راهنمای طراحی دیوارهای حائل : ضابطه شماره 308 | 4-6- درزها

به منظور جلوگیری از وقوع ترک های حرارتی ناخواسته، لازم است دیوارهای حایل به کمک درزهایی به قطعات طولی کوچک تر تقسیم شوند. محل کلیه درزهای قایم و افقی باید در نقشه ها نشان داده شوند. 

1-4-6- درز انبساط 

1-1-4-6- کلیات 

درز انبساط یک درز جدایی قایم از پایین پایه تا بالای دیوار است که براي کنترل آثار زیان بار ناشی از تغییر طول های حرارتی، فصلی، نشست های تکیه گاهی و ارتعاشات طولی ناشی از زلزله در دیوارهای حایـل تعبیـه مـی شـود. معمـولا درز انبساط براي جلوگیری از خردشدگی، ترک خوردگی و گاهی اوقات برای قطع یکسرگی مورد نیاز می باشـند. در دیوارهـای نسبتا نازک، درزها را در نواحی مستعد برای انبساط یا نشست های نامساوی تعبیه می کننـد. تعبیـه درزهـای انبسـاط در نقاط تغییر امتداد دیوار، تغییر ناگهانی مقطع و نیز جنس خاک پی در فواصل منظم و طول های مستقیم لازم است. 

درز انبساط بین دو لبه دیوار باید دارای فاصله مناسبی بوده و آرماتورهای طولی نیز در محـل درز قطـع شـوند. بـرای جلوگیری از حرکت های خارج از صفحه، می توان میلگردهایی را به صورت زبانه در محل درز انبساط تعبیه نمود، مشـروط بر اینکه با بتن مجاور چسبندگی نداشته باشند (آرماتورهـای برشـی) در محـل هـایی کـه نیـاز بـه آب بنـدی وجـود دارد، آب بندي درز طبق اصول بند 6-4-5 انجام می گردد. 

2-1-4-6- مصالح پرکننده درز 

انتخاب ضخامت مصالح پرکننده بر اساس تغییر شکل های ناشی از انقباض اولیه و انبساط های بعدی ناشی از حـداکثر تغییرات دما می باشد. بدین منظور، باید از مصالح پرکننده آزمایش شده و همچنین پخ های مناسب استفاده نمود. 

2-4-6- درز انقباضی 

درز انقباضی یک درز قایم در تمام ارتفاع دیوار از بالاي پایه تا بالای دیوار است که وظیفـه آن کنتـرل جمـع شـدگی طولی دیوار است. به طور معمول در دیوارهای طویل یا سطوح وسیع، مقاطعی را به طور عمدی به صورت ضعیف طراحـی می کنند تا ترک های اجتناب ناپذیر و غیرقابل پیش بینی بتن در این موقعیت ها رخ دهنـد. از درزهـای انقباضـی مـی تـوان براي تقسیم سازه به قطعات قابل اجرا به عنوان جایگزینی برای درزهای اجرایی استفاده نمود. بـا توجـه به اینکـه تعبیـه آرماتور افقی مورد نیاز برای جلوگیری از ایجاد هر گونه تـرک، غیرعملـی و غیراقتصـادی اسـت، بـه عنـوان روش عملـی، استفاده از درزهای انقباضی قایم با آرماتورهای افقی ممتد، برای کنترل موقعیت ترک ها مناسب است. به طور کلی قوانین و قواعد کاملی براي موقعیت این درزها وجود ندارد. در هر پروژه با بررسی نیازهـای طراحـی سـازه ، حجـم بـتن ریـزی در قطعه اجرایی و استفاده بهینه از قالب ها، موقعیت این درزها مشخص می شوند. معمولا درزهـای انقباضـی در فواصـلی بـه طول 6 تا 10 متر تعبیه می شوند. سطح این درزها به صورت صاف و قالب بندی شده می باشد. در دیوارهای طـره ای بتنـی، درزهای انقباضی تنها در تیغه دیوار تعبیه می شوند و امتداد دادن آن ها به شـالوده الزامـی نیسـت. مطـابق شـکل (6-1)، درزهای انقباضی قایم می توانند به صـورت انقباضـی - اجرایـی و یـا انقباضـی - القـایی باشـند. در درز انقباضـی - اجرایـی بتن ریزی قطع می شود، درحالی که در درز انقباضی - القایی بتن ریزی مداوم است و فقط مقطع درز تضعیف می گردد.

3-4-6- درز اجرایی افقی 

درز اجرایی افقی درزهایی هستند که در حد فاصل بین دو مرحله بتن ریزی مـورد اسـتفاده قـرار مـی گیرنـد و بـرای تقسیم ارتفاعی دیوار به چند مرحله اجرایی استفاده می شوند. بنابراین تعداد آن ها باید تا حد امکان کم باشـد. تعـداد ایـن درزها بستگی به ارتفاع مجاز بتن ریزي در یک مرحله دارد. البته به جای اسـتفاده از چنـد مرحلـه بـتن ریـزی در ارتفـاع، استفاده از بتن ریزی یکپارچه با استفاده از پنجره های میانی نیز می تواند مورد توجه قرار گیرد. 

استفاده از زبانه (کلید) در درزهای اجرایی افقی توصیه نمی شود و بهتر است از درز افقی مضرس (زبر) اسـتفاده شـود چرا که سطوح دارای چسبندگی و پیوستگی مناسب عملکرد بهتری در انتقال برش دارند . 

1-3-4-6- درزهای اجرایی افقی در دیوارهای وزنی بتنی

محل درزهای اجرایی افقی در این دیوارها با توجه به ارتفاع بتن ریزی در هر مرحله مشخص می شود. معمـولا در ایـن دیوارها، ارتفاع هر مرحله از بتن ریزی حدود 3 متر است. سطح بـالای هـر مرحلـه بـتن ریـزی بایـد تمیـز شـده و قبـل از بتن ریزی مرحله جدید به وسیله فشار جت آب به صورت مضرس (زبر) درآید. 

2-3-4-6- درزهای اجرایی افقی در دیوارهای طره ای بتنی

برای دیواره های طره ای بتنی، در محل اتصال دیوار با شالوده باید یک درز اجرایی تعبیه شود. در این نـوع از دیوارهـا، درزهای افقی اضافی در ارتفاع دیوار، باید در فواصلی حدود 3 متر تعبیه شوند. جهت کسب مقاومت برشی مورد نیاز، بایـد سطح هر درز تا حد امکان مضرس شود. 

4-4-6- جزییات درزها در دیوارهای سیل بند   

برای مشاهده جزییات درزها در دیوارهای سیل بند، به فصل هفتم مراجعه شود. 

5-4-6- نوارهای آب بند 

نوارهای آب بند در درزهایی که نیاز به نفوذناپذیری دارند، استفاده می گردند. نوارهای آب بند غیرفلزی نظیـر نوارهـای لاستیکی یا PVC باید منطبق بـر مشخصـات آیـین نامـه 123 سـازمان برنامـه و بودجـه کشـور باشـند. بـرای جزییـات آب بندهای خاص دیوارهای سیل بند به بخش های 3 و 8 در فصل هفتم رجوع شود.