مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان : طرح و اجرای تاسیسات برقی ساختمان ها (1395) | ١٣-٢-٣ تعاریف عمومی

در این مقررات اصطلاحاتی با تعاریف زير ارائه شده اند:

١٣-٢-٣-١ انواع سيستم اتصال زمين

اتصال زمين براى حفاظت جان انسان و حيوان، تأمين شرايط كاركرد صحیح تأسیسات برقی و حفاظت سیستم‌های آن و غيره بكار می رود و شامل انواع زير است:

الف) سيستم اتصال زمين ايمنى

ب) سيستم اتصال زمين حفاظت سيستم

پ) سیستم اتصال زمین عملیاتی

ت) سیستم اتصال زمین صاعقه گیر

١٣-٢-٣-٢ تجهيزات الكتريكى

وسایل، لوازم، دستگاه ها و مصالحی اند که برای تولید، انتقال، توزیع یا مصرف انرژی الکتریکی به کار می روند. از جمله مولدها، دستگاه‌های برقی، لوازم تابلویی، وسایل اندازه گيرى، وسايل حفاظتى، مصالح و لوازم سیستم های سیم کشی و دستگاه‌های مصرف کننده انرژی الكتریكى، لوازم و تجهيزات سیستم‌های جریان ضعیف و سيستم‌های انتقال اطلاعات داده و غيره.

١٣-٢-٣-٣ تأسيسات برقى

مجموعه ای است از تجهیزات الکتریکی (ردیف ١٣-٢-٣-٢) به هم پیوستە برای انجام هدف یا اهداف معین که دارای مشخصه‌های هماهنگ و مرتبط باشند.

١٣-٢-٣-4 تجهيزات الكتريكى دستى

تجهیزاتی هستند قابل حمل که در هنگام استفاده عادی در دست گرفته می شوند و در آنها موتور، در صورتی که وجود داشته باشد قسمتی جدا نشدنی از تجهیزات را تشکیل میدهد.

١٣-٢-٣-٥ تجهيزات الكتريكى نصب ثابت

تجهیزاتی هستند که به نگهدارنده‌هایی محکم شده باشند یا به نحوی دیگر در محل معینی محکم و ثابت شده باشند.

١٣-٢-٣-6 مدار (مدار الكتريكى در تأسيسات)

مجموعه ای از اقلام و لوازم و تجهیزات الکتریکی در یک تأسیسات که از منبع واحدی تغذیه شده و به کمک وسایل حفاظتی واحدی در برابر اضافه جريان ها، اضافه يا كاهش ولتاژ‌ها و غيره حفاظت شده باشد.

١٣-٢-٣-٧ الكترود زمين

یک قطعه یا قسمت هادی یا گروهی متشکل از قطعات هادی که در تماس مستقیم و مدفون در زمین بوده و با آن اتصال الکتریکی برقرار می کند.

١٣-٢-٣-٨ الكترودهاى زمين مستقل

از نظر الکتریکی، الکترود زمین مستقل الکترودهایی هستند که فاصله آنها از همدیگر بە قدری است که در صورت عبور حداکثر جریان از یكى از آن ها، پتانسيل (گراديان ولتاژ) ساير الكترودها به نحوی قابل ملاحظه تغيیر نکنند.

١٣-٢-٣-٩ زمين (جرم كلى زمين)

جرم هادی زمین است که پتانسیل همه نقاط آن به طور قراردادی برابر صفر انتخاب می شود.

جرم کلی زمین را میتوان دارای خواص زیر دانست:

الف) آن را مانند شینه ای با مقطع بزرگ فرض کرد که مقاومت بین هر دو نقطه آن عملاً نزدیک به صفر است.

ب) وصل شدن به جرم کلی زمین تنها از راه الكترود زمین امكان پذير است.

پ) اتصال الکترود زمین به جرم کلی زمین همیشه همراه با مقاومتی است كه همان مقاومت اتصال به زمین و یا مقاومت الكترود زمین و يا بطور خلاصه مقاومت زمين است.

