معماری ویلا «۱۲–۷۰» در سیدآباد؛ تبدیل خانه ۱۲×۱۲ متری به نوار خطی ۷۰ متری با حجم‌های مستقل
ویلا ۱۲–۷۰ در سیدآباد؛ تبدیل یک خانه ۱۲×۱۲ متری به نوار خطی ۷۰ متری
منتشر شده در مجله معماری 23Gane
در حاشیه تهران و در اطراف سیدآباد، ویلایی قرار داشت که سال‌ها به‌عنوان خانه آخرهفته‌ای خانواده استفاده می‌شد؛ خانه‌ای ساده با پلان ۱۲ در ۱۲ متر و سه اتاق‌خواب که دیگر جوابگوی نیازهای خانواده در حال گسترش نبود. پروژه «ویلا ۱۲–۷۰» پاسخی است به همین نیاز؛ پاسخی که به‌جای تخریب و ساخت از نو، روی ایده توسعه‌ی هوشمندانه یک خانه موجود تمرکز می‌کند.
در این طرح، معماران به‌جای تبدیل خانه به یک حجم بزرگ و یکپارچه، هر اتاق و هر عملکرد را به‌صورت یک «حجم مستقل» با هویت روشن تعریف کرده‌اند. این نگاه، هم سازمان‌دهی فضایی را تغییر داده و هم فرم بیرونی ویلا را شکل داده است؛ تا جایی که می‌توان در نما و سایت، هر فضا را به‌عنوان یک واحد خوانا و مستقل تشخیص داد.
توسعه ویلا به سمت شرق انجام شده و طول بنا را از ۱۲ متر به حدود ۷۰ متر رسانده است؛ درحالی‌که ارتفاع کلی بنا حدود ۶/۵ متر باقی مانده تا مقیاس انسانی حفظ شود. جبهه اصلی رو به جنوب تنظیم شده تا نور طبیعی در تمام طول نوار خطی ویلا نفوذ کند و در عین حال، ارتباط بصری قوی با باغ و فضای باز برقرار بماند.
خلاصه اطلاعات پروژه
- موقعیت: سیدآباد، نزدیک تهران، ایران
- کاربری: ویلای مسکونی
- معمار: دفتر STUDIO SAHEB
- زیربنای پروژه: حدود ۱۴۵۰ مترمربع
- سال اتمام: ۲۰۲۳
ویژگی‌های کلیدی معماری
- توسعه خطی از ۱۲ متر تا ۷۰ متر بر پایه یک خانه موجود
طرح به‌جای پاک کردن گذشته، با خانه ۱۲×۱۲ متری موجود وارد گفتگو شده است. توسعه شرقی، طول ویلا را تقریباً شش برابر کرده، اما ارتفاع را در حدود ۶/۵ متر نگه داشته تا حجم جدید در مقیاس انسانی و باغ باقی بماند. - هویت مستقل برای هر اتاق به‌جای یک حجم یکپارچه
رابطه بین فضاهای خصوصی و جمعی دوباره تعریف شده است. هر اتاق و هر عملکرد، به‌صورت یک حجم مستقل با هویت روشن طراحی شده و همین «استقلال» هم سازمان‌دهی پلان و هم سیمای بیرونی پروژه را شکل داده است. کاربر در نما می‌تواند این قطعات را مانند ماژول‌های خوانا تشخیص دهد. - تعریف فضاهای نیمه‌باز مرکزی برای استفاده چهارفصل
استراژی استقلال فضاها فقط به اتاق‌خواب‌ها و فضاهای اصلی محدود نمانده است. یک فضای نیمه‌باز برای دورهمی و نشستن، در مرکز ویلا قرار گرفته تا در تمام طول سال قابل استفاده باشد؛ فضایی که به‌نوعی قلب اجتماعی پروژه است و با باغ، مسیر بام و فضاهای ورزشی پیوند دارد. - حجم‌های سفید با بام شیبدار به‌عنوان زبان مشترک الحاقات
فضاهای جدید از اتاق‌ها تا فضای نیمه‌باز، راه‌پله بام و محل ورزش همگی به‌صورت حجم‌های سفید با سقف‌های شیبدار طراحی شده‌اند. این زبان مشترک، در عین استقلال هر حجم، کلیت پروژه را یکپارچه نگه می‌دارد و دولتگی خطی ویلا را در نما تقویت می‌کند. - کنترل نور و دید با جهت‌گیری جنوبی و گشودگی‌های خطی
توسعه ویلا روی محور شرقی–غربی و جهت‌گیری به سمت جنوب، امکان دریافت نور کنترل‌شده و پیوسته را فراهم کرده است. بازشوهای طولی، نور روز را به عمق فضاها می‌کشانند و هم‌زمان، قاب‌های ممتدی از باغ و محوطه را در طول نوار ویلا ایجاد می‌کنند. - ارتباط برنامه‌ریزی‌شده با بام و فضای ورزش
در امتداد فضای نیمه‌باز مرکزی، راه‌پله‌ای به بام و فضای ورزشی تعریف شده است. این توالی، از سطح باغ تا بام، سناریوی استفاده متنوعی را برای خانواده ایجاد می‌کند؛ از جمع‌های خودمانی در میانه ویلا تا ورزش و استراحت در ارتفاع بالاتر و با دید بازتر.
