مبحث هجدهم مقررات ملی ساختمان : عایق بندی و تنظیم صدا (1396) | 3-1-18 تعاریف

۱-۳-۱-۱۸ تراز شدت صدا، LI

تر از شدت صدا عبارت است از ده برابر لگاریتم (بر پایه ده) نسبت شدت صدا به شدت صدای مبنا بر حسب دسی بل که از معادله (۱) به دست می آید :

که در آن : 

I : شدت موثر صدای مورد نظر ، برحسب وات بر متر مربع.

I0 : شدت موثر صدای مبنا که مقدار آن برابر است با ده به توان منفی 12 وات بر متر مربع.

2-3-1-18 تراز فشار صدا، Lp

تراز فشار صدا عبارتست از ده برابر لگاریتم (بر پایه ده) نسبت مربع فشار صدا به مربع فشار صدای مبنا برحسب دسی بل، که از معادله (2) به دست می آید :

که در آن :

p : فشار صدای مؤثر مورد نظر بر حسب پاسکال 

p0 : فشار صدای مؤثر مبنا که مقدار آن برابر است با 5-^10×۲ پاسکال .

یادآوری ۱ فشار صدای مؤثر مبنا و شدت صدای مؤثر مبنا نشان دهنده آستانه شنوایی گوش انسان است.

یادآوری ۲ از آنجایی که مقدار عددی تر از فشار صدا و تراز شدت صدا با یکدیگر برابرند، در هر دو مورد میتوان از واژه " تراز صدا " استفاده کرد.

۳-۳-۱-۱۸ تراز فشار صدای وزن یافته LPA ،A

تراز فشار صدای وزن یافته A از معادله (۳) بر حسب دسی بل محاسبه می شود:

که در آن : 

pA : فشار صدای وزن یافته بر اساس شبکه وزنی A بر حسب پاسکال ;

p0 : فشار صدای مؤثر مبنا که مقدار آن برابر است با 5-^10×۲ پاسکال .

۴-۳-۱-۱۸ تراز صدای معادل ، Leq

تراز صدای معادل یک موج صوتی غیر یکنواخت عبارت است از مقدار تراز فشار صدای پیوسته و پایدار که در یک مدت زمان مشخص T ، دارای همان فشار صدای مؤثری باشد که صدای مورد نظر با تراز متغیر دارد. این کمیت از معادله (۴) بر حسب دسی بل به دست می آید :

که در آن :

p(t) : فشار صدای لحظه ای بر حسب پاسکال 

p0 : فشار صدای مؤثر مبنا که مقدار آن برابر است با 5-^10×۲ پاسکال .

T : مدت اندازه گیری تراز صدا ، برحسب ثانیه

یادآوری: " تراز صدای معادل " عبارت اختصاری برای " تراز فشار صدای معادل پیوسته است " که در برخی مراجع به عنوان تراز صدای میانگین نیز قید شده است.

۵-۳-۱-۱۸ تراز صدای معادل وزن یافته LAeqT ،A

این کمیت تراز معادل فشار صدای پیوسته ای است که پیش از مربع کردن و میانگین گیری با اعمال شبکه A ، وزن دهی شده است. مقدار این کمیت از معادله (۵) بر حسب دسی بل محاسبه می شود :

که در آن :

pA(t) : فشار صدای لحظه ای وزن یافته با شبکه وزنی A ، بر حسب پاسکال 

p0 : فشار صدای مؤثر مبنا که مقدار آن برابر است با 5-^10×۲ پاسکال .

T : مدت اندازه گیری تراز صدا ، برحسب ثانیه

یادآوری: در این مقررات مدت زمان اندازه گیری برابر با ۳۰ دقیقه (معادل ۱۸۰۰ ثانیه) در نظر گرفته شده است.