١٣-٢-٣-١٠ بدنه هادی (دستگاەها و تجهیزات الكتريكى)

بدنه‌های هادی (فلزی) مربوط به دستگاه‌ها و تجهیزات الکتریکی که میتوان آنها را لمس نمود و بطور عادی برقدار نیستند اما در حالت وجود اتصالی، ممکن است برقدار شوند.

١٣-٢-٣-١١ قسمت‌های هادی بیگانه و یا بدنه‌های هادی بیگانە

قسمت هاى هادی اى است كه جزء تأسيسات الكتريكى نمى باشد ولى قادر است پتانسيلى راكه معمولاً پتانسیل زمین است در معرض تماس قرار دهد و در اثر بروز اتصالى برقدار گردد. قسمت ها و یا بدنه هادی بیگانه از جمله عبارتند از:

الف) اسكلت فلزى و قسمت هاى فلزى ساختمان ها

ب) لوله‌های فلزی گاز، آب، تأسیسات برودتی و حرارتی و سایر سیستم‌های تأسیسات مكانیكی و كلیه لوازم دیگر غيربرقى كه ممكن است در اثر بروز اتصال الكتريكى برقدار شوند. (مانند رادیاتورهایی که متصل به لوله‌های فلزی تأسيسات حرارتى هستند و غيره)

پ) کف‌ها و دیوارهای غير عایق

١٣-٢-٣-١٢ هادی‌های برق دار

هر سیم یا هادی دیگری که با نیت برقدار شدن آن در بھرە برداری عادی مورد استفاده قرار میگیرد و شامل هادی خنثی نیز میباشد ولی بطور قراردادی هادی مشترک حفاظتی – خنشی (PEN) را شامل نمی شود.

١٣-٢-٣-١٣ هادى خنثى (N)

هادی ای است که به نقطه خنثی سیستم نیرو وصل بوده و میتوان در انتقال انرژى الكتريكى از آن استفاده كرد.

١٣-٢-٣-14 هادى حفاظتى (PE)

هادی حفاظتی (PE)، که برای حفاظت در برابر برق گرفتگی لازم میباشد و هریک از اجزای زير را از نظر الکتریکی به هم وصل مى كند:

الف) بدنه‌های هادی

ب) ترمينال اصلى اتصال زمين

پ) نقطه زمين شده منبع تغذيه

ت) نقطه خنثی مصنوعى

١٣-٢-٣-١٥ هادى مشترک حفاظتى - خنثى (PEN)

هادی ای است زمین شده که به صورت اشتراکی هر دو وظیفه هادی‌های حفاظتی (PE) و خنثی (N) را انجام دهد.

١٣-٢-٣-١۶ هادی همبندی برای هم ولتاژ کردن

هادی حفاظتی ای است که همبندی برای هم ولتاژ کردن را تضمین میکند.

١٣-٢-٣-١٧ هم بندى براى هم ولتاژ كردن

برقراری اتصال هادی بین کلیه اجزای فلزی است که پتانسیل بدنه‌های هادی و قسمت های هادی بیگانه مختلف را اساساً به یک سطح ولتاژ می آورد.

١٣-٢-٣-١٨ ترمينال یا شينه اصلى اتصال زمين

ترمینال یا شينه اى است كه براى اتصال هادى هاى حفاظتى (PE)، هادى خنثى (N)، هادى هاى حفاظتی- خنثی (PEN)، هادیه ای هم بندی اصلی برای هم ولتاژکردن، هادی‌ های همبندی سیستم اتصال زمین صاعقه گير و سيستم اتصال زمين عملیاتى (در صورت وجود آنها) پيش بينى و نصب می شود.

١٣-٢-٣-١٩ مقاومت كل اتصال زمين (مقاومت كل زمين)

مقاومت بین ترمينال اصلى اتصال زمين و جرم كلى زمين است.

