مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان : ایمنی بهداشت کار و محیط زیست در حین اجرا (1403) | 2-6-12 دستگاه ها و وسایل موتوری بالابر

۱-۲-۶-۱۲ دستگاه ها و وسایل موتوری بالابر عبارت است از وسایل و تجهیزات ثابت و متحرک  موتوری از قبیل جرثقیل ثابت و متحرک آسانسور موقت حمل بار و نفر که برای بالا بردن پایین  آوردن جابجایی و نصب قطعات و مصالح وسایل و تجهیزات ساختمانی و افراد استفاده میشود. 

۲-۲-۶-۱۲ قسمت های تشکیل دهنده دستگاه ها و وسایل بالابر و اجزاء آنها از قبیل قطعات  اصلی، اتصالات، کابل، زنجیر، قلاب بلند کننده، مهار، پایه، پی، تکیه گاه، ریل و کابین باید با رعایت  الزامات ایمنی قواعد فنی مفاد شیوه نامه ها دستور العمل ها و توصیه های سازنده آن توسط  اشخاص دارای صلاحیت نصب و آماده کار شود. 

3-۲-۶-۱۲ هر وسیله بالابر دارای ظرفیت بار مجاز سرعت و زاویه کار مطمئن و مشخص است.  که این مشخصات باید بر روی تابلویی درج و در محل مناسب بر روی دستگاه نصب شود. بازی که  حمل میشود و سرعت کار بالابر به هیچ وجه نباید از ظرفیت بار و سرعت کار مطمئن آن بیشتر  باشد. 

۴-۲-۶-۱۲ طول پیچ ها در دستگاه بالابر باید به اندازه کافی باشد تا در صورت لزوم بتوان مهره را  آچارکشی و محکم کرد. پیچ و مهره قطعات متحرک باید دارای واشرهای فنری باشد تا از شل  شدن مهره ها جلوگیری شود. اتصال قطعات بالابر معمول ساختمانی باید طوری باشد که از حرکت جانبی دستگاه جلوگیری شود. به علاوه لازم است دستگاه بالابر دارای سیستم قطع کننده برای  مواقع اضطراری به خصوص سیستم قطع کننده خودکار برای متوقف کردن قلاب در فاصله حداکثر  ۲۰ سانتی متری از قرقره وینچ باشد. 

۵-۲-۶-۱۲ استفاده از آسانسورهای موقت حمل بار و نفر بدون حضور متصدی مربوط ممنوع  است. متصدی دستگاه با وسیله بالابر همزمان با کار بر روی دستگاه مورد نظر، حق انجام کار دیگر  را ندارد. 

6-۲-۶-۱۲ کابین و محل کار متصدی دستگاه و وسیله بالابر باید  :

الف : دارای سقف محکم و مطمئن باشد تا متصدی از خطر احتمالی سقوط اجسام بر روی سقف  محفوظ بماند. 

ب : به ترتیبی باشد که متصدی در اطراف خود میدان دید کافی برای انجام عملیات داشته باشد. 

پ : به وسیله ارتباط صوتی با خارج از کابین برای دریافت پیام مجهز باشد. 

ت : وسیله اطفاء حریق در داخل کابین وجود داشته باشد. 

ث : کابین باید تهویه و حداقل ۱۰۰ لوکس روشنایی داشته باشد

۷-۲-۶-۱۲ قلاب دستگاه و وسیله بالابر باید مجهز به شیطانک باشد تا مانع جدا شدن اتفاقی بار  از آن شود. 

۸-۲-۶-۱۲ حداکثر باری که میتوان با هر وسیله بالابر بلند نمود باید بطور واضح بر روی آن  حک شود. همچنین میزان حداکثر بار مجاز زنجیر کابل و سایر وسایل بستن و بلند کردن بار باید  بر روی پلاک فلزی درج و در محل مناسب بر روی بدنه دستگاه نصب شود و مفاد آن دقیقاً رعایت  گردد. 

