مبحث پانزدهم مقررات ملی ساختمان : آسانسورها و پلکان برقی (1392) | 2-1-15 تعاریف

آسانسور: وسيله ای است متشکل از کابين، معمولا وزنه تعادل و اجزای دیگر که با روش هاي مختلف، مسافر، بار یا هر دو را در مسير بين طبقات ساختمان جابه جا می کند. 

آسانسور کششی: آسانسوری است که حرکت آن بر اثر ایجاد نيروی اصطکاک بين سيم بکسل و شيار فلکه کشش، به هنگام چرخش آن، توسط سيستم محرکه به وجود می آید. 

آسانسور هيدروليکی: در این نوع آسانسور سيلندر و پيستون هيدروليکی عامل حرکت کابين بوده و ممکن است داراي وزنه تعادل نيز باشد. 

بالاسری: فاصله قائم بين کف بالاترین محل توقف کابين تا زیر سقف چاه آسانسور را بالاسری گویند.  

پلکان برقی: وسيله ای است که در مسير حرکت افراد پياده جهت بالا یا پایين بردن آنها در دو طبقه غيرهم سطح به کار می رود و به وسيلۀ پله که توسط نيروي محرکه برقی به حرکت درآورده می شود سبب جابه جایی افراد می گردد. این وسيله در اماکن عمومی نظير فرودگاه ها، مترو، پایانه ها، ساختمان های تجاری، فروشگاه های بزرگ و... به کار می رود. 

پياده رو متحرک: پياده رو متحرک وسيله ای جهت انتقال افراد در سطوح هم تراز یا سطوح با اختلاف ارتفاع کم می باشند، به انواعی از آن که با سطح افق زاویه دارد رمپ برقی نيز می گویند. 

پله: به قسمتی از پلکان برقی یا پياده رو متحرک گفته میشود که افراد روي آن می ایستند. معمولا جنس آنها از آلومينيوم با سطح شياردار در جهت حرکت است. 

تابلو کنترل آسانسور: مجموعه ای شامل مدارهای فرمان و قدرت که وظيفه کنترل حرکت کابين و پاسخگویی به احضار را به عهده دارد.  

تعميرکار: فرد یا افراد مجاز و متخصص صاحب صلاحيت که وظيفه سرویس و یا تعمير آسانسور را به عهده دارند. 

تراز طبقه شدن: منظور هم تراز شدن کف کابين با کف تمام شده طبقه در محل ورودی به آسانسور است. 

چاه: فضایی است که ریل ها و برخی تجهيزات دیگر آسانسور در آن نصب می شوند و کابين و وزنه تعادل در این مکان حرکت می نمایند.  

چاهک: فاصله قائم بين کف پایينترین محل توقف تا کف چاه آسانسور (به ابعاد چاه آسانسور) را چاهک می گویند.  

درهای طبقات: درهایی هستند که در محل ورودی طبقات به کابين قرار می گيرند. 

در کابين: دری است که در ورودی کابين قرار دارد و معمولا به طور خودکار باز و بسته می شود.  

دستگيره: دستگيره (در پلکان برقی یا پياده رو متحرک)، از جنس لاستيک با الياف مخصوص می باشد که متحرک بوده و سرعت آن با سرعت حرکت پله یکسان است. افراد هنگام بالا رفتن یا پایين آمدن از آن استفاده می کنند. 

ریل های راهنما: اجزای فلزی با مقطع T که برای هدایت کابين یا وزنه تعادل (در صورت وجود) به کار می روند. 

زنجير جبران (سيم بکسل جبران): در ساختمان های مرتفع وقتی که کابين در بالا و یا پایين ترین طبقه قرار می گيرد مجموع وزن سيم بکسل ها که مقدار قابل ملاحظه ای است به یک سمت فلکه کششی منتقل می شود. برای کنترل وزن متغير طناب، یک سيم بکسل یا زنجير، از تير پایين یوک کابين به تير پایين وزنه تعادل هم وزن سيم بکسل ها متصل می شود تا اضافه وزن به وجود آمده توسط سيم بکسل ها را جبران نماید و به آن طناب، سيم بکسل یا زنجير جبران می گویند. 

زاویه شيب: حداکثر زاویه ای است که پله یا تسمه نسبت به سطح افق می سازد. 

سرعت اسمی پلکان برقی (پياده رو متحرک): سرعت خطی در جهت حرکت پله یا تسمه در هنگامیکه باری روی آنها وجود ندارد. 

سيستم اضافه بار: در برخی آسانسورها برای جلوگيری از اضافه بار حسگری را به شيوه های مختلف تعبيه می کنند تا هنگام سوار شدن مسافر یا گذاشتن بار، بيش از ظرفيت پيش بينی شده در کابين، ضمن اعلام خبر تا تخليه بار اضافی از حرکت آسانسور جلوگيری شود. 

سيستم ترمز ایمنی (سيستم پاراشوت): سيستم مکانيکی که ترجيحا در قسمت زیرین یا بالای چهارچوب (یوک) کابين و وزنه تعادل (در صورت لزوم) قرار می گيرد و در مواقع اضطراری با افزایش غيرعادی سرعت، فعال شده و سبب توقف کابين یا وزنه تعادل (به وسيله قفل شدن کابين یا وزنه تعادل به ریل ها) می شود. 