١٣-٢-٣-٢٠ جریان مجاز (جریان مجاز حرارتی یا جریان اسمى يک هادی)

حداکثر جریانی است که بطور مداوم در شرایط تعیین شده، بدون اینكه دمای وضعیت تعادل یک هادی از میزان معینی تجاوز نماید، میتواند از آن عبور کند.

در مورد هادی‌ها (سیم یا کابل) جریان اسمی همان جریان مجاز حرارتی است.

١٣-٢-٣-٢١ جريان اضافه بار (يک مدار)

اضافه جریانی است که علاوه بر جریان اسمی در مداری برقرار می شود كه از نظر الكتريكى آسيب ندیده باشد.

١٣-٢-٣-٢٢ جریان اتصال کوتاه

اضافه جریانی است که در نتیجه بروز اتصالی با امپدانسی بسیار کوچک بین هادی‌های برقدار سیستم نیرو و هادی حفاظتی که در شرایط عادی دارای اختلاف پتانسیل میباشند، ایجاد شود.

١٣-٢-٣-٢٣ اضافه جريان

هر جریانی که بیش از جریان اسمی باشد.

١٣-٢-٣-24 جريان باقيمانده

این جریان جمع برداری مقادیر لحظه ای جریان هایی است که از همه هادی‌ های برقدار يک مدار معین در یک نقطه از تأسیسات برقی عبور میکند، این جریان را گاهی به اشتباه (جریان به زمین و یا جریان نشت به زمین) نیز خوانده اند.

١٣-٢-٣-٢۵ جریان برق گرفتگی

جریانی است كه از بدن انسان يا حيوان عبور كند و مشخصه هاى آن به نحوى باشد كه احتمالأ موجب برق گرفتگی شود.

١٣-٢-٣-26 جريان نشتى

جريانى است كه بين مدارى كه از نظر الكتريكى آسيب نديده است با زمين يا بدنه هاى هادى بیگانه، برقرار شود.

این جریان ممکن است دارای مؤلفه ای خازنی باشد که شامل جریان‌های مربوط به خازن هایی است که به صورت طبیعی در مدار موجود میباشد.

١٣-٢-٣-٢٧ برق گرفتگی

پدیده ای است مربوط به آسیب‌های عضلانی كه در نتيجه عبور جريان الكتريكى از بدن انسان يا حیوان به وجود می آید.

١٣-٢-٣-٢٨ تماس مستقیم

تماس اشخاص و حیوانات با هر یک از هادی‌های فاز می باشد.

١٣-٢-٣-٢٩ تماس غير مستقيم

تماس اشخاص و حیوانات با بدنه‌های هادی ای است که در شرایط بروز اتصالی، برقدار شده اند.

١٣-٢-٣-٣٠ فيوز

وسیله ای است که اگر شدت جریان آن از مقدار تعيين شده در مدت زمان معين بيشتر شود، از طریق ذوب یک یا چند المان خود، مداری را که در آن قرار گرفته است باز میکند.

١٣-٢-٣-٣١ كليد جداكننده (ايزولاتور - مجزا كننده)

یک وسیله مکانیکی قطع و وصل است که در حالت قطع، فاصله جدایی لازم را بين كنتاكت‌ها به وجود می آورد.

کلید جداکننده قادر است فقط هنگامی یک مدار را قطع یا وصل کند كه جریان های قابل اغماض برقرار شده يا قطع شوند و يا تغيير قابل ملاحظه اى بين ولتاژ دو سر هر يك از قطب هاى كليد جداکننده ایجاد نشود.

همچنین کلید جدا کنندہ میتواند جریان هایی را در شرایط عادی از مدار عبور دهد و برای زمانی مشخص جریان هایی را در شرایط غیر عادی مانند اتصال كوتاه تحمل کند.

١٣-٢-٣-٣٢ كليد جداكننده زير بار (كليد ايزولاتور زير بار)

کلیدی است که هر دو خاصیت مربوط به کلیدهای جداکننده و قطع بار را دارا باشد.