معرفی پلتفرم ۲۳گانه
مجله معماری ۲۳گانه فضایی است برای معرفی و تحلیل پروژه‌های شاخص معماری ایران و جهان؛ فضایی که در آن فرم، فضا، سازه و جزئیات، فقط به‌صورت تصویر دیده نمی‌شوند، بلکه خوانده و نقد می‌شوند. در این مجله، پروژه‌ها با تمرکز بر روند طراحی، مواجهه با بستر و کیفیت تجربه کاربر برای معماران و دانشجویان معماری بازخوانی می‌شوند.
در کنار بخش پروژه‌ها، موتور جست‌وجوی هوشمند ۲۳گانه، دسترسی سریع و هوشمند به مقررات ملی ساختمان ایران را ممکن می‌کند. این ابزار با جست‌وجوی معنایی در متون مباحث مقررات، کمک می‌کند مهندسان، طراحان و ناظران، بندهای مرتبط با هر مسئله را در کمترین زمان پیدا کنند و تصمیم‌های طراحی خود را بر پایه ضوابط به‌روز تنظیم کنند.
توضیحات ساختار معماری و سازمان‌دهی فضاها
نقطه شروع پروژه، خانه‌ای ساده با پلان ۱۲ در ۱۲ متر بود؛ خانه‌ای که برای سال‌ها محل گردهمایی آخرهفته خانواده بوده و در عین سادگی، بار عاطفی زیادی برای ساکنان داشته است. با بزرگ‌تر شدن خانواده و تغییر الگوی استفاده، سه اتاق‌خواب و فضاهای محدود بخش مرکزی دیگر پاسخ‌گو نبود و نیاز به فضاهای خصوصی بیشتر و فضاهای جمعی منعطف‌تر احساس می‌شد.
در روند طراحی، به‌جای آن‌که حجم اولیه فقط از یک یا دو سمت گسترش یابد و به مکعبی بزرگ و نامتشخص تبدیل شود، هر اتاق و هر عملکرد به‌عنوان «واحد مستقل» در نظر گرفته شد. این واحدها در پلان و حجم، هویت جداگانه دارند و در نما نیز با فرم و موقعیت خود خوانا هستند. این رویکرد، نه‌تنها به سازمان‌دهی فضایی کمک کرده، بلکه نقشه‌ای شفاف از توسعه تدریجی خانه به دست داده است.
در ادامه، همین منطقِ استقلال، به فضاهای فرعی نیز تعمیم داده شد. فضای نیمه‌باز مرکزی به‌عنوان یک حجم مستقل در میانه مسیر قرار گرفت؛ فضایی که امکان استفاده در چهار فصل را فراهم می‌کند و مانند مفصل، فضاهای خصوصی، راه‌پله بام و فضای ورزش را به هم متصل می‌کند. این فضا از نظر رفتاری، نقش «اتاق نشیمن بیرونی» را بازی می‌کند؛ جایی میان داخل و باغ.
توسعه ویلا به سمت شرق، طول بنا را از ۱۲ متر به حدود ۷۰ متر رسانده است. در این نوار خطی، حجم‌های سفید با سقف‌های شیبدار در امتداد یکدیگر قرار گرفته‌اند و هرکدام بخش مشخصی از برنامه را در خود جای می‌دهند. فاصله‌ها، شکست‌ها و اختلاف جزئی در موقعیت حجم‌ها، در مسیر حرکت تنوع ایجاد می‌کند و اجازه نمی‌دهد نوار ویلا به راهرویی یک‌نواخت تبدیل شود.
جهت‌گیری کلی به سمت جنوب، نور مطلوب را به همه فضاها می‌رساند و در عین حال، امکان ایجاد گشودگی‌های بزرگ به سمت باغ را فراهم می‌کند. هر حجم به‌گونه‌ای به حیاط و محوطه پاسخ می‌دهد؛ برخی به‌صورت پنجره‌های خطی، برخی با بازشوهای عمودی و برخی با ترکیب شیشه و ایوان. این تنوع، رابطه داخل و خارج را در طول نوار ۷۰ متری زنده و پویا نگه می‌دارد.
