مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان : ایمنی بهداشت کار و محیط زیست در حین اجرا (1403) | 3-1-12 تعاریف کلی و واژه ها

در این بخش تعاریف زیر به ترتیب حروف الفبا ارائه میشود. سایر اصطلاحاتی که جنبه عمومی  ندارد در جای خود تعریف خواهد شد برای اصطلاحاتی که در این مبحث تعریف نشده است.  معنای عرفی آنها مورد نظر است. 

۱-۳-۱-۱۲ آلودگی هوا 

وجود و و پخش یک یا چند چند آلاینده در هوای آزاد به مقدار و مدتی که بیش از حد مجاز و مقرر باشد  و کیفیت آن را به طور زیان آور برای انسان گیاهان جانوران و سایر موجودات یا آثار و ابنیه تغییر  دهد. 

۲-۳-۱-۱۲ آلودگی صوتی 

پخش و انتشار هر گونه صوت، صدا و ارتعاش مربوط به آن که بیش از حد مجاز و مقرر باشد. 

۳-۳-۱-۱۲ ارزیابی ریسک 

فرایند کلی شناسایی، تحلیل و سنجش ریسک

۴-۳-۱-۱۲ اقدامات کنترلی عوامل زیان آور محیط کار 

اقداماتی که آلاینده های محیط کار را به مقدار کمتر از حدود مجاز مواجهه شغلی کاهش دهد. 

۵-۳-۱-۱۲ ایمنی 

عبارت است از: 

الف : مصون و محفوظ بودن کلیه کارگران و افرادی که به نحوی در کارگاه ساختمانی با عملیات  ساختمانی ارتباط دارند. 

ب : مصون و محفوظ بودن کلیه افرادی که در شعاع موثر کارگاه ساختمانی عبور و مرور، فعالیت  یا زندگی می کنند. 

پ : حفاظت و مراقبت از ابنیه خودروها ،تاسیسات تجهیزات و نظایر آن در داخل یا مجاورت  کارگاه ساختمانی 

۶-۳-۱-۱۲ برچسب گذاری 

درج اطلاعات و خواص هر ماده یا ترکیب شیمیایی روی ظرف یا بسته حاوی آن. 

۷-۳-۱-۱۲ برگ اطلاعات ایمنی مواد 

برگ حاوی اطلاعات ایمنی و بهداشتی ماهیت هر ماده یا ترکیب شیمیایی، شامل اجزای مختلف  کاربردی و قابل استفاده در موارد عادی و اضطراری 

8-۳-۱-۱۲ بهداشت کار بهداشت حرفه ای 

تامین، حفظ و ارتقای سلامت نیروی کار از طریق شناسانی ارزیابی و کنترل عوامل زیان آور ،همچنین مراقبتهای بهداشتی و درمانی 

۹-۳-۱-۱۲ بیماری ناشی از کار (بیماری شغلی) 

بیماری که براثر اشتغال در محل کار برای کارگر به وجود آمده با تشدید شده و عامل اصلی و  مرتبط با آن در محل کار به عنوان عامل زیان آور موجود باشد.

۱۰-۳-۱-۱۲ پسماند 

مواد جامد، مایع و گاز غیر از فاضلاب که به طور مستقیم یا غیر مستقیم حاصل از فعالیت انسان  بوده و از نظر تولید کننده، زائد تلقی می شود. 

11-۳-۱-۱۲ پیکربند 

پوشش حفاظتی فرد از انتهای بالای ران تا سطح کتف از جنس الیاف یا ترکیبات پلیمری مقاوم  دارای قلاب های متصل کننده به تجهیزات سامانه های کار در ارتفاع که همان حمایل بند کامل  بدن می باشد. 

۱۲-۳-۱-۱۲ پیمانکار جزء 

شخص حقیقی یا حقوقی دارای صلاحیت که از طریق انعقاد قرارداد معتبر با مجری انجام بخشی  از عملیات ساختمانی را عهده دار می شود. 