١٣-٢-٣-٣٣ کلید فیوز جدا كننده

کلید جداکننده ای است که در آن فشنگ فيوز و يا نگهدار (پايه) فيوز همراه با فشنگ فيوز، كنتاكت هاى متحرک كليد جداكننده را تشكيل مى دهد (كليد فيوز چاقویى بدون محفظه جرقەگیر).

١٣-٢-٣-34 كليد فيوز قطع بار

کلید قطع باری است که در آن فشنگ فيوز و يا نگهدار (پايه) فيوز همراه با فشنگ فيوز، کنتاکت‌های متحرک کلید قطع بار را تشکیل میدهد (کلید فیوز چاقویی با محفظە جرقەگیر).

١٣-٢-٣-35 كليد قطع بار

یک وسیله مکانیکی قطع و وصل است كه قادر به وصل، عبوردادن وقطع جريان برق مدار در شرايط عادى می باشد. شرايط عادى ممكن است شامل وضعيتى با اضافه بارهاى مشخص باشد و همينطور براى زمانى مشخص جريان هايى را در شرايط غير عادى مدار مانند اتصال كوتاه تحمل کند.

١٣-٢-٣-٣۶ كليد فيوز جداكننده و قطع بار

کلید فیوزی است که هر دو خاصیت مربوط به کلید فیوزهای جداكننده و قطع بار را دارا باشد (کلید فیوز با بدنه نوع بسته و با محفظه جرقەگیر).

١٣-٢-٣-٣٧ كليد خودكار (كليد اتوماتيک)

وسیله مکانیکی قطع و وصل خود کار جریان است كه قادر است در شرايط عادى مدار، جريان هايی را وصل يا قطع كند و يا از خود عبور دهد ودر شرايط مشخص ولى غيرعادى مدار مانند اتصال کوتاه، جریان هایی را وصل و قطع کند یا به مدتی کوتاه از خود عبور دهد. این نوع كليد مجهز به وسایلی است که میتواند جریان‌های غیرعادی (اضافه بار، اتصال کوتاه) را به طور خودکار قطع کند.

١٣-٢-٣-٣٨ کلید خودکار (کلید اتوماتیک) محدودکنندە جریان اتصال کوتاه

کلید خود کاری است که در برابر عبور جریان‌های بسیار بالا، سریع عمل کرده و در زمانی کوتاه تر از یک چهارم تناوب جریان، قبل از آنکه شدت جریان احتمالی به حداکثر خود برسد، جریان را قطع و جرقە آن را خاموش كند.

١٣-٢-٣-٣٩ ولتاژ تماس

ولتاژی است که به هنگام بروز خرابى در عايق بندى، بين قسمت هايى كه همزمان قابل لمس می باشند، ظاهر شود.

الف) از اين اصطلاح فقط در ارتباط با حفاظت در برابر تماس غيرمستقيم استفاده مى شود.

ب) در بعضی موارد، مقدار ولتاژ تماس ممکن است به وسیله امپدانس شخصی که در تماس با اين قسمت ها است، به مقداری قابل ملاحظه تحت تاثير قرار گیرد.

١٣-٢-٣-۴٠ قطعاتی که در آن واحد در دسترس اند

هادی‌ها یا اجزایی از هادی هستند كه همزمان توسط يک شخص، يا يک حيوان، قابل لمس باشند. قطعات زير ممكن است در آن واحد در دسترس باشند:

الف) قسمت هاى برقدار

ب) بدنه‌های هادی

پ) قسمت‌های هادی بيگانه

ت) هادی‌های حفاظتی

ث) الكترودهای زمين

١٣-٢-٣-41 دسترس

منطقه ای است که حدود آن از سطح محل فعالیت یا رفت و آمد عادی افراد بدون هر گونه کمک ابزارى، قابل لمس باشد (شكل شماره ١٣-٢-٣-41).

١٣-٢-٣-42 حد گذشت

مقادير مرزى پارامترهاى الكتريكى كه عبور از آن‌ها مجاز نمى باشد.