سرعت اسمی آسانسور: حداکثر سرعت کابين هنگام حرکت عادي را سرعت اسمی می گویند. 

سيستم های فراخوانی آسانسور: نحوه پاسخ به احضار مسافران در آسانسور که ب ا توج ه به نوع کاربری ساختمان میتواند متفاوت باشد. انتخاب صحيح این سيستم اهميت زیادی دارد. 

سطح مفيد کابين: سطحی است که برای ایستادن مسافر و یا گذاشتن بار به کار گرفته می شود و مقدار آن متناسب با ظرفيت بار یا مسافر محاسبه می شود (جداول 15-2-2-2-1 الف و ب). 

شير اطمينان: شير هيدروليکی است که برای جلوگيری از سقوط یا افزایش ناگهانی سرعت کابين در آسانسورهاي هيدروليک به کار می رود. 

شانه ثابت: قطعه ثابتی در دو انتهای پله می باشد که داراي دندانه هاي متناسب با شيارهاي روي پله یا تسمه می باشد و از ورود اشيای خارجی و پاي مسافران به داخل شيار پله جلوگيری میکند. 

ضربه گير (بافر): وسيله ای ارتجاعی است که برای جلوگيری از برخورد کنترل نشده کابين و یا وزنه تعادل به کف چاهک بهکار میرود. این وسيله لازم است طوری طراحی و انتخاب گردد که قسمتی از انرژی جنبشی کابين را مستهلک کند. باید توجه داشت که ضربه گير برای متوقف کردن کابين به هنگام سقوط آزاد آن، طراحی نشده است. 

طبقه اصلی ورودی:  طبقه ای است که ورود افراد پياده به ساختمان از آن طریق انجام میشود و معمولا هم تراز سطح خيابان است. چنانچه در ساختمانی دسترسی های اصلی مختلفی به یک آسانسور وجود داشته باشد پایين ترین آنها طبقه اصلی محسوب می شود. 

طول مسير حرکت: ارتفاع بين کف پایينترین طبقه توقف آسانسور تا کف بالاترین طبقه توقفآسانسور، طول مسير حرکت ناميده می شود. 

طبقه بندی ساختمان ها از نظر ميزان تردد جمعيت 

دسته اول: ترافيک سبک بدون داشتن زمان اوج ترافيک شامل کاربري هاي صنعتی، انبار و مخاطره آميز. 

دسته دوم: ترافيک متوسط بدون داشتن زمان اوج ترافيک شامل کاربری های مسکونی، هتل، خوابگاه و اداري که داراي واحدهاي جدا از هم هستند. 

دسته سوم: ترافيک سنگين دارای زمان اوج ترافيک شامل کاربري هاي آموزشی - تربيتی، اداری -حرفه ای، کسبی - تجاری، تجمعی (سالن اجتماعات، سينما، تئاتر و ... ) و آن دسته از کاربری هاي درمانی-مراقبتی که دارای ترددهای زیاد هستند (مانند بيمارستان ها). 

دسته چهارم: ترافيک خاص شامل کاربری درمانی- مراقبتی (مانند درمانگاه ها، کلينيک ها، بازداشتگاه ها و ... ). 

کابين: جزیی از آسانسور است که مسافر، بار یا هر دو را در خود جای می دهد. کابين دارای کف برای ایستادن، دیواره هایی برای حفاظت مسافران یا بار، سقف و در می باشد. 

کابين دو در: کابينی است که دارای دو در می باشد. در صورتی که این دو در در دو ضلع رو به رو به یک دیگر باشند کابين دو در رو به رو و در صورتی که در دو ضلع مجاور باشند کابين دو در مجاور ناميده می شود. 

کليد آتشنشان: کليدی است که در مواقع ضروری از جمله تخليه افراد مسن، معلول و غيره. توسط آتش نشان فعال شده و کنترل آسانسور فقط توسط آن (راهبر داخل کابين) صورت می گيرد. 

کنترل کننده مکانيکی سرعت (گاورنر): وسيله ای مکانيکی است که از طریق سيم بکسل یا زنجير به سيستم ترمز ایمنی (پاراشوت) کابين یا وزنه تعادل (در صورت وجود) متصل بوده تا در موقع افزایش سرعت بيش از حد کابين  قفل شده و ضمن فرمان قطع برق موتور آسانسور، سيستم ترمز ایمنی را فعال نماید. 

موتورخانه: فضایی است که موتور گيربکس یا سيستم محرکه آسانسور، تابلو کنترل و غيره را درخود جای می دهد. 

نگهدارنده ریل ها: رابطی است که ریل ها را به سازه و دیواره چاه آسانسور متصل میکند و براي اتصال آن، از بست مخصوص و پيچ و مهره استفاده می شود. 

وزنه تعادل: وزنه یا ترکيبی از وزنه ها است که برای متعادل کردن وزن کابين و بخشی از ظرفيت آسانسور به کار می رود. 

یوک کابين: قاب نگهدارنده ای است که کف کابين، ترمزهای ایمنی، کفشک ها و سيم بکسل ها به آن متصل می شوند.