هوش مصنوعی مقررات ملی ساختمان23Gane AI
مبحث چهارم مقررات ملی ساختمان : الزامات عمومی ساختمان (1396) | ٤-١-٢ اهداف عینی و انتظارات عملکردی
در اینجا علاوه بر اهداف کلی انتظارات عملکردی مبحث الزامات عمومی سـاختمان نیـز بـه صـورت کیفی بیان می شود. الزامات کمی و مقررات ساختمانی برای دسـتیابی بـه اهـداف عملکـردی نیـز در قسمت‌های مربوطه ارائه می‌شوند.
٤-١-٢-١ کارکرد مناسب و پایدار
مشخصات کالبدی ساختمان و فضاهای آن باید در تناسب با نوع و نحوه بهره برداری از آن ها تعیـین شود. به این منظور، انتظارات ذیل بایـد از دیـدگاه ایـن مبحـث، در طراحـی، اجـرا و بهـره بـرداری ساختمان برآورده شوند:
آ- رعایت حداقل ابعاد مناسب برای هر فضا برحسب نوع فعالیت و استفاده از آن،
ب- تامین تعداد لازم و کافی از فضاهای اصلی و جانبی بر اساس بـرآورد تعـداد و ترکیـب اسـتفاده کنندگان و نیازهای آن ها،
پ- امکان دسترسی مناسب و ایمن به ساختمان و بهره برداری از قسمت های مختلف آن برای همـه استفاده کنندگان،
ت- تامین امنیت افراد یا گروه های استفاده کننده، در طراحی، استقرار و همجـواری سـاختمان هـا، فضاها و اجزا و عناصر آن ها،
ث- تامین تجهیزات و ویژگی‌های لازم کالبدی ساختمان بر اساس نوع و نحوه بهره برداری از آن.
٤-١-٢-٢ بهداشت و سلامت
نباید در دوره ساخت، بهره برداری یا تخریب بنا، بهداشت و سلامتی مردم تهدید شود و باید در ایـن دوره ها از آلودگی و به خطر افتادن منابع و چرخه حیات پیشگیری گردد. بنابراین لازم است انتظـارات زیر برآورده شوند:
الف- برخورداری ساختمان در حال بهره برداری از نور و تهویه مناسب،
ب- نفوذ نکردن رطوبت مزاحم به داخل ساختمان یا فضاها و اجزاء آن،
پ- وجود نداشتن خطراتی مانند متصاعد شدن گازهای سمی، ذرات یا گازها و تابش‌های خطرنـاک بر اثر استفاده از مصالح یا جزئیات نامناسب یا مکان یابی نادرست ساختمان،
ت- آلوده نشدن آب یا خاك به وسیله ضایعات ساختمانی و فاضلاب.
ث- محدود کردن سطح نوفه یا سروصدای ناخواسته دریافتی توسط مردم در حدی که از تهدیـد سلامتی آن ها پیش گیری شده و امکان کار و فعالیت، استراحت و خواب مناسب بـرای آن هـا فراهم باشد.
ج- محدود کردن نورهای ناخواسته و مزاحم.
٤-١-٢-٣ ایمنی در حین بهره برداری
ساختمان، تجهیزات و اجـزاء و عناصـر آن بایـد بـه صـورتی طراحـی و سـاخته شـوند کـه در هنگـام بهره برداری، ایمنی ساکنان یا استفاده کنندگان و سایر افراد تامین شـود. لـذا بایـد شـرایط زیـر فـراهم باشد:
آ- احتمال خطر حوادثی مانند لیز خوردن، سقوط افراد یا اشیاء، برخورد، برق گرفتگی و آتش سوزی یا انفجار به حداقل برسد.
ب- امکان ایجاد حریق یا توسعه آتش و دود در انطباق با مبحث سوم مقـررات ملّـی سـاختمان بـه حداقل تقلیل یابد و در صورت بروز آتش‌سوزی، اطفاء آن و نجات ساکنین مطـابق مبحـث یـاد شده امکان پذیر باشد.
پ- امکان خروج، استتار یا پناه در شرایط بروز سوانح یا جنگ، در انطباق با مبحث بیسـت و یکـم مقررات ملّی ساختمان، برای افراد فراهم باشد.
ت- طراحی و احداث واحدهای مسکونی به نحوی صورت گیرد که حتـی‌الامکـان از بـروز مشـکلات امنیتی و دزدی جلوگیری شود.