۶-۳-۱-۱۸ تراز فشار صدای کوبه ای معمول شده، Ln

این شاخص بیانگر میزان تر از فشار صدای کوبه ای تراگسیل یافته از سقف است و از معادله (۶) بر حسب دسی بل به دست می آید :

که در آن :

Li : تراز فشار صدای میانگین در یک بند یک سوم هنگامی در اتاق دریافت بر حسب دسی بل 

A : سطح معادل جذب اندازه گیری شده در اتاق دریافت بر حسب متر مربع 

A0 : سطح معادل جذب مبنا برابر با ۱۰ متر مربع 

یادآوری: در آزمایشگاه صدابندی این کمیت بر اساس استاندارد ملی ایران ۶-۸۵۶۸ و در شرایط میدانی بر اساس استاندارد ملی ایران ۷-۸۵۶۸ به دست می آید. اندازه گیری کاهش تراگسیل صدای کوبه ای توسط کف پوشها بر اساس استاندارد ملی ایران ۸-۸۵۶۸ انجام می شود.

۷-۳-۱-۱۸ تراز فشار صدای کوبه ای معمول شده وزن یافته، Lnw

تراز فشار صدای کوبه ای معمول شده وزن یافته کمیتی است تک عددی برای درجه بندی صدابندی سقف کف در برابر صدای کوبه ای که بر اساس نتایج اندازه گیری های تراز فشار صدای کوبه ای معمول شده در بسامد بندهای یک سوم هنگامی به دست میآید این کمیت برابر است با مقدار نمودار مبنا برای صدای کوبه ای در بسامد ۵۰۰ هرتز پس از لغزاندن آن به روشی که در استاندارد ملی ایران ۲-۸۸۳۴ مشخص شده است. مقادیر مبنا برای صدای کوبه ای در جدول ۱۸-۱-۳-۱ و نمودار شکل ۱۸-۱-۳-۱ ارائه شده است .

با توجه به آنکه هر چقدر میزان صدای تراگسیل شده کمتر باشد، صدابندی بهتری حاصل می شود، بنابراین کاهش Lnw بیانگر افزایش صدابندی در برابر صدای کوبه ای است.

شاخص تک عددی دیگری که برای بیان صدابندی سقف در برابر صدای کوبه ای به کار می رود بر اساس استاندارد ASTM E989 درجه صدابندی کوبه ای IIC است افزایش IIC نشان دهنده افزایش صدابندی در برابر صدای کوبه ای است.

رابطه بین IIC و Lnw در معادله (۷) نشان داده شده است.

۸-۳-۱-۱۸ تراگسیل صدای کوبه ای

هرگاه جدا کننده ای در اثر کوبش به ارتعاش درآید نحوه انتقال صدای اولیه به فضای مورد نظر را تراگسیل صدای کوبه ای از طریق آن جدا کننده گویند مانند صدای راه رفتن بر روی کف که به طبقه پایین منتقل شود (شکل ۱۸-۱-۳-۲)

۹-۳-۱-۱۸ تراگسیل صدای هوابرد

هرگاه جدا کننده ای به وسیله امواج صدای هوابرد به ارتعاش درآید نحوه انتقال صدای اولیه به فضای مورد نظر را تراگسیل صدای هوابرد از طریق آن جدا کننده گویند مانند صدای آموزگار که از یک کلاس درس به کلاس مجاور انتقال می یابد. (شکل ۱۸-۱-۳-۳)

10-3-1-18 جداکننده ساده

جدا کننده ساده به جدا کننده ای گفته میشود که در مقطع از یک یا چند لایه تشکیل شده است و چگالی سطحی (جرم واحد سطح) آن در تمام نقاط یکسان است مانند در پنجره دیوار آجری با اندود گچ و خاک یا دیوار دو جداره آجری .

۱۱-۳-۱-۱۸ جداکننده مرکب

جدا کننده مرکب به جدا کننده ای گفته میشود که سطح آن از دو یا چند جدا کننده ساده تشکیل شده باشد. مانند پوسته خارجی ساختمان که ترکیبی از دیوار در و پنجره است.

یادآوری: نحوه محاسبه شاخص کاهش صدا برای جدا کننده مرکب در پیوست ۱ ارائه شده است.

