دستورالعمل طراحی سازه ای و الزامات و ضوابط عملکردی و اجرائی نمای خارجی ساختمان : ضابطه شماره 714 | 4-6- اجرای نمای سیمانی

نمای سیمانی اجرا شده بر روي دیوارهای خشک عموماً متشکل از دو لایه (لایه پایه اول و لایه پایه دوم) است که هریک از این لایه ها دارای ضخامت تقریبی 10 میلیمتر بوده و به همراه یک لایه نهایی با ضخامت تقریبی 3 میلیمتر، ضخامت کلی در حدود 23 میلیمتر برای یک نمای سیمانی کامل ایجاد می‌نمایند. توصیه می‌شود لایه ها به صورت پاششی با دستگاه شاتکریت تر اجرا شود.  

برای لایه پایه اول، مصالح پاشیده شده بر روی رابیتس ماله کشی می‌شود تا رابیتس به صورت کامل در لایه مذکور مدفون شود. مخلوط لایه پایه دوم نیز با استفاده از پاشش با روشی مشابه لایه اول اجرا می‌شود. مصالح پاشیده شده باید با استفاده از یک ماله چوبی یا فلزی به صورت یک صفحه هموار درآید که این کار باعث متراکم تر شدن مصالح نیز می‌شود. سپس ،با استفاده از یک ماله فلزی، سطح برای لایه نهایی آماده سازی می‌شود. لایه نهایی مهمترین بخش از نمای سیمانی می‌باشد چرا که بافت و رنگ مورد نظر را به نما می‌دهد. این لایه می‌تواند با استفاده از دست یا بصورت پاششی اجرا گردد. لایه پایانی باید با استفاده از یک ماله اسفنجی یا دیگر ابزارهای مناسب پرداخت شود.

1-4-6- درزهای کنترل و درزهای انبساط 

به دلیل وجود سیمان پرتلند، انقباض یک ویژگی ذاتی نمای سیمانی است که این امر  سبب ترك خوردن سطح می‌شود. 

ترك خوردن نمای سیمانی را نمی‌توان به صورت کامل حذف نمود، اما می‌توان با فراهم نمودن درزهای کنترل با فاصله نزدیک آن را کنترل کرد. حداکثر سطح بین درزهای کنترل در نمای سیمانی اجرا شده بر روی دیوار خشک به شرط آنکه هیچ یک از اضلاع این سطح از 5 متر بیشتر نشود ،13 مترمربع است. باید درزهای کنترل در اطراف بازشوهای دیوار نیز ایجاد شود (شکل 6-2). نسبت طول به عرض سطح بین درزهای کنترل باید بین 1 تا 2/5 باشد. 

علاوه بر درزهای کنترل، درزهای انبساط نیز در نمای سیمانی نیاز است. درزهای کنترل وسیله ای براي کنترل انقباض نمای سیمانی است و درزهای انبساط به حرکات بزرگ سازه ساختمان پاسخ می‌دهد. بنابراین، درزهای انبساط باید در دیوار خارجی در تراز هر طبقه در محل اتصال به تیر محیطی جهت عدم انتقال حرکت سازه به نما فراهم شود( شکل 6-3). درزهای انبساط همچنین در جاهایی که تغییر زیاد در ارتفاع ساختمان یا در جایی که یک دیوار با نمای سیمانی در مجاورت یک دیوار ساخته شده از مصالح متفاوت قرار می‌گیرد، مورد نیاز است. 

علاوه بر ایجاد درز در نما در زیر تیرها، نما نیازمند درزهای کنترل می‌باشد. این موضوع در شکل (6-4) نمایش داده شده است. درزهای کنترل و درزهای انبساط با استفاده از زوارهای فلزی پوشانده می‌شود (شکل 6-5). بال های زوارهای فلزی از فلزات دارای قلاب به گونه‌ای است که بتواند با رابیتس یکپارچه شده و مشابه رابیتس به پشت‌بندها متصل شود. زوارهای درز کنترل تک قطعه ای می‌باشند در حالی که زوارهای درز انبساط دو قطعه ای هستند. در مورد درز انبساط، رابیتس باید بر روی دو طرف درز خاتمه یابد. اما رابیتس زیر درز کنترل باید ممتد باشد. 

در نمای سیمانی صرف نظر از درز کنترل و انبساط، لوازم دیگری مثل زوارهای درزپوش، زوارهای گوشه و درز پوش، نیز لازم است. زوارهای درزپوش در لبه انتهایی سطح نمای سیمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد. زوارهای گوشه خارجی، یک تقاطع مستقیم افقی و قائم بین دو سطح ایجاد می‌نماید. همچنین از شکسته شدن گوشه ها در مقابل ضربه محافظت می‌کند و ضخامت نهایی نمای سیمانی را تعیین می‌کند. در گوشه های داخلی، برای نمای سیمانی زوار مورد نیاز نمی‌باشد. 

