مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان : ایمنی بهداشت کار و محیط زیست در حین اجرا (1403) | ۴-۲-۱۲ پیش گیری از آتش سوزی سوختگی و برق گرفتگی

۱-۴-۲-۱۲- کلیات 

 برای پیشگیری از آتش سوزی سوختگی و برق گرفتگی رعایت ضوابط زیر الزامی است :

الف : برای پیش گیری از آتش سوزی سوختگی و برق گرفتگی رعایت مفاد بخش های ۱۲-۱۱-۳ و  ۴-۱۱-۱۲ الزامی است . 

ب : در کلیه محل هایی که خطر آتش سوزی وجود دارد کشیدن سیگار و روشن کردن آتش های رو  باز روشن کردن وسایل روشنایی غیر محصور و وسایل گرمایشی غیر ایمن ممنوع است. در این  محل ها باید تابلوهای هشدار دهنده از قبیل «خطر آتش سوزی»، «سیگار نکشید» و «آتش روشن  نکنید» با رعایت ضوابط مبحث بیستم مقررات ملی ساختمان (علائم و تابلوها) نصب شود. 

پ : در خصوص برشکاری و جوشکاری در این محل ها رعایت مفاد قسمت های "ب" و"ت" بند  ۷-۴-۲-۱۲ الزامی است. 

ت : رعایت " آیین نامه پیشگیری و مبارزه با آتش سوزی در کارگاه ها" مصوب شورای عالی حفاظت  فنی الزامی میباشد. 

ث : ضایعات مصالح قابل احتراق باید در جای مناسب جمع آوری و هر روز از محل کار خارج و به  محل های مجاز حمل شود سوزاندن این مواد در محل کارگاه ساختمانی ممنوع است. 

ج : جمع آوری و انبار کردن روغن، گریس، پارچه های روغنی، نخاله های آلوده به روغن، مواد نفتی  و نظایر آن روی وسایل و تجهیزات ساختمانی یا در مجاورت آنها ممنوع است. 

چ : انبار کردن و نگهداری موقت مواد و مصالح قابل احتراق و اشتعال از قبیل مواد سوختی، روغن،  رنگ، تینر، چسب، کاغذ دیواری، پلی استایرن و سایر مواد پلیمری، چوب و گونی باید با رعایت  آئین نامه پیش گیری و مبارزه با آتش سوزی در کارگاه ها مصوب شورای عالی حفاظت فنی انجام  شود. 

ح : انبار کردن مواد و مصالح قابل احتراق و اشتعال در طبقات پائین تر از زیرزمین سوم و عمق بیش  از ۹ متر از تراز متوسط زمین یا بالاتر از طبقه ششم و ارتفاع بیش از ۲۳ متر از تراز متوسط زمین  ممنوع است. 

۲-۴-۲-۱۲ مایعات قابل اشتعال 

در نگهداری و کار با مایعات قابل اشتعال ضوابط زیر الزامی است : 

الف : موتور ماشین آلات ساختمانی باید قبل از سوختگیری خاموش شود و از ریختن مواد سوختی  روی اگزوز و قسمت های داغ موتور جلوگیری گردد. 

ب : مایعات با نقطه شعله زنی کمتر از ۷ درجه سانتیگراد نباید در سطح زمین نگهداری شود.  مگر به صورت محدود در ظرف های کمتر از ۱۸ لیتر و داخل ظروف یا مخازن حفاظت شده. 

پ : خروجی و سرریز مخازن سوخت نباید در جایی تعبیه شود که مواد سوختی روی موتور  اگزوز تابلو برق کلید برق باطری و سایر منابع ایجاد جرقه، بریزد. 

ت : در جایی که بخار مایعات قابل اشتعال وجود دارد، نباید از وسایلی که جرقه یا شعله تولید می کند.  از قبیل کبریت، فندک، سیگار، پیلوت گاز، چراغ و وسایل برقی جرقه زا استفاده شود. 

ت : ظروف محتوی مایعات سریع الاشتعال باید از جنس نسوز و نشکن و دارای در کاملاً محکم و  محفوظ باشد و روی آنها برچسب گذاری شود. 