۱۲-۳-۱-۱۸ زمان واخنش، T

زمان واخنش در یک فضای بسته مدت زمانی است که پس از قطع منبع صدا، تراز فشار صدا ۶۰ دسی بل افت کند. زمان واختش با توجه به مشخصات فضا با استفاده از یکی از دو معادله (۸) یا (۹) محاسبه می شود:

که در آن :

T : زمان واخنش اتاق، برحسب ثانيه 

S : مجموعه سطوح اتاق، بر حسب متر مربع 

V : حجم اتاق، بر حسب متر مکعب 

A : سطح معادل جذب کننده های اتاق، بر حسب متر مربع 

m : جذب طولی هوا، بر حسب متر به توان منفی یک 

α : ضریب جذب میانگین اتاق 

ln : لگاریتم در پایه e 

یادآوری ۱ : سطح معادل جذب کننده ها A و ضریب جذب میانگین از معادله های (۱۰) و (۱۱) محاسبه می شود :

که در آن :

αi : ضریب جذب صوتی هر یک از سطوح موجود در اتاق 

Si : مساحت هر یک از سطوح موجود در اتاق بر حسب متر مربع 

یادآوری ۲: در صورتی که α>0/2 باشد نتایج حاصل از فرمول ایرینگ دقیق تر است. 

یادآوری 3: در برخی از مراجع رابطه زمان واخنش به T=0/16V/A ساده شده است.

یادآوری 4: زمان واخنش یک فضای بسته بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۱۲۵۱۹ اندازه گیری می شود. 

۱۳-۳-۱-۱۸ شاخص تراگسیل گفتار، STI

شاخص تراگسیل گفتار شاخصی برای سنجش و تعیین وضوح گفتار در یک فضا است. این کمیت به نوفه زمینه زمان واخنش و فاصله شنونده از منبع صدا بستگی دارد و بر اساس استاندارد 16-60268 IEC اندازه گیری و محاسبه میشود.

۱۴-۳-۱-۱۸ شاخص کاهش صدا، R

این شاخص بیانگر میزان صدابندی جدا کننده در برابر صدای هوابرد است (اصطلاح “افت تراگسیل صدا” (TL) که همچنان در برخی کشورها مورد استفاده قرار میگیرد معادل با “شاخص کاهش صدا” است) . شاخص کاهش صدا یا افت تراگسیل صدا از معادله (۱۲) بر حسب دسی بل تعیین می شوند :

که در آن :

W1 : توان صدای فرودی بر روی جدا کننده تحت آزمون، بر حسب وات 

W2 : توان صدای تراگسیل شده از طریق آزمونه، بر حسب وات؛ 

τ : ضریب تراگسیل جدا کننده 

یادآوری: در آزمایشگاه صدابندی این کمیت بر اساس استاندارد ملی ایران ۳-۸۵۶۸ و در شرایط میدانی بر اساس استاندارد ملی ایران ۴-۸۵۶۸ به دست می آید اندازه گیری صدابندی نمای ساختمان بر اساس استاندارد ملی ایران ۵-۸۵۶۸ انجام می شود.  

۱۵-۳-۱-۱۸ شاخص کاهش صدای وزن یافته، R

شاخص کاهش صدای وزن یافته کمیتی تک عددی برای درجه بندی صدابندی جدا کننده در برابر صدای هوابرد است که بر اساس نتایج اندازه گیری های شاخص کاهش صدا در بسامد بندهای یک سوم هنگامی به دست میآید مقدار این کمیت برابر است با مقدار نمودار مبنا در بسامد ۵۰۰ هرتز پس از لغزاندن آن به روشی که در استاندارد ملی ایران ۱-۸۸۳۴ مشخص شده است. مقادیر مبنا برای صدای هوابرد در جدول ۱۸-۱-۳-۲ و نمودار شکل ۱۸-۱-۳-۴ ارائه شده است .

شاخص تک عددی دیگری که برای بیان صدابندی جداکننده در برابر صدای هوابرد به کار می رود، بر اساس استاندارد ASTM E413 درجه تراگسیل صدا، STC است که مقدار آن از نظر عددی تقریباً برابر با Rw است. 