9-۲-۶-۱۲ دستگاه های بالابر ثابت از قبیل جرثقیل های برجی (تاور کرین ها) و آسانسورهای  کارگاهی باید با رعایت مفاد بند 12-6-2-2 و موارد زیر بطور مطمئن در محل نصب خود مهار  شود. 

الف : بایداری و مقاومت زمین محل استقرار جرثقیل برجی تاور کرین و بی آن پیش از شروع  عملیات نصب و مونتاژ باید توسط شخص دارای صلاحیت بررسی شود. 

ب : نحوه مهار دستگاه بالابر ثابت باید به ترتیبی باشد که در مقابل حداکثر نیروی باد و طوفان در  محل مقاومت کافی داشته باشد. 

پ : قسمت های گردنده آن دارای حفاظ مخصوص باشد. 

۱۰-۲-۶-۱۲ بازدیدهای دوره ای معاینه فنی و آزمایش قسمت های مختلف دستگاه و وسیله بالابر  باید طبق برنامه زیر انجام شود. 

الف : بازدید روزانه قلاب ها، حلقه ها، اتصالات، چنگک ها، کابل ها، زنجیرها و به طور کلی تمام لوازمی که برای بستن و بلند کردن بار استفاده می شود از نظر فرسودگی، خوردگی، شکستگی، ترک خوردگی و  هر نوع عیب و ایراد ظاهری دیگر توسط متصدی و مسئول دستگاه .

ب : بازدید هفتگی کلیه قسمت های دستگاه از جنبه فنی توسط شخص دارای صلاحیت 

پ : معاینه فنی آزمایش و صدور برگ گواهی اجازه کار کلیه قسمت های دستگاه، پیش از استفاده برای نخستین بار، پس از هر گونه جابجایی و نصب در محل جدید همچنین هر سه ماهه یک بار  در مدت استفاده توسط شخص دارای صلاحیت . 

۱۱-۲-۶-۱۲ تعمیرات اساسی و تعویض قطعات و لوازم اصلی که بر روی دستگاه بالابر انجام  می شود. باید در دفتر ویژه ای ثبت و توسط شخص دارای صلاحیت امضاء شود. این دفتر همراه با  برگ های گواهی اجازه کار موضوع بند ۱۲-۶-۲-۱۰ پ باید نزد مالک یا کارفرمای دستگاه بالابر  نگهداری و در هنگام لزوم ارائه شود. 

۱۲-۲-۶-۱۲ راننده یا متصدی دستگاه و وسیله بالابر باید علاوه بر شرایط مندرج در بند  ۷-۱-۳-۱۲ دارای شرایط زیر باشد  :

الف : سلامت کامل جسمی و روانی و دارا بودن برگ گواهی بهداشتی از مراکز مورد تأیید وزارت  بهداشت، درمان و آموزش پزشکی 

ب : داشتن گواهی طی دوره آموزشی لازم از مراکز مورد تائید وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و  داشتن پروانه مهارت فنی از آن وزارت 

پ : در مورد جرثقیل متحرک (نصب شده بر روی کامیون)، علاوه بر شرایط فوق، داشتن  گواهینامه ویژه رانندگی مربوط طبق ضوابط و مقررات راهنمایی و رانندگی نیز الزامی است. 

۱3-۲-۶-۱۲ هر دستگاه بالابر علاوه بر متصدی با راننده باید دارای یک نفر کمک متصدی یا  علامت دهنده نیز باشد. این شخص باید در مورد نحوه علامت دادن با دست یا وسایل هشدار  دهنده و نوع علائم مشخص و یکنواخت و نحوه باز و بستن بار آموزش لازم را طبق مبحث بیستم  مقررات ملی ساختمان "علائم و تابلوها " گذرانده و دارای گواهی آن و پروانه مهارت فنی باشد. 