٤-١-٢-٤ حفظ انرژی و رعایت معیارهای ساختمان های سبز و پایدار
لازم است با رعایت تمهیداتی در طراحی و ساخت بنا، با در نظر گرفتن همجواری‌ها، شرایط اقلیمی، محلی و اقتصـادی، مقـدار انـرژی مصـرفی در بهـره بـرداری از سـاختمان و تأسیسـات گرمایشـی و سرمایشی تا حد امکان پایین نگه داشته شود، تعویض هوا و تهویه مطبوع در حد مجاز، در انطباق با مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان در نظر گرفته شود. در ساختمان هائی که مقـررات کلـی ایـن مبحث معین می‌کند، رعایت معیارهای ساختمان های سبز و پایدار به قرار زیر الزامی است.
الف) گوناگونی و تنوع: از اساسی ترین اهداف توسعه پایدار است. بـا طراحـی کـاربری هـای متفـاوت همجوار در محلات شهری، درصد زیادی از هزینه‌ها و آلودگی هوا کاهش می‌یابد.
ب) اقلیم و آب و هوا: آگاهی به چگونگی انطباق ساختمان با اقلیم خـاص منطقـه از مباحـث مهـم معماری می باشد. طراحی اقلیمی، روشی برای کاهش همه جانبه هزینـه انـرژی سـاختمان و عوامـل اقلیمی مؤثر بر بنا شامل تابش آفتاب، دما، رطوبت، باد و بارندگی می باشد. در این رابطـه توجـه بـه راهکارهای معماری گذشته هر منطقه بسیار کارساز است.
پ) پوشش ساختمان ها: استفاده از پوشش‌های گیاهی بیشتر در سقف، نماها و کف فضاها به حفـظ انرژی در ساختمان کمک می‌کند.
ت) بکارگیری ظرفیت حرارتی جرم مصالح ساختمانی: ظرفیت بالاتر حرارتی جرم دیوارها و سقف ها باعث بالا رفتن زمان انتقال حرارت بین فضای داخلی و خارجی می شـود. اسـتفاده از پوشـش هـای دوجداره می تواند باعث مصرف بیشترین حرارت بدسـت آمـده از خورشـید در روز و مصـرف آن در شب شود.
ث) رنگ: استفاده از رنگ‌های روشن برای اقلیم های گرم و رنـگ‌هـای تیـره و جـذب کننـده بـرای اقلیم‌های سرد ترجیح داده می‌شود.
ج) پنجره و در: نوع، جنس و ابعاد و مکانیابی پنجره تأثیر بسزایی در حرارت اکتسابی از آفتاب دارد. انتخاب نوع شیشه و پروفیل پنجره مناسب در درازمدت باعث کـاهش هزینـه هـای انـرژی مصـرفی ساختمان می‌گردد.
چ) سایه‌اندازی: از برآمدگی ها و پیش آمدگی های بام ساختمان، سایبان ها، ساباط ها و پرده هـا بـرای جلوگیری از دریافت حرارت غیر ضروری آفتاب می‌توان استفاده کرد.
ح) لزوم توجه به احیای هویت فرهنگی و استفاده از نیروی کار و روش های ساخت محلی.
خ) طراحی با کمترین نسبت سطح بیرونی به حجم بنا: بالا بودن این نسبت نشان دهنـده رانـدمان خوب انرژی است. یعنی هندسه ساختمان به گونه ای باشد که سطوح خارجی حداقل مقدار ممکنـه باشد و حجم فضای داخلی ساختمان حداکثر مقدار ممکنه باشد.
د) بالا بودن نسبت سطح به محیط بنا:عبارت است از بالا بودن حاصل تقسیم مساحت یک طبقه بر محیط آن طبقه. هر چه این مقدار بزرگتر باشد راندمان انرژی ساختمان بیشتر است.
ذ) طراحی مناسب فضاهای داخل بنا برای بهره گیری بیشتر از عوامل طبیعی، حرارت آفتـاب، و نـور طبیعی.
ر) استفاده از مصالح ساختمانی بادوام، طبیعی، بوم آورد و غیر سمی و مناسب و قابل بازیافت
ز) توجه همزمان به همه اصول فوق الذکر.
٤-١-٢-٥ بکارگیری و ترویج ارزش های ایرانی - اسلامی در طراحی و ساخت بنا
با احترام به ادیان و مکاتب دیگر، به منظور دستیابی به هویتی منسـجم در سـاختمان هـا و محـیط زندگی بر پایه ارزش های ایرانی - اسلامی، بناها باید با تمهیـدات لازم در راسـتای پاسـداری از ایـن ارزش ها طراحی و ساخته شوند و زمینه‌ای برای تناقض بـا آن هـا در سـاختمان هـا و محـیط فـراهم نشود. در این راستا، ضروریست که اصول ریشه دار معماری ایرانی از جمله مـوارد زیـر در طراحـی و ساخت بناها مورد توجه جدی قرار گیرند:
- ”خودبسندگی و بوم آورد بودن” مصالح و فن‌آوری،
- ”پرهیز از بیهودگی” به معنای دوری از افزوده های غیرضروری،
- ”مردم واری” که رعایت مقیاس های انسانی به شکل مطلوب و بر اساس رفع نیازهای او است،
- ”درونگرایی” که به مفهوم حفظ حریم های خصوصی و عمومی است و بیش از اصول دیگـر تـأثیرات فرهنگ دینی را نمایان می‌کند،
- ”نیارش” که در طراحی ساختار اصلی بناها، به معنای رعایت چارچوب معین ترسیمی و هندسی سازه و عناصر اصلی نگهدارنده بنا است،
- ”پیمون” به مفهوم پیروی از نظام ابعادی معین که بـه نحـوی تولیـد انبـوه و حرفـه‌ای را ممکـن می‌سازد.