۱۶-۳-۱-۱۸ شاخص های اندازه گیری نوفه زمینه

مقدار صدای یک منبع صوتی یا نوفه زمینه در یک فضا معمولاً به دو روش تک عددی و یا نموداری ارائه میشود که به طور مختصر به شرح زیر می باشد:

۱-۱۶-۳-۱-۱۸ شاخص تک عددی

شاخص تک عددی شاخصی است که تر از نوفه زمینه را به وسیله یک عدد تنها بیان میکند. در این مقررات از شاخص تر از صدای معادل در شبکه وزنی LAeqT) A) استفاده شده است.

۲-۱۶-۳-۱-۱۸ شاخص نموداری

این شاخص نوفه زمینه را در بسامدهای مختلف مورد بررسی قرار میدهد و معمولاً برای فضاهایی مانند سالن های سخنرانی سینما آمفی تاتر و امثال آنها به کار برده می شود. در این مقررات نمودارهای برسنج ترجیحی نوفه (PNC) برای اندازه گیری نوفه در فضاهای داخلی مورد استفاده قرار می گیرند. نمودارهای PNC برای سنجش میزان قابل قبول بودن نوفه ناشی از تهویه و دیگر منابع نوفه زمینه در گستره وسیع بسامدی به کار میرود. در این روش تر از صدا به وسیله صافی های صوتی در یک گستره بسامدی (معمولاً ۳۱٫۵ تا ۸۰۰۰ هرتز) اندازه گیری و به صورت نمودار ارائه می شود. سپس با نمودارهای برسنج ترجیحی نوفه (PNC) که در این مقررات ارائه شده، مقایسه و درجه بندی میگردد (جدول ۱۸-۱-۳-۳ و شکل ۱۸-۱-۳-۵).

۱۷-۳-۱-۱۸ شبکه وزنی A

شبکه وزنی A شبکه ای است که به طور تقریبی پاسخ بسامدی گوش انسان را در بسامدهای مختلف به وسیله یک مدار الکترونیکی در دستگاه تراز سنج صدا تقلید کرده و بر روی صدای مورد اندازه گیری اعمال میکند (جدول ۱۸-۱-۳-۴ و شکل ۱۸-۱-۳-۶).

یادآوری: شبکه وزنی A در نهایت به منظور بیان تر از صدا به صورت یک عدد تنها به کار می رود. این عمل از طریق جمع برپایه انرژی اعداد تصحیح یافته با این شبکه صورت می پذیرد. 

۱۸-۳-۱-۱۸ شرایط تحویل یک فضا

شرایط تحویل به شرایطی گفته می شود که کلیه عملیات اجرایی ساختمان اعم از سفت کاری، نازک کاری، نصب در و پنجره و غیره تکمیل شده باشد و کلیه سیستم های تأسیسات مکانیکی و الکتریکی فعال باشند.

۱۹-۳-۱-۱۸ صدا

صدا موج مکانیکی است که در گازها مایعات و جامدات منتشر میشود به تعبیر ساده تر صدا را می توان به صورت حرکات موجی در یک فراگیر کشسان و یا به عنوان محرک حس شنوایی تعریف کرد. گستره بسامدی امواج صوتی قابل شنیدن بین ۲۰ تا ۲۰۰۰۰ هرتز است.

۱-۱۹-۳-۱-۱۸ صدای کوبه ای

صدای کوبه ای صدایی است که منشأ تولید آن ضربه یا کوبش باشد صدای کوبه ای از نوع صدای پیکره ای است که محیط انتشار آن جامدات مانند بتن فولاد چوب شیشه یا ترکیبی از این گونه مواد است.

۲-۱۹-۳-۱-۱۸ صدای هوابرد

صدای هوابرد صدایی است که محیط انتشار آن هوا است. مانند صدای صحبت کردن موسیقی و نوفه ترافیک.

۲۰-۳-۱-۱۸ صدابندی

صدابندی جلوگیری از تراگسیل صدا به فضای مجاور و یا به عبارت دیگر کاهش انرژی صوتی تراگسیل یافته به فضای مجاور است. در آکوستیک ساختمان دو نوع صدابندی در برابر صدای هوابرد و صدای کوبه ای مورد بررسی قرار میگیرد و برای هر کدام شاخصهای مربوطه ارائه می گردد.