۱3-۳-۱-۱۲ تجهیزات حفاظت فردی 

وسایلی که کارگران، افراد خویش فرما و سایر کسانی که در کارگاه ساختمانی فعالیت میکنند یا  وارد کارگاه میشوند باید متناسب با نوع کار و عوامل زیان آور و مخاطره آمیز کارگاه ساختمانی  برای حذف تماس و مواجهه با این عوامل و کاهش مخاطرات استفاده کنند. 

۱۴-۳-۱-۱۲ تعلیق کار 

توقف موقت تمام یا قسمتی از عملیات ساختمانی که به هر علت حداکثر تا مدت ۶ ماه به طول  انجامد. 

۱۵-۳-۱-۱۲ تعطیلی کارگاه ساختمانی 

توقف کلیه عملیات ساختمانی که به هر علت بیش از ۶ ماه به طول انجامد. 

۱6-۳-۱-۱۲ حادثه 

رویداد غیر عمد و غیر منتظره که باعث خسارت مالی یا صدمه جانی یا هر دو شود.

۱۷-۳-۱-۱۲ حادثه ناشی از کار 

رویدادی که در حین انجام وظیفه و به سبب آن برای شاغلان یا در حین کمک رسانی به افراد  حادثه دیده در کارگاه ساختمانی یا هنگام ایاب و ذهاب کارگران به کارگاه ساختمانی اتفاق افتد و  باعث خسارت مالی یا صدمه جانی یا هر دو شود. 

۱۸-۳-۱-۱۲ حدود مجاز مواجهه شغلی 

مقادیر حداقل قابل قبول عوامل آلاینده و مخاطره آمیز که توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش  پزشکی یا سازمان حفاظت محیط زیست تعیین و ابلاغ می شود. 

۱9-۳-۱-۱۲ حفاظت 

اقدامات و عملیاتی که به منظور نگهداری و مراقبت از افراد اشیاء ،اموال ابنیه، وسایل و تجهیزات  گیاهان و جانوران در برابر خطرهای ناشی از عملیات ساختمانی و پیشگیری از حوادث و  بیماریهای ناشی از این عملیات اجرا می شود. 

۲۰-۳-۱-۱۲ حفاظت محیط زیست 

شناسایی و کنترل عوامل تهدید کننده محیط زیست و انجام تمهیدات و اقدامات لازم برای حفظ  آن از جمله آلودگی هوا، آب، خاک و آلودگی صوتی ناشی از عملیات ساختمانی 

۲۱-۳-۱-۱۲ خطر 

شرایطی که دارای احتمال یا امکان آسیب و صدمه به افراد خسارت به وسایل، تجهیزات بناها و از  بین بردن مواد با کاهش کارایی در اجرای یک عمل از قبل تعیین شده باشد. 

22-۳-۱-۱۲ خویش فرما 

شخص حقیقی دارای پروانه مهارت فنی و صلاحیت ایمنی در امور پیمانکاری که در کارگاه  ساختمانی بدون به کارگیری کارگر و طبق قرارداد پیمانکاری وظیفه انجام بخشی از عملیات  ساختمانی را بر عهده می گیرد.

۲۳-۳-۱-۱۲ ریسک 

احتمال به وجود آمدن آسیب و صدمه از خطر معین به عبارتی حاصل ضرب احتمال وقوع یک  رویداد یا مواجهه با عوامل زیان آور در پیامدهای حاصل از آن 

۲۴-۳-۱-۱۲ سازه موقت 

سازه ای که در تجهیز کارگاه ساختمانی برای اجرای عملیات اصلی یا حفاظتی به صورت موقت  احداث شود. 

۲۵-۳-۱-۱۲ سامانه متوقف کننده 

تجهیزات فردی یا عمومی جذب کننده انرژی ناشی از سقوط به منظور کاهش صدمات و جراحات  وارد به عامل کار 

26-۳-۱-۱۲ سرپرست ایمنی 

شخص حقیقی دارای صلاحیت در امر برنامه ریزی، اجرا و هماهنگی ایمنی، بهداشت کار و حفاظت  محیط زیست و پایش رعایت الزامات مربوط به آن در کارگاه ساختمانی شاغل در مجموعه مجری . 

