مبحث یازدهم مقررات ملی ساختمان : طرح و اجرای صنعتی ساختمان ها (1400) | ١١-١-٣ تعاريف

واژه‌ها، عبارات و اصطلاحات به کار رفته در این مبحث، به معانی مشروحه زیر است:

١١-١-٣-١ آب خاكسترى: آبى غيرآشاميدنى، تحصيل شده از فاضلاب خروجى از دستشويى، وان، زیردوشی، لگن یا ماشین رختشویی که منحصرا برای شستشوی توالتها، یورینال‌ها و آبیاری زیرسطحی ممکن است مورد استفاده دوباره قرار گیرد.

١١-١-٣-٢ اجزاى ساختمانی مدولار: اجزاى ساختمانى كه اندازه آنها، از رابطه (١١-١-١) بەدست می آيد:

در رابطه (١١-١-١)، d اندازه انتخابى مجاز، dmin حداقل اندازه مجاز طبق مراجع معتبر، i عدد صحيح غيرمنفى با حداكثر مقدار مجاز  imax طبق مراجع معتبر و M مدول است. براى تعريف مدول به بند ١١-١-٣-٢٢ مراجعه شود.

١١-١-٣-٣ استاندارد ابعادی هر ساختمان: اندازه‌هاى مقررشده براى فضاها، مصالح، قطعات، لوازم و تجهیزات ساختمانی که برای تامین هماهنگی ابعادی استفاده میشود. هماهنگی ابعادی در بند ١١-١-٣-٢٧ تعريف شده است.

١١-١-٣-۴ انبوەسازی صنعتی: ساخت تعداد کافی واحد مشابه یا مجموعه واحدهای ساختمانی مشابه با كيفيت مطلوب، طى زمان مناسب وبا توجيه اقتصادى است. معيار تعداد كافى، استفاده از روش‌هاى ویژه طرح و ساخت صنعتى با توجه به مزيت تكرار است.

١١-١-٣-۵ بهرە وری: ترکیب بهینه و موزون منابع و زمان برای دستیابی به اهداف تعریف شده است.

و معیاری براى ارزيابى بازدهى فعاليت‌هاى توليدى است. بهره ورى از حاصل نسبت خروجى (ستانده) به ورودی (داده) محاسبه میشود. به عبارت بهتر، "میزان خروجی به ازای واحد ورودی" است.

صورت و مخرج رابطه (١١-١-٢) بايد واحد يكسانى داشته باشند كه معمولا يا به صورت منابع مورد استفاده، نظير نيروى كار، ماشين آلات و ... يا معادل ارزش اقتصادى آنها است. هنگامى كه در فرآيند تولید، نسبت تمام خروجی‌ها به کلیه ورودیها محاسبه شود، به آن بهرەوری کلی و در صورتى كه برای فعالیتهای جزیی ارزیابی گردد، به آن بهره ورى جزيى اطلاق مى‌شود. بهره ورى صنعت ساختمان در سه سطح، قابل تعریف است: صنعت ساختمان، پروژه ساختمانی و فعالیت های خرد.

توضيح: بهره ورى صنعت ساختمان در سطح ملى كه قسمت مهمى از توليد ناخالص داخلى را شامل مى‌شود، يكى از مهم ترين شاخص‌هاى توسعه اقتصادى است كه بيش نياز برآورد آن، جمع آورى درست و مدون اطلاعات مجموعه وسیعی از طرح های ساخت گوناگون با ابعاد مختلف در بخش‌هاى خصوصى ودولتى است؛ لذا تعيين آن، نيازمند سازمان‌هاى تخصصى و نظامات ويژه مستندسازى است. توسعه يافتگى در صنعت ساختمان با افزایش بهرەوری و حجم توليد مستحدثات سرمايه اى ارتباط مستقيم دارد.

در سطح يك پروژه، بهره ورى را مى توان از حاصل تقسيم ارزش سرمايه اى مستحدثات بر هزينه‌هاى انجام كار یا منابع مورد استفاده تعیین نمود. در محاسبه هزینه‌های انجام كار، باید كليه هزينه‌ هاى مستقيم و غيرمستقيم نظير هزينه‌ هاى مرتبط با كيفيت، زمان، ايمنى و محيط زيست را لحاظ نمود.

در سطح سوم يا يك فعاليت خرد، سنجش خروجى وورودى بازهم ساده تر است. در اين مورد. خروجى را مى توان در قالب ارزش اقتصادى معادل كار انجام شده و ورودى را به صورت ارزش اقتصادى معادل نفر-ساعت نيروى انسانى، مصالح مورد استفاده، زمان صرف شده و ماشين آلات به كار رفته براى آن حجم مشخص از كار محاسبه نمود.