۲۱-۳-۱-۱۸ ضریب تراکسیل صدا، τ

هنگامی که موج صوتی با یک جدا کننده برخورد میکند بخشی از انرژی از طریق جدا کننده تراکسیل میشود (شکل ۱۸-۱-۳-۳) نسبت شدت موج تراگسیل یافته (Iτ) به شدت موج فرودی (Ii) ضریب تراگسیل جدا کننده (τ) نامیده میشود و از معادله (۱۳) به دست می آید:

۲-۳-۱-۱۸ ضریب جذب صدا، α

هنگامی که موج صوتی با سطحی برخورد میکند بخشی از انرژی بازتاب شده (Ir) و باقی آن جذب می شود. نسبت شدت موج جذب شده (Iα) به شدت موج فرودی (Ii) ضریب جذب آن سطح (α) نامیده می شود و از معادله (۱۴) به دست می آید:

یادآوری 1 : ضریب جذب معیار انرژی صوتی است که بازتاب نشده است. در نتیجه α=1-r که در آن ضریب بازتاب سطح است و از معادله (۱۵) به دست می آید: 

یادآوری 2 : ضریب جذب صدا در اتاق واخنش بر اساس استاندارد ملی ایران شماره ۱۰۹۴۵ اندازه گیری می شود. 

۲۳-۳-۱-۱۸ ضریب جذب صدای وزن یافته، αw

ضریب جذب صدای وزن یافته αw، کمیتی تک عددی برای درجه بندی جذب صدا است که بر اساس نتایج اندازه گیری های ضریب جذب صدا در بسامد بندهای یک هنگامی به دست می آید. مقدار این کمیت برابر است با مقدار نمودار مبنا در بسامد ۵۰۰ هرتز پس از لغزاندن آن به روشی که در استاندارد ملی ایران ۸۱۸۴ مشخص شده است. مقادیر مبنا برای ضریب جذب صدا در جدول ۵-۳-۱-۱۸ و نمودار شکل ۱۸-۱-۳-۷ ارائه شده است.

۲۴-۳-۱-۱۸ گستره بسامدی اندازه گیری ها

پارامترهای آکوستیکی با استفاده از صافی های بند یک سوم ،هنگامی با بسامدهای مرکزی زیر (برحسب هرتز) اندازه گیری می شوند :

لازم به ذکر است که میتوان از مقادیر نتایج اندازه گیری در بندهای یک سوم هنگامی نتایج در بندهای یک هنگامی را با بسامدهای مرکزی زیر به دست آورد :

یادآوری: در مواردی که اندازه گیری در بسامدهای میانی مطرح میشود منظور بسامدهای 10۰۰،5۰۰ و ۲۰۰۰ هرتز است. 

۲۵-۳-۱-۱۸ لایه

لایه به ساختاری گفته میشود که چگالی سطحی آن در نقاط مختلف روی یک سطح یکسان باشد. مانند اندود گچ قیرگونی دیوار آجری .

۲۶-۳-۱-۱۸ نوفه

نوفه به هر گونه صدای ناخواسته گفته می شود.

یادآوری : تفاوت بین واژه های صدا و نوفه یک تفاوت ذهنی است که صدا را خواسته و نوفه را ناخواسته ارزیابی میکند این تعریف در برگیرنده نوع صدا نیست برای مثال "گفتار" که در اکثر موارد صدای خواسته است، هنگامی که از واحد مسکونی مجاور شنیده میشود، از نظر ذهنی نوفه ارزیابی می گردد.

۲۷-۳-۱-۱۸ نوفه زمینه

نوفه زمینه به صداهای ناخواسته موجود در یک فضا گفته میشود. نوفه زمینه می تواند از منابع خارجی مانند نوفه ترافیک و نوفه ناشی از فضاهای مجاور و همچنین منابع داخلی مانند نوفه ناشی از سیستم های تأسیسات نوفه زمینه به صداهای ناخواسته موجود در یک فضا گفته میشود. نوفه زمینه می تواند از منابع خارجی مانند نوفه ترافیک و نوفه ناشی از فضاهای مجاور و همچنین منابع داخلی مانند نوفه ناشی از سیستم های تأسیسات مکانیکی و الکتریکی از قبیل تهویه آبرسانی و آسانسور سرچشمه بگیرد.