۲۷-۳-۱-۱۲ سطح مبنا 

اولین سطح ایمن زیر جایگاه کار با سکوی کار در ارتفاع 

۲۸-۳-۱-۱۲ شخص دارای صلاحیت 

شخص حقیقی یا حقوقی که حسب مورد دارای مدارک زیر باشد. 

الف - پروانه اشتغال به کار مهندسی یا کاردانی با تجربی در رشته مربوط از وزارت راه و شهرسازی 

ب - صلاحیت در امور ایمنی از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی یا صلاحیت در امور بهداشت کار  و محیط زیست از وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی 

پ - پروانه مهارت فنی از وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در رشته ساختمان 

ت - گواهی نامه رانندگی با گواهی ویژه هدایت و کار با ماشین آلات ساختمانی از اداره راهنمایی و  رانندگی

۲۹-۳-۱-۱۲ شعاع موثر 

مجاورت یا فاصله ای از کارگاه ساختمانی که هر یک از عملیات ساختمانی حسب مورد در آن  محدوده تاثیرگذار است و احتمال ایجاد خطر را دارد. 

۳۰-۳-۱-۱۲ شیوه نامه بهداشتی (پروتکل بهداشتی) 

مجموعه اقداماتی که در راستای اجرای الزامات بهداشتی در کارگاه ساختمانی با هدف پیش گیری  از بیماری های شغلی یا سایر بیماریهای واگیر و غیر واگیر توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش  پزشکی تدوین و ابلاغ می شود. 

۳۱-۳-۱-۱۲ صاحب کار 

شخص حقیقی یا حقوقی مالک یا مالکان ملک مورد ساخت نماینده یا قائم مقام قانونی مالک یا  مالکان که اجرای عملیات ساختمانی و وظیفه تامین ایمنی بهداشت کار و حفاظت محیط زیست  مربوط به آن را طبق قرارداد به مجری واگذار می کند. در صورتی که صاحب کار دارای پروانه اشتغال  به کار در زمینه اجرا و صلاحیت ایمنی باشد و خود را سا عملیات اجرایی را عهده دار شود، مجری  نیز محسوب میشود. 

۳۲-۳-۱-۱۲ عملیات ساختمانی 

تخریب (برچیدن)، خاکبرداری، خاکریزی، گودبرداری، حفاظت گودبرداری، پی سازی، احداث  بناهای موقت و دائم توسعه تعمیر اساسی و تقویت و مقاوم سازی بنا، بهسازی، نماسازی،  محوطه سازی و ساخت قطعات پیش ساخته در محل کارگاه ساختمانی، حفر چاه ها و مجاری آب و  فاضلاب و سایر تأسیسات زیربنائی .

۳۳-۳-۱-۱۲ کار در ساعت غیر عادی 

کار در خارج از وقت عادی یا از پیش تعیین شده غیر از کار نگهبانان و کارگران حفاظت و ایمنی 

۳۴-۳-۱-۱۲ کار در شب 

کار بین ساعت ۲۲ لغایت ۶ بامداد روز بعد. 

۳۵-۳-۱-۱۲ کارفرما 

شخص حقیقی یا حقوقی که یک یا چند نفر کارگر را در کارگاه ساختمانی به درخواست و حساب  خود به کار می گمارد اعم از اینکه مجری پیمانکار جزء یا صاحب کار باشد.

۳۶-۳-۱-۱۲ کارگاه ساختمانی 

محلی است که یک یا تعدادی از عملیات ساختمانی در آن انجام شود. همچنین در صورت اخذ  مجوز از مرجع صدور پروانه و کنترل ساختمان برای انبار کردن مصالح یا استقرار تجهیزات و  ماشین آلات در معابر محاور کارگاه این محل ها نیز جزء کارگاه ساختمانی محسوب می شود. 

۳۷-۳-۱-۱۲ کارگر 

شخص حقیقی که در کارگاه ساختمانی به هر عنوان در مقابل دریافت حق السعی به درخواست و به  حساب کارفرما کار می کند. 

۳۸-۳-۱-۱۲ کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار 

نهادی است که به منظور ارتقاء سلامت شاغلان و سالم سازی محیط کار با وظایف مشخص و معین  طبق آیین نامه کمیته حفاظت فنی و بهداشت کار مصوب وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و  وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی و تایید شورای عالی حفاظت فنی تشکیل میشود. 