ج : محل نگهداری مایعات قابل اشتعال باید به زه کش و سامانه هدایت مایعات به مخزن مخصوص  مجهز شود. در مجاورت مخزن جمع آوری مایعات قابل اشتعال باید خاموش کننده فوم و پودر  شیمیایی خشک با ظرفیت مناسب جانمایی گردد. 

چ : در نگهداری و استفاده از مایعات قابل اشتعال رعایت مفاد " آئین نامه کار با مواد خطرناک و  مواد قابل اشتعال و انفجار " مصوب شورای عالی حفاظت فنی الزامی است. 

3-۴-۲-۱۲ وسایل گرم کننده موقت 

هنگام استفاده از وسایل گرم کننده موقت ضوابط زیر باید رعایت شود :

الف : زمانی که در محل کار از بخاری یا هر وسیله گرم کننده به طور موقت استفاده می شود، باید  کلیه ضوابط و مقررات مربوط از قبیل درجه حرارت فاصله وسیله گرم کننده تا مواد قابل اشتعال  و خروج گازهای مضر رعایت گردد. 

ب : وسایل گرم کننده موقت از قبیل بخاری ها در موقع استفاده باید به نحو مطمئن روی کف  قرار داده شود تا امکان واژگون شدن آنها وجود نداشته باشد وسایل گرم کننده برقی باید  استاندارد باشد. استفاده از وسایل برقی دست ساز ممنوع است. 

پ : استفاده از وسایل گرمایشی با سوخت گاز یا نفت فاقد دودکش در فضاهای کاملاً بسته، بدون  تهویه کافی هوا ممنوع است. 

ت : ریختن نفت در بخاری های نفتی روشن ممنوع است. 

4-۴-۲-۱۲ پخت قیر و آسفالت 

پخت قیر و آسفالت در کارگاه های ساختمانی باید با رعایت ضوابط زیر انجام شود : 

الف : بشکه و دیگ پخت قیر و آسفالت باید در جای خود محکم شده باشد. به طوری که هیچ   خطری متوجه افراد نشود. 

ب : بشکه و دیگ پخت قیر و آسفالت در موقع استفاده باید در خارج از ساختمان و در فضای باز  قرار داده شود قرار دادن آن در معابر و فضاهای عمومی ممنوع است. 

پ : در موقع کار با دیگ پخت قیر و آسفالت باید وسایل خاموش کردن آتش از قبیل خاموش کننده  پودر گاز یا سطل خاک در دسترس باشد. 

ت : شیلنگ مشعلی که برای پخت قیر و آسفالت و نصب عایق رطوبتی استفاده می شود. باید بازدید  و محل اتصال آن به مخزن و مشعل با بست محکم گردد. 

ت : ظرف محتوی قیر داغ نباید در محوطه بسته نگهداری شود مگر آنکه قسمتی از محوطه باز  باشد و تهویه به طور کامل و کافی انجام شود. 

ج : بالا بردن آسفالت یا قیر داغ توسط کارگر از نردبان ممنوع است. کارگران شاغل به گرم کردن  قیر، بخت حمل و بخش آسفالت و نصب عایق های رطوبتی باید به دستکش و ساعد بند و کفش  حفاظتی مقاوم در مقابل حرارت و پایپوش حفاظتی مجهز باشید. 

چ : برای گرم کردن بشکه محتوی قیر جامد باید ابتدا قسمت فوقانی قیر در بشکه ذوب شود و  از حرارت دادن و تابش شعله به قسمت های زیرین ظرف قیر در ابتدای کار خودداری شود. 

ح : هنگام حرارت دادن بشکه قیر در آن باید کاملاً باز باشد. بعلاوه در پوش کاملاً مناسب و  محفوظ و دسته دار باید در دسترس باشد تا در صورت آتش گرفتن و شعله کشیدن قیر بتوان  فوراً با قرار دادن آن آتش را خفه کرد. 

خ : سطل مخصوص حمل قیر و آسفالت داغ علاوه بر دسته اصلی مقاوم در برابر حرارت باید  دارای دسته کوچکی در قسمت تحتانی باشد تا تخلیه آن براحتی انجام شود. 

