مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان : ژئوتکنیک و مهندسی پی (1400) | ٧-٢-٤ سایر ملاحظات طراحی ژئوتکنیکی

در استفاده از پارامترهای ارائه شده در گزارش مطالعات به منظور انجام طراحی های ژئوتکنیکی باید ملاحظات بارگذاری و دوام مربوطه مدنظر قرار گیرد.

٧-٢-٤-١ ملاحظات بارگذاری 

۱-۱-۴-۲-۷ در طراحی ژئوتکنیکی باید علاوه بر بارهای وارد از سازه به پی به بارها و اثرات ناشی از عوامل زیر توجه داشت: 

- وزن خاک سنگ و آب 

- تنش های برجای زمین 

- فشارهای هیدروستاتیک آب های آزاد فشار آبهای زیرزمینی، نیروی جریان آب 

- باربرداری یا گودبرداری زمین 

- بارهای حاصل از حرکات زمین خزش و گسیختگی توده های خاکی 

- بارهای ناشی از ترافیک 

- حرکات ناشی از معدن کاری و حفر قنات ها و احداث تونل 

- اثرات ناشی از فعل و انفعالات شیمیایی 

- اثرات ناشی از فروریزش (رمبندگی) جمع شدگی و تورم خاک 

- حرکات و بارهای ناشی از اثر زلزله ارتعاشات و انفجارها 

٧-٢-٤-١-٢ برخی از نیروها به تبع تغییر مکان های به وجود آمده در خاک بسیج می شوند. مانند نیروهای ناشی از فشار خاک بر دیوارها و اصطکاک منفی جدار شمع ها در این نوع موارد باید به این امر توجه داشت و اگر جابجایی و تغییر مکان خاصی اجازه داده میشود میزان نیروی بسیج شده مربوط به آن در محاسبات لحاظ گردد. 

٧-٢-٤-١-٣ در موارد خاص از جمله حساسیت سازه به نشست ممکن است تحلیل برهم کنش بین سازه و خاک ضروری گردد. در طراحی و ساخت هر سازه باید اثرات مخرب آن بر محیط و سازه های مجاور دیده و راهکار مناسب ارائه شود.

٧-٢-٤-٢ الزامات بررسی های کنترلی 

٧-٢-٤-٢-١ الزامات بررسی های کنترلی مربوط به سازه ها شامل موارد زیر است : 

٧-٢-٤-٢-٢ کنترل های مضاعف مربوط به خاک و سنگ 

الف - خواص ژئوتکنیکی خاکها یا سنگ هایی که سازه در داخل یا روی آن بنا می شود باید کنترل گردد. احتمال دارد بررسی های اضافی ساختگاه نیز ضروری باشد. نمونه هایی از این سنگ ها و خاک ها را می توان بازیابی و آزمایش کرد و خواص شاخص مقاومتی و تغییر شکلی آنها را تعیین نمود. 

ب - در صورتیکه بررسی های بیشتری برای تعیین جزئیات خواص زمین یا شرایط خاک برداری و خاکریزی که از نظر طراحی دارای اهمیت است ضروری گردد باید اقدامات لازم زیر نظر مهندس ذیصلاح انجام گیرد. 

پ - شواهد غیر مستقیم در مورد خواص ژئوتکنیکی زمین مانند اطلاعات شمع کوبی، باید ثبت و از آنها برای تفسیر شرایط زمین استفاده شود. 

ت - چنانچه در حین اجرا با خاک های مسئله دار خاکهای ریزشی حفره های زیرزمینی، گسلش و پهنه های خرد شده که قبلا دیده نشده مواجه شوند باید مورد توجه قرار گیرد. 

ث - به منظور پایش گودبرداری ها در موارد حساس ممکن است استفاده از ابزارگذاری به منظور رفتار سنجی ضروری گردد. در این مورد برداشت اطلاعات به فواصل زمانی تعیین شده و توام با شرایط جدید محیطی و ژئوتکنیکی ( ناشی از تغییرات فصلی بارندگی های ممتد یا شدید، وقوع زمین لرزه و غیره ) باید انجام پذیرد. 

