مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان : مصالح و فرآورده های ساختمانی (1396) | ٥-٢-٢ دسته‌ بندی‌

سیمان های‌ هیدرولیکی‌ به‌ شرح زیر دسته‌بندی‌ می‌شود:

٥-٢-٢-١ سیمان های‌ پرتلند: که‌ از آسیاب کردن کلینکر و سنگ‌ گچ‌ یا سـولفات کلسـیم‌ متبلـور خام در کارخانه‌های‌ سیمان مطابق‌ با خصوصیات مندرج در استاندارد ملـی‌ ایـران شـماره ٣٨٩ تولیـد می‌شوند و در پنج‌ نوع ١ تا ٥ طبقه‌بندی‌ می‌گردد.

٥-٢-٢-١-١ سیمان پرتلند نوع یک‌ (I)، یا سیمان پرتلند معمولی‌، کـه‌ بـا نمـاد «پ-١» نشـان داده می‌شود. سیمان پرتلند نوع یک‌، خود بر اساس مشخصات مکانیکی‌ ملات استاندارد به‌ سه‌ نوع «٣٢٥-١»، «٤٢٥-١» و «٥٢٥-١» تقسیم‌ می‌شود که‌ به‌ ترتیب‌ حـداقل‌ مقاومـت‌ مـلات اسـتاندارد ٢٨ روزه ایــن‌ ســه‌ نــوع ســیمان برابــر 32/5، 42/5 و 52/5 کیلــوگرم بــر ســانتیمترمربع‌ (32.5، 42.5 و 52.5 مگاپاسکال) می‌باشند.

٥-٢-٢-١-٢ سیمان پرتلند نوع دو (II)، یا سیمان پرتلند اصلاح شده، کـه‌ بـا نمـاد «پ-٢» نشـان داده می‌شود.

٥-٢-٢-١-٣ سیمان پرتلند نوع سه‌ (III)، یا سیمان زود سخت‌ شونده، که‌ بـا نمـاد «پ-٣» نشـانداده می‌شود.

٥-٢-٢-١-٤ سیمان پرتلند نوع چهار (IV)، یا سیمان با حرارت زایی‌ کم‌، که‌ با نمـاد «پ-٤» نشـان داده می‌شود.

٥-٢-٢-١-٥ سیـمان پرتلند نوع پنج‌ (V)، یا سیمان مقاوم در برابر سـولفات ، کـه‌ بـا نمـاد «پ-٥» نشـان داده می‌شود.

٥-٢-٢-٢ سیمان های‌ آمیخته‌: که‌ جزء اصلی‌ آنها کلینکر سیمان پرتلند است‌ و دارای‌ مقادیری‌ از مواد مناسب‌، مانند پوزولان های‌ طبیعی‌، مصنوعی‌، یا مواد افزودنی‌ ویژه جایگزین‌ سیمان پرتلنـد است‌. انواع سیمان های‌ پرتلند آمیخته‌ معمول در ایران عبارت است‌ از: پوزولانی‌، سرباره ای‌، بنـایی‌ و آهکی‌ (PKZ)، سیمان پرتلند مرکب‌ الف‌ - 32/5.

٥-٢-٢-٢-١ سیمان پرتلند پوزولانی‌: چسـباننده هیـدرولیکی‌ اسـت‌، متشـکل‌ از مخلـوط کامـل‌ و یکنواخت‌ سیمان پرتلند و پوزولان، که‌ یا به‌ روش پودر کـردن هـم‌ زمـان کلینکـر سـیمان پرتلنـد، پوزولان و سنگ‌ گچ‌ در آسیاب، و یا با سایش‌ جداگانه‌ پوزولان و آمیختن‌ آن با سیمان پرتلنـد و یـا ترکیبی‌ از دو روش به‌ دست‌ می‌ آید. شایان ذکر است‌ که‌ پوزولان ها مـواد سیلیسـی‌ یـا سیلیسـی‌ - آلومینی‌ هستند که‌ به‌ خودی‌ خود خواص سیمانی‌ نداشته‌ یا خواص سیمانی‌ اندك دارند، لـیکن‌ در حضور رطوبت‌ با هیدروکسیدکلسیم‌ واکنش‌ داده و تولید ترکیباتی‌ همچون سیلیکات کلسـیم‌ آبـدار مینماید، لذا می‌توانند خواص چسبانندگی‌ نشان دهنـد. مطـابق‌ اسـتاندارد ملـی‌ ایـران شـماره ٣٤٣٢

سیمان پرتلند پوزولانی‌ بر دو گروه است‌:

الف‌- پرتلند پوزولانی‌ (پ. پ) با میزان پوزولان حداقل‌ ٥ و حداکثر ١٥ درصد وزنی‌ سیمان.