د : کارگران پخت قیر و آسفالت پس از پایان کار مجاز به پاکسازی لباسی که بر تن دارند با مواد  قابل اشتعال از قبیل بنزین نمی باشند. در اینگونه موارد باید ابتدا لباس خود را از تن خارج و  سپس آن را در محل مناسب و با مواد بی خطر مناسب تمیز و پاک سازی کنند. 

۵-۴-۲-۱۲ عایق های رطوبتی 

الف : در استفاده از انواع عایق رطوبتی در قسمت های مختلف ساختمان باید ضوابط ایمنی مربوط  به جریان هوا و تهویه مناسب حمل بارگیری و تخلیه نحوه نگهداری و انبار کردن بر اساس  برگ اطلاعات ایمنی مواد رعایت شود. 

ب : در کار با انواع عایق های رطوبتی اقدامات مربوط به پیشگیری از ایجاد آتش سوزی و گاززدگی  الزامی است. 

۶-۴-۲-۱۲ دیگ های بخار 

دیگ بخار و آب گرم اعم از اینکه به صورت موقت یا دائم استفاده شود باید توسط اشخاص دارای  صلاحیت و با رعایت الزامات مبحث چهاردهم مقررات ملی ساختمان (تاسیسات مکانیکی) و  آئین نامه حفاظتی دیگ های بخار مصوب شورای عالی حفاظت فنی نصب راه اندازی و بهره برداری  شود. همچنین الزامات نگهداشت آنها باید در دوره بهره برداری رعایت شود. 

۷-۴-۲-۱۲ برشکاری و جوشکاری با گاز و برق 

در برشکاری و جوشکاری با گاز و برق رعایت ضوابط زیر الزامی است : 

الف : قبل از شروع عملیات جوشکاری یا برشکاری حرارتی باید کلیه وسایل و ابزارهای  اندازه گیری فشار شدت جریان و نظایر آن همچنین شیلنگ های گاز و هوا کنترل شود.  دستگاه ها و تجهیزاتی که برای جوشکاری و برشکاری استفاده می شود باید به طور مرتب و بر  اساس شیوه نامه کارخانه سازنده بازرسی و کنترل گردد. 

ب : کارگران جوشکار هنگام کار باید لباس کار مقاوم در برابر آتش و جرقه بر تن داشته و نیز  مجهز به سایر وسایل حفاظت فردی از جمله کفش، عینک، نقاب و دستکش ساق دار حفاظتی  مطابق با ضوابط مندرج در فصل ۱۲-۴ باشند. لباس کار جوشکاران باید عاری از مواد روغنی  نفتی و سایر مواد قابل احتراق و اشتعال باشد. 

پ : در مکان هایی که مواد قابل احتراق و اشتغال نگهداری می شود یا در نزدیکی مواد یا  دستگاه هایی که بخار یا گازهای قابل اشتعال و قابل انفجار تولید میکند. باید از عملیات   جوشکاری و برشکاری حرارتی خودداری شود. 

ت : در مواردی که امکان دور کردن مواد قابل احتراق و اشتغال از محوطه جوشکاری و برشکاری  حرارتی وجود ندارد برای جلوگیری از خطرهای احتمالی این مواد باید با صفحات و مواد مقاوم  در برابر آتش محصور و پوشانده شود. همچنین وسایل اطفاء حریق مناسب و کافی در محل  فراهم و یک فرد کمکی نیز در محل حاضر باشد. 

ث : در مواقعی که جوشکاری روی فلزات دارای پوشش قلع روی و نظایر آن انجام شود، دود و  گازهای ناشی از جوشکاری باید بلافاصله با روش های موثر به خارج از محل کار هدایت شود. 

ج : قبل از جوشکاری یا برشکاری حرارتی روی ظرف یا مخزن خالی که قبلاً حاوی مواد قابل  اشتعال و انفجار بوده است و امکان وجود گازهای قابل اشتعال و انفجار در آن باشد. داخل آن باید  بطور کامل با بخار با مواد مؤثر دیگر شستشو داده شود و دریچه های آن کاملا باز باشد. 

چ : هیچ نوع ظرف بسته حتی اگر عاری از مواد قابل اشتعال و انفجار باشد. نباید جوشکاری یا  برشکاری حرارتی شود مگر آنکه قبلاً منقد کافی در آن ایجاد شده باشد. 