مصالح مجاز برای زوارها و درزپوش ها، فلز روی، فولاد گالوانیزه ،PVC و یا پارچه از الیاف شیشه مقاوم به قلیا می‌باشد. در محیط های با خورندگی بالا، استفاده از فلز روی ،PVC و یا پارچه از الیاف شیشه مقاوم به قلیا توصیه می‌شود. در جایی که زوارها با یکدیگر مماس می‌شوند، درزها در انتهای دو زوار یا تقاطع آن‌ها باید با استفاده از درزگیر مناسب در سطوح  بیرونی ساختمان آب‌بندی شود. 

2-4-6- سختی خارج از صفحه دیوار 

از آنجا که سطح نماي سیمانی، تقریبا نازک (23 میلیمتر) و شکننده می‌باشد، باید دیوار از سختی کافی برخوردار باشد .انعطاف پذیری بیش از حد دیوار باعث ایجاد ترک در نمای سیمانی می‌شود که این امر منجر به زوال سریع دیوار ناشی از نفوذ آب، خرابی ناشی از یخ زدن و ذوب شدن و امثال آن می‌گردد.

3-4-6- نمای سیمانی یک لایه 

در نمای سیمانی یک لایه، دو لایه پایه با یک لایه پایه جایگزین می‌شود. مخلوط لایه پایه، شامل الیاف شیشه مقاوم به قلیا به اضافه سیمان پرتلند و آهک است که باید با آب و ماسه برای تهیه مصالح لایه پایه ترکیب شود. عموماً ضخامت لایه پایه برای نمای سیمانی یک لایه 12/5 میلیمتر است. لایه نهایی بر روی نمای سیمانی یک لایه به روش مشابه نمای سیمانی دو لایه مرسوم اجرا می‌گردد. 

نمای سیمانی یک لایه باعث کاهش عملیات اجرایی می‌گردد. افزودن الیاف شیشه مقاوم به قلیا در لایه پایه باعث کاهش ترك خوردگی و افزایش مقاومت خمشی و مقاومت در برابر ضربه این نما می‌شود. در این حالت نیازی به استفاده از رابیتس فولادی نمی‌باشد. 

4-4-6- نمای سیمانی بر روی دیوارهای بنایی و بتنی 

مصالح بنایی، لایه زیرین مناسبی براي نمای سیمانی است چراکه به مراتب صلب تر از دیوار خشک است. از این گذشته ،زبری و خلل و فرج مصالح بنایی سبب اتصال خوب نمای سیمانی می‌شود. بنابراین، برای اجرای نمای سیمانی بر روی دیوارهای بنایی به رابیتس فلزی نیازی نیست و در این حالت نیز استفاده از الیاف کوتاه شیشه ای مقاوم به قلیا یا فلزی در نمای سیمانی کفایت می‌کند. 

نمای سیمانی اجرایی بر روي دیوار بنایی معمولاً متشکل از دو لایه (یک لایه پایه برای صاف نمودن هر گونه حفره بر روي سطح دیوار و یک لایه نهایی) به ضخامت کلی 16 تا 19 میلیمتر است (شکل 6-6). 

به منظور حفظ زبری طبیعی مصالح بنایی، درزهای ملات در دیوار بنایی ابزار زده نمی‌شود. به وضوح، سطح بنایی باید تمیز و عاری از نقص هایی باشد که اتصال بین نمای سیمانی و مصالح بنایی را با اختلال همراه سازد . با توجه به آنکه مصالح بنایی متخلخل می‌باشند، ممکن است آب را از مخلوط جذب نموده و آب کافی درنماي سیمانی باقی نماند. بنابراین، سطح بنایی باید قبل از اجرای لایه پایه خیسانده شود. 

دیوار بتنی به اندازه دیوار بنایی زیر و جاذب آب نیست. بنابراین، توصیه می‌شود بر روی دیوار بتنی پیش از اجراي نمای سیمانی ماسه پاشی سبک به همراه اجرای یک لایه دوغاب بعد از آن انجام شود. ضخامت کلی نمای سیمانی بر روی دیوار بتنی نزدیک به ضخامت آن بر روی دیوار بنایی می‌باشد. 

1-4-4-6 فاصله درزها نمای سیمانی اجرا شده بر روی  دیوارهای بنایی و بتنی 

با توجه به آنکه دیوارهای بنایی و بتنی نسبت به دیوارهای خشک از سختی بیشتری برخوردار می‌باشند، در اجرای نمای سیمانی روی آن‌ها، درزهای کنترل می‌تواند با فاصله بیشتری در نظر گرفته شود. مساحت پیشنهادی سطح نمای سیمانی بین درزهای کنترل در این حالت 20 مترمربع می‌باشد و سایر الزامات آن مشابه اتصال نمای سیمانی به دیوار خشک است .

درزهای کنترل و سایر زوارها با استفاده از میخ های فولادی به بتن یا دیوار بنایی متصل می‌شوند.