از یک طرف نور طبیعی مطلوب و امکان تهویه طبیعی قوی در اقلیم گرم و مرطوب ایجاد می‌کند و از طرف دیگر، خطر تابش مستقیم، گرمای زیاد و از دست رفتن حریم خصوصی را به همراه دارد.
استراتژی طراحان، فاصله گرفتن از حجم فشرده و بسته بوده است. بدنه ساختمان با لایه‌هایی از عقب‌نشستگی‌ها، تراس‌ها، بالکن‌های عمیق و کنسول‌ها شکسته شده است. هر لایه، سایه‌ای برای لایه بعدی فراهم می‌کند و نتیجه، مجموعه‌ای از فضاهای نیمه‌باز است که مانند ایوان‌های معاصر در ارتفاع عمل می‌کنند؛ ایوان‌هایی که زندگی روزمره خانواده در آن‌ها جریان دارد، از نشستن و چای عصرانه تا بازی کودکان و گفت‌وگوی شبانه.
در بین این لایه‌های افقی، حفره‌های سبز و آتریوم‌ها تعبیه شده‌اند. این فضاهای خالی کاشته‌شده، هم نورگیر و هم ریه‌های خانه هستند. نور از نورگیرها به طبقات پایین می‌رسد و هوای گرم، از طریق این شفت‌های سبز بالا می‌رود و خارج می‌شود. در ترکیب با بازشوهای رو به شرق و شمال، تهویه متقاطع به‌طور طبیعی شکل می‌گیرد و نیاز به سرمایش مکانیکی کاهش پیدا می‌کند.
فضاهای داخلی مثل واحدهای یک روستای چندطبقه عمل می‌کنند. در بعضی طبقات، فضای مشترک بزرگی برای جمع شدن تمام کسانی که در بافت محله و خانه زندگی می‌کنند در نظر گرفته شده و در بعضی دیگر، اتاق‌ها، نشیمن‌های کوچک و فضاهای خلوت‌تر برای هر خانواده هسته‌ای شکل گرفته است. دیدهای مورب از طریق بالکن‌ها، حفره‌های سبز و نورگیرها، امکان ارتباط بصری بین نسل‌ها را فراهم می‌کند و در عین حال، ضخامت پوسته و گیاهان، حریم لازم را حفظ می‌کنند.
بام خانه مانند یک حیاط مرتفع است. لایه سبز روی بام، هم ضخامت عایق حرارتی را بالا می‌برد و هم دمای سطح را کاهش می‌دهد. در این تراز، فضاهایی برای دورهمی، باغچه‌های کوچک و استراحت طراحی شده است؛ انگار که یک حیاط سنتی به جای زمین، در ارتفاع قرار گرفته باشد. این «زمین دوم» عملاً ادامه سیستم آتریوم‌ها و حفره‌های سبز است که از پایین تا بالا، طبیعت را در بدنۀ خانه جریان می‌دهند.
به‌طور کلی، ساختار معماری خانه گرمسیری ۲ نشان می‌دهد که چگونه می‌توان در زمینی نه‌چندان بزرگ و در میان بافت متراکم، با لایه‌بندی هوشمندانه، بالکن‌های عمیق، آتریوم‌های سبز و بام فعال، هم کیفیت سکونت را بالا برد و هم پاسخ دقیق به اقلیم استوایی داد.
معرفی پلتفرم ۲۳گانه
مجله معماری ۲۳گانه فضایی است برای مرور و تحلیل پروژه‌های شاخص معماری ایران و جهان؛ از ویلا و خانه مسکونی تا مجموعه‌های اداری و فضاهای عمومی. در این مجله، تلاش می‌شود منطق فضا، سازه، اقلیم و جزئیات اجرایی به زبانی حرفه‌ای اما قابل‌فهم برای معماران و دانشجویان تشریح شود.
در کنار محتوای تحلیلی و معرفی پروژه‌ها، ۲۳گانه یک موتور جستجوی هوشمند برای دسترسی سریع به مقررات ملی ساختمان ایران فراهم کرده است. این موتور جستجو به مهندسان و طراحان کمک می‌کند بندهای مرتبط هر مبحث را در لحظه پیدا کنند و تصمیم‌های طراحی خود را با الزامات قانونی و آیین‌نامه‌ای هماهنگ نگه دارند.
جمع‌بندی؛ ایده‌های الهام‌بخش خانه گرمسیری ۲ برای معماران
خانه گرمسیری ۲ نشان می‌دهد که در بافت متراکم شهری و در اقلیمی گرم و مرطوب، راه‌حل فقط افزایش متراژ و استفاده از کولرهای پرقدرت نیست. لایه‌بندی حجم، تعریف بالکن‌های عمیق و فضای نیمه‌باز، آتریوم‌های کاشته‌شده و بام سبز می‌توانند هم آسایش حرارتی را تأمین کنند، هم کیفیت زندگی چندنسلی را بالا ببرند.
برای معماران و دانشجویان، این پروژه نمونه‌ای است از این‌که چگونه می‌توان از مفهومی مانند «روستای عمودی» در مقیاس یک خانه استفاده کرد؛ خانه‌ای که هم به شهر پاسخ می‌دهد، هم به اقلیم و هم به روابط پیچیده یک خانواده بزرگ در طول زمان.
سوالات متداول درباره خانه گرمسیری ۲
در این پروژه منظور از «روستای عمودی» چیست؟
روستای عمودی یعنی خانه نه به‌صورت یک حجم فشرده، بلکه مثل مجموعه‌ای از واحدها، حیاط‌های کوچک، بالکن‌ها و فضاهای مشترک روی هم شکل گرفته است. هر نسل و هر زیرخانواده می‌تواند قلمرو خود را داشته باشد و هم‌زمان، در فضاهای مشترک با بقیه زندگی کند؛ شبیه به ساختار یک روستای چندطبقه.
خانه گرمسیری ۲ چگونه با آب‌وهوای گرم و مرطوب سازگار شده است؟
پاسخ اقلیمی پروژه بر سه محور استوار است: فرم لایه‌لایه با بالکن‌های عمیق برای سایه‌اندازی، آتریوم‌های سبز و نورگیرها برای تهویه طبیعی و بام سبز برای بهبود عملکرد حرارتی. این عناصر با هم، تابش مستقیم خورشید را فیلتر، گرما را کنترل و جریان هوا را تقویت می‌کنند.
حفره‌های سبز و آتریوم‌ها چه نقشی در زندگی روزمره ساکنان دارند؟
این حفره‌ها علاوه بر نور و هوا، به‌عنوان نقاط دید و ارتباط بین طبقات عمل می‌کنند. اعضای خانواده می‌توانند از طبقات مختلف، همدیگر را ببینند، صدا کنند و حس حضور مشترک در یک خانه را تجربه کنند؛ بدون این‌که حریم خصوصی اتاق‌ها و فضاهای خلوت از بین برود.
آیا این خانه در آینده امکان تقسیم به واحدهای مستقل را دارد؟
پلان به‌گونه‌ای تنظیم شده که برخی فضاها بتوانند در آینده جدا شوند و به واحدهای کوچک‌تر تبدیل شوند؛ برای مثال، بخشی از یک طبقه می‌تواند نقش سوئیت مستقل برای یکی از فرزندان را پیدا کند. این انعطاف‌پذیری، خانه را برای چرخه عمر بلندمدت خانواده مناسب می‌کند.
.jfif&w=1920&q=75)