ح : برای نشت یابی شلنگ برشکاری و جوشکاری و اتصالات آن باید از کف صابون استفاده شود. 

خ : در هنگام تعویض مشعل برشکاری و جوشکاری باید جریان گاز از طریق شیر و رگلاتور قطع  شود. از روش های خطرناک و غیر ایمن از قبیل خم کردن شیلنگ برای انسداد آن باید اکیداً  خودداری شود. 

د : برای روشن کردن مشعل برشکاری و جوشکاری باید از فندک یا شعله بیلوت (گیرانه) استفاده  شود. 

ذ : در هنگام جوشکاری برقی در فضاهای مسدود و مرطوب دستگاه جوشکاری باید خارج از  محیط بسته قرار داده شود. 

ر : بدنه دستگاه جوشکاری برقی باید دارای اتصال زمین مؤثر و کابل آن دارای روکش عایق مقاوم  و بدون خوردگی و زدگی باشد. 

ز : در پایان هرگونه عملیات جوشکاری و برشکاری باید محل کار بازرسی و پس از اطمینان از  نبودن خطر آتش سوزی در اثر جرقه های ناشی از جوشکاری و برشکاری این محل ترک شود. 

ژ : کلیه سیلندرها و تجهیزات جوشکاری باید از نوع استاندارد و با نشانه گذاری و رنگ بندی لازم  باشد و کار با آنها صرفا توسط افراد دارای صلاحیت انجام شود. 

س : در برشکاری و جوشکاری با گاز و برق رعایت آئین نامه ایمنی جوشکاری و برشکاری گرم  مصوب شورای عالی حفاظت فنی الزامی است. 

۸-۴-۲-۱۲ نگهداری و استفاده از سیلندر گاز تحت فشار 

در نگهداری و استفاده از سیلندر گاز تحت فشار رعایت ضوابط زیر الزامی است : 

الف : شیر سیلندر باید با دست و بدون استفاده از چکش و ابزار دیگر باز یا بسته شود و در صورت  لزوم از آچارهای مخصوص استفاده شود. 

ب : سیلندری که استفاده نمی شود باید طوری در فضای آزاد خارج از بنا گذاشته شود که از  تابش مستقیم نور خورشید با درجه حرارت زیاد و نیز وارد آمدن ضربه محافظت شود. 

پ : سیلندر نباید از هیچ ارتفاعی به پایین پرتاپ شود برای بالا بردن و پایین آوردن سیلندر باید  از کلاف های مخصوص استفاده شود. 

ت : سیلندر باید از محل جوشکاری و برشکاری فاصله کافی داشته باشد بطوری که جرقه براده یا شعله  به آن نرسد. در صورتی که این امر امکان پذیر نباشد باید از موانع ضد آتش استفاده شود. 

ث : برای پیشگیری از خطر اشتعال و انفجار سیلندر گاز اکسیژن باید از آلوده شدن شیرآلات و  اتصالات آن به روغن و گریس خودداری شود.   

ج : سیلندر گاز باید بطور قائم و مطمئن در جای خود محکم شود تا از افتادن احتمالی آن  جلوگیری شود. 

چ : سیلندر گاز اکسیژن جز در هنگام جوشکاری یا برشکاری حرارتی باید جدا از سیلندر یا  سیلندرهای گازهای دیگر نگهداری شود. 

ح : چنانچه سیلندر دارای نشت گاز باشد باید بلافاصله از محل کار دور و در فضای باز و کاملاً دور  از شعله یا جرقه یا منابع حرارت را به آهستگی و به تدریج تخلیه شود. استفاده از سیلندری که  وضعیت شیر آن نسبت به بدنه تغییر یافته باشد، ممنوع است.

خ : کلاهک سیلندر جز در هنگام استفاده باید بر روی شیر سیلندر نصب شود. 