ب- پرتلند پوزولانی‌ ویژه (پ.پ.و) با میزان پوزولان بیش‌ از ١٥ تا ٤٠ درصد وزنی‌ سیمان. این‌ نوع سیمان معمولاً در مواردی‌ که‌ بتن‌ تحت‌ تهاجم‌ شیمیایی‌ قرار می‌گیرد و نیز برای‌ ساخت‌ بـتن‌هـای‌ حجیم‌ به‌ کار می‌رود. این‌ سیمان حرارت هیدراسیون کمـی‌ دارد، در برابـر امـلاح شـیمیایی‌ مقـاوم می‌باشد و مقاومت‌ فشاری‌ آن در روزهای‌ اولیه‌ (تا سه‌ روز) کم‌ است‌.

٥-٢-٢-٢-٢ سیمان پرتلند سرباره ای‌: سیمانی‌ است‌ که‌ از آسیاب کردن مخلوط کلینکر سیمان پرتلنـد، سرباره دانه‌ شده فعال و آمورف و سنگ‌ گچ‌ و یا از مخلوط سیمان پرتلند و پودر سـرباره، بـه‌ نسـبت‌هـای‌ معین‌ به‌ دست‌ می‌آید. مطابق‌ استاندارد ملی‌ ایران شماره ٣٥١٧ سیمان سرباره ای‌ بر سه‌ گروه است‌:

الف‌- سیمان پرتلند سرباره ای‌ (پ - س) با میزان سرباره حداکثر ٢٥ درصد وزنی‌ سیمان. 

ب- سیمان پرتلند سرباره ای‌ ضدسولفات (پ - س - ٥) با میزان سرباره ٢٥ تا ٧٠ درصد وزنی‌ سیمان. 

پ- سیمان سرباره ای‌ (س) با میزان سرباره بیش‌ از ٧٠ درصد وزنی‌ سیمان.

٥-٢-٢-٢-٣ سیمان پرتلند آهکی‌: ماده چسبانندة هیدرولیکی‌، از خانواده سیمان پرتلنـد، کـه‌ از آسیاب کردن مخلوط ٦ الی‌ ٢٠ درصد سنگ‌ آهک‌ ویژه همراه با درصد مناسبی‌ سـنگ‌ گـچ‌ و حـداقل‌ 80 درصد کلینکر سیمان پرتلند تولید می‌گردد. در تولید این‌ نوع سیمان میزان مواد افزودنی‌ حداکثر یک‌ درصد است‌. مواد افزودنی‌ نباید شدت خوردگی‌ میلگرد را افزایش‌ دهد و یا باعث‌ افـت‌ کیفیـت‌ سیمان یا ملات و بتن‌ ساخته‌ شده از آن شـود. ویژگـی‌ هـای‌ سـیمان پرتلنـد آهکـی‌ بایـد مطـابق‌ استاندارد ملی‌ ایران شماره ٤٢٢٠ باشد.

٥-٢-٢-٢-٤ سیمان بنایی‌: چسباننده ای‌ هیدرولیکی‌ است‌ که‌ در تهیه‌ ملات هـای‌ مختلـف‌ مـورد استفاده در بنایی‌ به‌ کار برده می‌ شود. این‌ سیمان از آسیاب کردن مخلوط کلینکر سیمان پرتلنـد و سنگ‌ آهک‌ طبیعی‌، یا مخلوط کردن سیمان پرتلند و پودر نرم شده سنگ‌ آهک‌، یـا پـوزولانهـای‌ طبیعی‌ و مصنوعی‌، و یا سربارة کوره آهن‌ گدازی‌، به‌ نسبت‌های‌ معین‌ به‌ دست‌ مـی‌ آیـد. اسـتفاده از سیمان های‌ بنایی‌ در بتن‌ و بتن‌ آرمه‌ مجاز نیست‌ و آن را فقط‌ باید در ملات آجرکاری‌ و مانند آن بـه‌ کار برد. برای‌ شناسایی‌ سیمان بنایی‌ و پرهیز از مصرف آن در ساخت‌ بتن‌، این‌ نوع سیمان ها را رنگـی‌ تولید می‌کنند.

مطابق‌ استاندارد ملی‌ ایران شماره ١-٣٥١٦، سیمان بنایی‌ بر چهار گروه است‌:

الف‌- سیمان بنایی‌ نوع (س- ب - ح - ٥) با حداقل‌ ٢٥ درصد وزنی‌ کلینکر. در این‌ سـیمان از ماده حباب زا استفاده می‌شود.

ب- سیمان بنایی‌ نوع (س- ب - ح - 12/5) با حداقل‌ ٤٠ درصد وزنی‌ کلینکر. در این‌ سـیمان از ماده حباب زا استفاده می‌شود.

پ- سیمان بنایی‌ نوع (س - ب - 12/5) با حداقل‌ ٤٠ درصد وزنی‌ کلینکر.

ت- سیمان بنایی‌ نوع (س - ب- 22/5) با حداقل‌ ٤٠ درصد وزنی‌ کلینکر.