٧-٢-٤-٢-٢-۱ کنترل های مضاعف مربوط به آب زیرزمینی

در مواردی که شرایط آب زیرزمینی تاثیر مهمی بر روش ساخت با عملکرد سازه داشته باشد. کنترل ها باید با مشاهده مستقیم انجام شود. در این موارد باید به نکات زیر توجه داشت :

- مشاهده و ثبت سطح آب در گمانه ها و لوله های قائم و نوسان آن در خلال زمان 

- ارزیابی هیدروژئولوژیکی ساختگاه شامل عوارضی نظیر سفره های آب آرتزین یا معلق یا تغییرات جزرومدی در ساحل ها 

- مشخصه های جریان آب زیرزمینی و رژیم فشار حفره ای را میتوان توسط " پیزومتر " به دست آورد، که ترجیحاً باید قبل از شروع عملیات ساختمانی نصب شده باشند. در بعضی موارد ممکن است ضرورت داشته باشد پیزومترها را به فاصله زیادی از ساختگاه به عنوان بخشی از شبکه رفتار سنجی نیز نصب کرد. 

- چنانچه تغییرات فشار آب حفره ای در حین اجرا بر عملکرد سازه تاثیر گذار باشد، باید فشارهای آب حفره ای تا زمان تکمیل ساختمان یا کاهش آنها به مقادیر ایمن کنترل شود. 

- در مورد سازه های واقع در زیر تراز آبهای زیرزمینی که ممکن است شناور شوند، فشارهای آب حفره ای باید تا زمانی که وزن سازه به حدی برسد که احتمال شناور شدن را از بین ببرد کنترل گردند. 

- در صورتی که آب زیر زمینی جریان داشته باشد تجزیه شیمیایی آب در گردش باید در هر زمانی که بخشی از کارهای موقت یا دائمی به طور قابل توجهی در معرض خوردگی شیمیایی قرار می گیرند، انجام شود. 

- مطالعات زیست محیطی و آلودگی های آب و خاک مورد توجه قرار گیرد.

٧-٢-٤-٢-٣ گزارش بررسی های کنترلی 

در صورت انجام نظارت و کنترل در حین اجرا باید گزارشی از تجزیه و تحلیل مشاهدات میدانی فوق شامل موارد زیر ارائه گردد :

الف - پیچیدگی شرایط زمین و عدم انطباق آن با مفروضات اولیه در صورت وجود 

ب - خطر گسیختگی و ناپایداری در حین اجرا 

پ - تجزیه و تحلیل بر اساس مشاهدات جدید و مطالعات دیگر تکمیلی و ارائه پیشنهاد در صورت لزوم. 

٧-٢-٤-٣ ملاحظات دوام 

٧-٢-٤-٣-١ در طراحی ژئوتکنیکی شرایط محیطی داخلی و خارجی باید در مرحله طراحی ارزیابی شده و اهمیت آن در رابطه با دوام سازه در عمر مفید آن مشخص گردد. بر اساس این ارزیابی ها باید توصیه های لازم برای محافظت یا تامین مقاومت لازم در مصالح از نظر دوام ارائه شود. 

٧-٢-٤-٣-٢ در طراحی برای دوام مصالح به کاربرده شده در خاک باید به موارد زیر توجه داشت :

- در سازه های ژئوتکنیکی مانند خاک های مسلح و خاک های میخکوبی شده و مهاربندی ها، به اثر مواد خورنده بر روی مصالح آنها 

- به احتمال وجود کاتیون ها و آنیون های شیمیایی در خاک و تاثیر آنها بر رفتار طولانی مدت سازه های مجاور آنها 

- به پدیده های انحلالی مواد شیمیایی و تغییر ساختار خاک در ایجاد حرکات القایی و تغییرات تنش ها در سازه های ژئوتکنیکی و اثر آنها در باربری خاک زیر پی