د : شیلنگ گاز باید سالم و بدون ترک باشد برای اتصال شیلنگ به سیلندر باید از بست استاندارد  استفاده شود. این اتصال هرگز نباید به جای بست با سیم بسته شود. مجموعه شیلنگ برای  تجهیزات جوشکاری برشکاری و فرآیندهای وابسته باید با استاندارد ملی ایران به شماره ۲۶۶۶ و  بست فولادی با پوشش گالوانیزه با استاندارد ملی ایران به شماره ۱۰2۸۸ منطبق باشد. 

ذ : در صورتی که نیاز به گرم کردن شیر سیلندر گاز استیلن باشد گرما دهی باید با آب گرم انجام  شود و هرگز نباید از شعله مستقیم استفاده شود. 

9-۴-۲-۱۲ خطوط انتقال نیروی برق 

در خصوص خطوط انتقال نیروی برق رعایت ضوابط زیر الزامی است :

الف : قبل از شروع عملیات ساختمانی مجری باید حریم خطوط برق عبوری از مجاورت ملک را  بررسی کند و پس از پیش بینی های لازم برای اجرای عملیات ساختمانی و با اطلاع کتبی به ناظر  عملیات ساختمانی را شروع نماید. 

ب : کلیه هادی ها خطوط و تأسیسات برقی در محوطه و حریم کارگاه ساختمانی باید برق دار  فرض شود، مگر خلاف آن ثابت گردد. 

پ : برای جلوگیری از خطر برق گرفتگی و کاهش آثار زیان آور میدان های الکترومغناطیسی ناشی  از خطوط برق فشار قوی مقررات مربوط به حریم خطوط انتقال و توزیع نیروی برق باید در کلیه  عملیات ساختمانی و نیز در تعیین محل احداث بنا و تأسیسات رعایت شود. 

ت : کلیه کابل کشی های موقت و دائم و نصب تجهیزات برقی باید با رعایت ضوابط و مقررات  مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان ها) و " آیین نامه  حفاظتی تاسیسات الکتریکی در کارگاه ها" مصوب شورای عالی حفاظت فنی صورت گیرد. استفاده  از کابل های چند تکه متصل به هم ممنوع است. 

ت : محل کابل های زیرزمینی انتقال و توزیع نیروی برق در منطقه عملیات با نبودن این نوع  کابل ها باید قبل از هر گونه گودبرداری و حفاری از مراجع ذیربط استعلام شود. 

ج : حریم های قانونی مقرر برای کابل های برق رعایت و در صورت لزوم اقدامات احتیاطی از قبیل  قطع جریان تغییر موقت یا دائم مسیر حفاظت و ایزوله کردن این خطوط توسط مراجع ذیربط  انجام شود. 

چ : قبل از شروع عملیات ساختمانی در مجاورت خطوط هوایی برق فشار ضعیف، باید مراتب به  مراجع ذیربط اطلاع داده شود تا اقدامات احتیاطی لازم از قبیل قطع جریان تغییر موقت یا دائم  مسیر یا روکش کردن خطوط مجاور ساختمان با لوله های پلی اتیلن یا شیلنگ های لاستیکی و  نظایر آن را انجام دهند. 

۱۰-۴-۲-۱۲ وسائل و تجهیزات پیشگیری و مبارزه با آتش سوزی 

در استفاده از وسایل و تجهیزات پیشگیری و مبارزه با آتش سوزی رعایت ضوابط زیر الزامی است :

الف : سطل های آب ماسه و کپسول های خاموش کننده متناسب با نوع آتش و سایر وسایل قابل  حمل که برای خاموش کردن آتش استفاده می شود به همراه نشانه های ایمنی باید در  قسمت های مختلف کارگاه ساختمانی به نحوی که همواره در معرض دید و دسترس باشد نصب و  آماده استفاده شود. 

ب : در مواقعی که لوله ها و شیرهای آتش نشانی باید به صورت بخشی از تأسیسات دائمی ساختمان  استفاده شود لازم است با نظارت شخص دارای صلاحیت نصب و آماده بهره برداری گردد. همچنین  فاصله این لوله ها و شیرها تا خیابان همیشه باید مشخص باشد. 

پ : در شعاع ۲ متری از شیرهای برداشت (شیر آتش نشانی) یا فاصله بین آنها و خیابان نباید  هیچ گونه مصالح با ضایعات ساختمانی ریخته شود.