۱۴-۲-۶-۱۲ محل استقرار و مسیر حرکت دستگاه بالابر باید قبلاً به دقت بازدید و بررسی شود  تا در موقع حرکت و کار خطری از طریق نشست زمین برخورد با سایر جرثقیل ها و بالابرها،  کابل های برق، لوله های گاز یا تأسیسات و بناهای موجود یا سقوط در محل های حفاری شده و از  این قبیل پیش نیاید رعایت حریم ایمنی خطوط هوایی انتقال برق الزامی است. 

۱۵-۲-۶-۱۲ هیچ باری نباید با دستگاه یا ماشین آلات بالابر از روی معابر و فضاهای عمومی و  خصوصی مجاور کارگاه ساختمانی عبور داده شود. چنانچه این کار اجتناب ناپذیر باشد. این معابر  و فضاها باید با کسب مجوز از مرجع صدور پروانه و کنترل ساختمان و راهنمایی و رانندگی و با  رعایت مفاد بند ۱۲-۲-۲-۱ و با استفاده از وسایل مناسب محصور محدود یا مسدود شود .

همچنین باید از علائم هشدار دهنده موثر از قبیل تابلو پرچم مخصوص یا چراغ چشمک زن نیز  استفاده شود. 

در صورتی که ضرورت عبور بار از روی املاک مجاور کارگاه ساختمانی توسط مرجع صدور پروانه و  کنترل ساختمان تائید شود مجری باید پیش از اقدام اذن مالک یا مالکان آن ملک یا املاک را  بطور کتبی اخذ کند و تصویر برابر با اصل آن را به ناظر و مرجع صدور پروانه و کنترل ساختمان  تحویل دهد. سپس تمهیدات ایمنی لازم و کافی را به عمل آورد. 

۱۶-۳-۶-۱۲ راننده یا متصدی دستگاه و وسایل بالابر در موقع کار کردن دستگاه یا هنگام آویزان  بودن بار مجاز به انجام کار دیگر و رها کردن دستگاه نمی باشد. 

۱۷-۲-۶-۱۲ جابجایی و حمل کارگران و افراد با وسایل بالابرنده بار ممنوع است. 

۱۸-۲-۶-۱۲ راننده یا متصدی دستگاه بالابر و افراد کمکی و علامت دهنده در حین انجام کار  مجاز به خوردن آشامیدن و استعمال دخانیات و استفاده از تلفن همراه و از این قبیل که باعث  کاهش تمرکز فرد میشود نمی باشند. 

۱۹-۲-۶-۱۲ در هنگام باد و طوفان باید از کار کردن با دستگاه ها و وسایل بالابر خودداری نمود.  در چنین مواقعی باید بازوی جرثقیل های برجی (تاور کرین) در حالت آزاد قرار گیرد. افزایش  ارتفاع این جرثقیل ها باید در هوای مناسب و با رعایت ایمنی کامل و بدون توقف تا ارتفاع مورد  نظر انجام شود. 

۲۰-۲-۶-۱۲ بار باید به طور آهسته و ملایم جابجا و بالا و پایین آورده شود، به طوری که در آغاز  بلند کردن یا در حین پایین آوردن و توقف به دستگاه ضربه وارد نشود و کنترل آن نیز برای  متصدی به راحتی امکان پذیر باشد. 

۲۱-۲-۶-۱۲ در زمان استقرار جرثقیل متحرک باید از ایستایی و پایداری تکیه گاه جک و نبودن  چاه یا حفره با یک گردش آزمایشی دکل، اطمینان حاصل شود.

۲۲-۳-۶-۱۲ جام (باکت)، سبد، کابین یا هر گونه وسیله حمل بار باید متناسب با نوع بار و  ظرفیت بالابر انتخاب شود و دارای تعادل کافی باشد. 

۲۳-۳-۶-۱۲ در استفاده از دستگاه ها و وسایل موتوری بالابر باید ضوابط مندرج در آیین نامه  حفاظتی وسایل حمل و نقل و جابجا کردن مواد و اشیاء در کارگاه ها و الزامات مبحث پانزدهم  مقررات ملی ساختمان (آسانسورها و پله های برقی) رعایت شود. 