٥-٢-٢-٢-٥ سیمان پرتلند مرکب‌ الف‌ - 32/5 : مـاده چسـباننده هیـدرولیکی‌ از خـانواده سـیمان پرتلند است‌ که‌ از آسیاب و مخلوط کردن کلینکر سیمان پرتلند با حداقل‌ ٢ نوع از انواع مواد افزودنـی‌ معدنی‌ (سنگ‌ آهک‌ ویژه، پوزولان طبیعی‌ مرغوب، سرباره کوره آهنگـدازی‌، خاکسـتر بـادی‌، پـوزولان کلسینه‌ شده، رس یا شیل‌ پخته‌ شده، دوده سیلیسی‌) همراه با درصد مناسـبی‌ از سـنگ‌ گـچ‌ حاصـل‌ می‌ شود. سیمان پرتلند مرکب‌ الف‌ - 32/5 در تهیه‌ ملات و بتن‌ استفاده می‌شود و در اکثر مواردی‌ که‌ سیمان پرتلند نوع یک‌ (٣٢٥-١) به‌ کار می‌رود، قابلیت‌ کاربرد دارد.

٥-٢-٢-٣ سیمان سفید: سیمان پرتلند سفید، سیمانی‌ است‌ که‌ در تولید آن از مواد اولیه‌ ای‌ که‌ ترکیبات رنگزای‌ آن (عمدتا آهن‌ و منگنز) در حد مجاز باشد، استفاده مـی‌ شـود. ایـن‌ نـوع سـیمان عمدتاً در نماسازی‌، بندکشی‌، اجزاء بنایی‌ و کارهای‌ تزئینی‌ کاربرد دارد. طبق‌ استاندارد ملـی‌ ایـران شماره ٢٩٣١ سیمان سفید در دو گروه سیمان پرتلند سفید و سیمان بنایی‌ سفید قـرار مـی‌گیـرد.

سیمان پرتلنـد سـفید بـر اسـاس رده مقـاومتی‌ بـه‌ سـه‌ نـوع CEM W-42/5 ، CEM W-32/5 و CEM W-52/5 و بر اساس درجه‌ سفیدی‌ در دو رده ٨٦ (معمولی‌) و ٩٢ (ویـژه) قـرار مـی‌گیـرد.

درجه‌ سفیدی‌ در این‌ سیمان بر اساس استاندارد ملی‌ ایران شماره ١٨٣٣٤ تعیین‌ می‌گردد. استفاده از سیمان بنایی‌ سفید در تولید اجزاء باربر و اهداف سازه ای‌ مجاز نیست‌.

٥-٢-٢-٤ سیمان پرتلند رنگی‌: از افزودن رنگدانه‌ های‌ معدنی‌ (بدون داشتن‌ واکنش‌ شیمیایی‌) به‌ سیمان پرتلند معمولی‌ یا سـفید بـه‌ دسـت‌ مـی‌ آیـد. از سـیمان پرتلنـد معمـولی‌ بـرای‌ سـاخت‌ سیمان های‌ پرتلند رنگی‌ قرمز، قهوه ای‌ و سیاه و از سیمان سفید در تولید سیمان هایی‌ با رنـگ‌هـای‌ روشن‌ استفاده می‌ شود. در ساخت‌ سیمان های‌ رنگی‌ باید از رنگدانه‌ هایی‌ استفاده شود کـه‌ در برابـر عوامل‌ جوی‌ و تابش‌ نور پایدار باشند، همچنین‌ نباید رنگ‌ ها در کارگاه های‌ تولید بتن‌ به‌ بتن‌ افزوده شود. از این‌ نوع سیمان ها بیشتر در نماسـازی‌، کـف‌ سـازی‌، بندکشـی‌ و کارهـای‌ تزیینـی‌ اسـتفاده می‌شود.

٥-٢-٢-٥ سیمان هایی‌ که‌ طبق‌ استاندارد ملی‌ ایران شماره ١-١٧٥١٨ تولید می‌شوند در ٥ گروه زیر قرار می‌گیرند:

٥-٢-٢-٥-١ گروه ١ شامل‌ سـیمان هـای‌ پرتلنـد معمـولی‌، پرتلنـد ضدسـولفات فراویـژه، پرتلنـد ضدسولفات ویژه، پرتلند ضدسولفات و پرتلند ضدسولفات متوسط‌.

٥-٢-٢-٥-٢ گروه ٢ شامل‌ سیمان های‌ پرتلند سرباره ای‌، پرتلند دوده سیلیسی‌، پرتلند پـوزولانی‌، پرتلند خاکستربادی‌، پرتلند شیل‌ پخته‌ و پرتلند آهکی‌.

٥-٢-٢-٥-٣ گروه ٣ شامل‌ سیمان های‌ سرباره ای‌.

٥-٢-٢-٥-٤ گروه ٤ شامل‌ سیمانهای‌ پوزولانی‌.

٥-٢-٢-٥-٥ گروه ٥ شامل‌ سیمان های‌ مرکب‌.