ارتباط عمودی با بام، بخشی از سناریوی کلی پروژه است. راه‌پله‌ای که از فضای نیمه‌باز مرکزی آغاز می‌شود، به بالاترین سطح می‌رسد و بامی را در اختیار می‌گذارد که می‌تواند برای ورزش، استراحت یا دورهمی‌های کوچک استفاده شود. این حرکت، مسیر کاربر را از خانه اولیه ۱۲×۱۲ متری، از میان حجم‌های مستقل و فضای نیمه‌باز، تا افق بازتر و منظر گسترده‌تر امتداد می‌دهد.
در مجموع، سازمان‌دهی جدید ویلا، نقشه‌ای خطی از زندگی خانوادگی ارائه می‌دهد؛ نقشه‌ای که در آن، هر عضو خانواده می‌تواند حریم مستقل خود را داشته باشد و در عین حال، همه مسیرها در فضای نیمه‌باز مرکزی و باغ به هم می‌رسند.
بیوگرافی کوتاه دفتر STUDIO SAHEB
دفتر STUDIO SAHEB یک استودیوی معماری و طراحی مستقر در تهران است که تمرکز آن بر پروژه‌های مسکونی، اداری و فضاهای معاصر شهری قرار دارد. نوآوری در روند طراحی و جست‌وجوی راه‌حل‌های معاصر برای مسائل واقعی زندگی روزمره، در توضیحات رسمی دفتر به‌عنوان هسته رویکرد آن‌ها ذکر شده است.
در کارنامه این دفتر، پروژه‌هایی در حوزه آپارتمان‌های مسکونی، ویلا، فضاهای اداری و فضاهای خدماتی دیده می‌شود و انتشار آثاری مانند ویلا ۱۲–۷۰ در پلتفرم‌هایی چون ArchDaily، Archello و پایگاه‌های معماری ایرانی، نشان می‌دهد که این استودیو در معماری معاصر ایران حضوری فعال و قابل‌پیگیری دارد.
جمع‌بندی؛ آن‌چه ویلا ۱۲–۷۰ به معماران یادآوری می‌کند
رویکرد ویلا ۱۲–۷۰ نشان می‌دهد توسعه یک خانه موجود، لزوماً به معنای اضافه کردن متراژ به‌صورت توده‌ای مبهم نیست. می‌توان با حفظ خاطره خانه اولیه، حجم را به نوار خطی تبدیل کرد، برای هر فضا هویت مستقل قائل شد و در عین حال، کلیتی هماهنگ ساخت.
برای معماران و دانشجویان، این پروژه نمونه‌ای است از اینکه چگونه می‌توان روابط بین فضاهای خصوصی و جمعی را دوباره تعریف کرد، از محدودیت‌های موجود (ابعاد خانه، جهت‌گیری، باغ) به‌عنوان فرصت استفاده کرد و توسعه تدریجی را به بخشی از روایت فضایی تبدیل کرد.
سوالات متداول درباره ویلا «۱۲–۷۰»
چرا این پروژه «ویلا ۱۲–۷۰» نام‌گذاری شده است؟
نام پروژه به ابعاد خانه اولیه و طول نهایی ویلا اشاره دارد. خانه موجود ۱۲×۱۲ متر بوده و با توسعه شرقی، طول بنا به حدود ۷۰ متر رسیده است؛ بنابراین عنوان ۱۲–۷۰ به‌خوبی این دگردیسی را خلاصه می‌کند.
ایده اصلی طراحی در این پروژه چیست؟
ایده اصلی بر استقلال فضاها استوار است. به‌جای یک حجم بزرگ، هر اتاق و عملکرد به‌صورت یک حجم مستقل تعریف شده و همین استقلال، سازمان‌دهی پلان و فرم بیرونی را تعیین کرده است. در نتیجه، کاربر در نما می‌تواند هر فضا را به‌عنوان یک ماژول مشخص و خوانا تشخیص دهد.
فضای نیمه‌باز مرکزی چه نقشی در زندگی روزمره ویلا دارد؟
این فضا مانند یک اتاق نشیمن روباز عمل می‌کند که در چهار فصل قابل استفاده است. دورهمی‌های خانوادگی، استراحت، ارتباط با باغ و مسیر دسترسی به بام و فضای ورزش، همگی حول این نقطه شکل می‌گیرند و آن را به قلب اجتماعی پروژه تبدیل می‌کنند.
مزیت جهت‌گیری جنوبی ویلا چیست؟
جهت‌گیری رو به جنوب، ورود نور طبیعی را برای تمام فضاهای داخلی در طول روز به‌صورت متعادل امکان‌پذیر می‌کند و در عین حال، با طراحی سایه‌بان‌ها و شکست‌های حجمی، از تابش مستقیم آزاردهنده جلوگیری می‌شود. این انتخاب همچنین فرصت ایجاد قاب‌های وسیع به سمت باغ را فراهم کرده است.
.jfif&w=1920&q=75)