۲۴-۲-۶-۱۲ قفسه آسانسور کارگاهی باید در سراسر ارتفاع بسته باشد و راه دیگری به جز درها و  پنجره ها و منافذ نور نداشته باشد. همچنین درب حفاظ دسترسی به کابین آسانسور در طبقات  باید مشبک باشد. حداقل ارتفاع و عرض درب کابین با رعایت بند 12-5-2-3 لحاظ شود. درب  کابین باید به گونه ای ساخته شود که هنگام کار امکان باز شدن آن وجود نداشته باشد. 

۲۵-۲-۶-۱۲ قفسه آسانسور کارگاهی که در خارج ساختمان قرار دارد از هر طرف تا ارتفاع سه  متر و در سمت رو به ساختمان در تمام ارتفاع باید بسته باشد. 

۲6-۲-۶-۱۲ دیواره قفسه آسانسور کارگاهی باید از یک تبعه سراسری یا یک شبکه فلزی توری  یا میله ای با نرده چوبی ساخته شده باشد. اندازه روزنه های شبکه فلزی یا نرده چوبی نباید از ۵  سانتی متر در بعد کوچک خود بیشتر باشد. در جاهایی که امکان ایجاد خطر از اتاقک و وزنه های  تعادل و درهای کشویی هست ابعاد این روزنه ها نباید بیشتر از ۱۲ میلی متر باشد. 

۲7-۲-۶-۱۲ کلید قطع جریان برق باید در داخل اتاقک قرار داده شود این کلید باید مجزا از  دستگاه فرمان و در کنار آن قرار داشته باشد همچنین کابین آسانسور کارگاهی باید به حسگر  کنترل بار برای جلوگیری از اعمال بار بیش از حد مجاز مجهز شود. 

۲۸-۲-۶-۱۲ کابل های برق به جز کابل های مخصوص برق اتاقک آسانسور کارگاهی باید در  لوله های عایق قرار داده شود. وسایل برقی داخل قفسه آسانسور یا اتاقک باید در جعبه های بسته  قرار داده شود و از اتصال جریان برق با دسترسی افراد غیر از متصدی، محفوظ باشد.

۲۹-۲-۶-۱۲ سقف اتاقک باید کاملاً بسته و مجهز به دریچه خروجی امدادی باشد. دیواره های  اتاقک باید از دو طرف یا دست کم از طرف داخل قابل باز شدن باشد. 

۳۰-۲-۶-۱۲ آسانسور کارگاهی باید به کنترل کننده مکانیکی سرعت (گاورنر) مجهز باشد و این  کنترل کننده به ترمز ایمنی آسانسور مربوط شود. ترمز ایمنی و گاورنر باید پلمب شود. همچنین  نصب ضربه گیر متناسب با نوع و ظرفیت آسانسور کارگاهی الزامی است. 

۱۲ ۳۱-۲-۶ متصدی آسانسور کارگاهی نباید آسانسور را با در باز به کار اندازد. درها باید دارای  سوئیچ های قفل دار برقی باشد تا مانع حرکت آسانسور با در باز شود. 

۳۲-۲-۶-۱۲ آسانسورهای کارگاهی اعم از مسافری و بازی باید هر شش ماه یک بار بر اساس  الزامات مبحث پانزدهم مقررات ملی ساختمان (آسانسورها و پله های برقی) و استانداردهای معتبر  توسط موسساتی که صلاحیت آنها مورد تایید سازمان ملی استاندارد ایران می باشد، بازرسی شود  و تصویر گواهینامه ایمنی دستگاه که حاوی نام شرکت، نشانی، نام بازرس و تاریخ اعتبار گواهینامه  می باشد در داخل کابین و حداقل یک محل مناسب دیگر نصب شود. 

۳۳-۲-۶-۱۲ جرثقیل های برجی (تاورکرین) باید مجهز به سیستم اتصال به زمین و صاعقه گیر  باشد.