این اصول به منظور تعیین و حفظ تناسب بین اجزای بنا در گذشته رعایت می شـد و لازم اسـت در دوران معاصر نیز علاوه بر دست یابی به سایر اهداف و انتظارات تعیین شده در ایـن قسـمت، بازتـاب عینی آن ها جهت نیل به انتظارات زیر مدنظر قرار گیرند:
الف- تامین امنیت معنوی انسان ها با رعایـت حـریم هـای لازم کـار و زنـدگی و جلـوگیری از تـداخل قلمروهای خصوصی و عمومی در طرح و اجرای ساختمان ها.
ب- هماهنگی با ارزش های دینی و معنوی جامعـه و سـایر ارزش هـای نهفتـه در محـیط طبیعـی و مصنوعی، در تعیین شیوه استقرار و جهت گیری فضاها و سـاختمان هـا و همچنـین در طراحـی حجم، ارتفاع و نمای بناها.
پ- در نظر گرفتن شأن و منزلت انسان ها در طراحی و ساخت ساختمان ها، به صورتی که علاوه بـر کفایت امکانات ساختمانی برای تامین ایمنی، بهداشت و سلامت لازم، هیچ فردی برای فعالیـت و زندگی مستقل در فضاهای تعیین شده، به کمک جسمی دیگران نیاز نداشته باشد.
ت- رعایت عدالت در امکان بهره برداری تمام اقشار و افراد با توانایی های جسمی متفـاوت، بـه ویـژه جانبازان، افراد معلول، سالمندان و کودکان از فضاها و بناهای عمومی.
ث- پرهیز از اسراف و رعایت اعتدال در تعیین اندازه ها، سطح و حجم فضـاها و سـهم آن هـا از کـل ساختمان، با توجه به انتظارات اقشار استفاده کننده به نحوی که از یک سو با حـداقل نیـاز هـای آنان متناسب بوده و موجب احساس کاستی و تنگنا در ساختمان و فضاها نشود و از سوی دیگر از اسراف و اتلاف منابع و سرمایه‌ها جلوگیری شود.
ج- بهره گیری از تجارب معماری بومی در طراحی و ساخت بناهای معاصر، با تامین انتظاراتی ماننـد همسازی با اقلیم و شرایط محیطی، هماهنگی با فرهنگ و سنت های زندگی جامعه، هـم خـوانی حجم و اندازههای ساختمان با نوع و مقیاس کارکرد آن و کاربرد مواد و مصالح بومی.
چ- به کارگیری و اعتلای مفاهیم، مظاهر و نمادهای بصری معماری ایرانی در طراحی سـاختمان هـا، به ویژه در کاربرد هندسه، رنگ، نور، عناصر، شکل‌ها و حجم‌های ساختمانی.
ح- بهره گیری و نمایش توانایی‌ها و قابلیت‌های فنی جامعه در طراحی ساختمان ها.
خ- تامین امکـان اسـتفاده متنـوع یـا چنـدمنظوره از فضـاها، بـا پـیش بینـی تمهیـدات لازم بـرای انعطاف پذیری فعالیت در آن ها.
د- تأمین و ایجاد آبادانی و نشاط لازم و در شان جامعه، از طریق تامین جلوه بصری مناسـب بـرای ساختمان ها بسته به نوع استفاده و موقعیت آن ها.
ذ- رعایت تعادل در کاربرد پیرایه ها و تزئینات، بر حسـب نـوع اسـتفاده و جایگـاه سـاختمان هـا در محیط.
ر- نظارت بر هماهنگی حجم، ارتفاع و نمای ساختمان ها به منظور جلوگیری از وارد شدن خدشه به آسایش، بهداشت و سایر حقوق استفاده کننـدگان یـا سـاکنان سـاختمان هـای دیگـر و محـیط پیرامون.
ز- طراحی و اجرای ساختمان با هدف حفظ دوام و کیفیت قابـل قبـول در طـول عمـر مفیـد آن و جلوگیری از استهلاک هایی که بر اثر آن ها سلامت و ایمنی ساکنان، استفاده کنندگان و سایر مـردم به خطر می‌افتد.