39-۳-۱-۱۲ کمربند ایمنی 

وسیله ای از جنس الیاف طبیعی یا مصنوعی یا ترکیبات پلیمری که در ناحیه کمر فرد بسته  می شود. 

۴۰-۳-۱-۱۲ گاز زدگی 

آسیب تنفسی یا مسمومیت ناشی از گازهای مضر 

۴۱-۳-۱-۱۲ گرد و غبار 

ذرات جامد بسیار کوچک و سبک که توسط باد تا مسافت بسیار طولانی جابجا و منتقل می شود. 

۴۲-۳-۱-۱۲ مجری 

اشخاص حقیقی یا حقوقی و دفاتر مهندسی دارای صلاحیت اجرای ساختمان از وزارت راه و  شهرسازی که از طریق عقد قرارداد با مالکان به یکی از اشکال با مصالح، بدون مصالح یا دستمزدی یا به صورت پیمان مدیریت مسئولیت انجام عملیات اجرایی را بر اساس مقررات ملی  ساختمان، محتوای پروانه ساختمان، نقشه های مصوب و سایر شرایط و مدارک معتبر منضم به  قرارداد بر عهده دارند.

۴۳-۳-۱-۱۲ محل کار 

محلی در محدوده کارگاه ساختمانی که در اختیار کارفرمای کارگر باشد و کارگر به درخواست و به  حساب کارفرما در آنجا مشغول کار باشد و برای انجام کار به آنجا وارد شود. 

44-۳-۱-۱۲ محیط زیست 

فضای شامل موجودات زنده - انسان، گیاهان و جانوران - مواد غیر زنده - آب، خاک و هوا - منابع  طبیعی، عوامل طبیعی و انسان ساخت که بر همدیگر کنش متقابل دارند. 

۴۵-۳-۱-۱۲ مخاطره 

قرار گرفتن در معرض خطر 

۴۶-۳-۱-۱۲ مدیریت ریسک 

فعالیت های هماهنگ شامل برنامه ریزی، شناسایی، ارزیابی، تصمیم گیری و اقدامات کنترلی به  منظور حذف یا کاهش اثر ریسک، کنترل و بازنگری اقدامات و مستندسازی آنها 

۴۷-۳-۱-۱۲ مرجع دارای صلاحیت 

مرجع تدوین، تصویب یا ابلاغ ضوابط و مقررات مشخص که دارای صلاحیت و اختیارات قانونی  طبق قانون مصوب قوه مقننه با مأذون از آن می باشد. 

۴۸-۳-۱-۱۲ مرجع صدور پروانه و کنترل ساختمان 

مرجع دارای وظیفه قانونی صدور پروانه ساختمان و نظارت و کنترل بر امر ساختمان سازی در  محدوده مورد عمل خود. 

۴۹-۳-۱-۱۲ معاینه سلامت شغلی 

معاینه و انجام آزمایش های پزشکی شاغلان در کارگاه ساختمانی طبق مصوبات وزارت بهداشت  درمان و آموزش پزشکی و ضبط نتایج آن در پرونده پزشکی شاغل 

۵۰-۳-۱-۱۲ ملک مجاور 

املاک یا گذرهای اطراف ملک موضوع احداث بنا که دارای حد مشترک با آن ملک باشد. 

۵۱-۳-۱-۱۲ ناظر 

شخص حقیقی یا حقوقی دارای صلاحیت نظارت که بر اجرای صحیح عملیات ساختمانی در حیطه  مندرج در پروانه اشتغال به کار خود نظارت می کند. 

۵۲-۳-۱-۱۲ نشانه های ایمنی (علائم ایمنی) 

تابلو رنگ، نور، روشنائی، صوت، کلام، حرکت دست دارای اطلاعات مربوط به ایمنی بهداشت و  محیط زیست شامل نشانه های تصویری، نورانی، نوری، صوتی و حرکات دست. 

۵۳-۳-۱-۱۲ وسایل و تجهیزات 

ابزار، ماشین آلات، وسائل دسترسی و تجهیزاتی که در کارگاه ساختمانی استفاده می شود.