١١-١-٣-۶ پيش دال: بخشى از دال بتنى است كه در روى زمين ساخته و پس از كسب مقاومت لازم، به محل نصب متناظر آن در سقف منتقل مى‌شود و براى بتن ريزى بقيه دال، نقش قالب را ايفا میکند.

١١-١-٣-٧ پیش ساختگی: پیش ساختگی، تولید صنعتی قسمت های مختلف ساختمان در محيطى كنترل شده است. در اين محيط، عوامل جوى؛ شامل دما، باد و بارش: تاثيرى بر روند توليد وكيفيت محصول نخواهند داشت. از اين رو، سرعت وكيفيت محصولات توليد شده، بالاتر خواهد رفت. با پيش ساختگى، توليد ضايعات ساختمانى كاهش و قابليت تفكيک / بازيافت آنها افزايش مى يابد. لازم به ذکر است که "محیط کنترل شده" میتواند در کارخانه یا در محل پروژه باشد.

١١-١-٣-٨ دفترچە بهرە برداری: مجموعەای از اطلاعات ساختمان، شامل نقشه‌های چون ساخت و روش اجرا؛ نتايج آزمايشگاهى؛ مشخصات مصالح، اجزا و تاسيسات؛ فهرست تامين كنندگان مصالح؛ و دستورات لازم برای راهبری، تعمير و نگهدارى است. بخشى از اطلاعات مذكور در شناسنامه فنى و ملكی، منظور مى‌شود.

١١-١-٣-٩ سطح زمين: تراز متوسط كف معبر / معابر مجاور است.

١١-١-٣-١٠ شاخص تكمیلی صنعتی‌سازی ساختمان: عددی است بين صفر و ١٠٠ كه برای يک ساختمان، بر اساس روابط و جداول این مبحث، به منظور تعیین میزان بەکار گیری ضوابط انتخابی صنعتى سازى محاسبه مى‌شود.

١١-١-٣-١١ شاخص حامى محيط زيست: عددى است بين صفر و ١٠٠ كه بر اساس دو معيار اصلى مديريت مصرف آب ونيز مديريت مصرف انرژى ارزيابى مى‌شود.

١١-١-٣-١٢ صنعتی‌سازی ساختمان: رویکردی برای احداث ساختمان، با بهرەگیری از مزیت تكرار است که با جایگزینی نسبی ماشین به جای نیروی انسانی، تحت مدیریت یکپارچه، به بهبود بهرەوری منابع، افزايش سرعت توليد وبالا بردن و يكسان سازى كيفيت منجر مى‌شود.

١١-١-٣-١٣ طرح و ساخت: شيوه ای كه در آن مديريت طرح و ساخت برعهده يک مجموعه واحد است. طراحى با لحاظ كردن نظرات مجرى، به منظور كاهش خطاها ودر نتيجه افزايش سرعت فعاليت‌ها انجام مى‌شود.

١١-١-٣-14 غیر انبوە سازی صنعتی: در غیر انبوه‌سازی صنعتى به سبب تكرار محدود، استفاده از قطعات پیش‌ساخته کارخانه ای و احداث بنا با نصب آنها يا پيش سفارشى صنعتى كل ساختمان اولویت مى يابد. شايان توجه است كه لازمه رونق در توليدات كارخانه اى، داشتن استاندارد كيفى و ابعادى و نیز مدولار بودن قطعات، تاسیسات و تجهیزات گوناگون مورد استفاده در ساختمان است.

١١-١-٣-١۵ قالب سنتی: قالبی با تعداد تکرار کم که انطباق آن با معماری، در دفتر فنی یا مهندسی طراحی نشده و برای نصب، به تغيير ابعاد در محل اجرا نیاز باشد.

١١-١-٣-١۶ قالب صنعتی: قالبی با تعداد تکرار زیاد که انطباق آن با معماری، در دفتر فنی یا مهندسی به گونه ای طراحی شده باشد كه در محل اجرا، فقط فعاليت سرهم كردن قطعات قالب و نصب آنها انجام شود.

١١-١-٣-١٧ قالب بندی صنعتی: روش قالب بندی است که در آن از قالب‌های صنعتی برای بتن ریزی استفاده شود.

١١-١-٣-١٨ قالب ماندگار: قالبی است که پس از گیرش بتن، در محل خود باقی می ماند و ممکن است غير از نقش نگهدارنده، وظايف ديگرى از جمله عايق بودن، ظرفيت باربرى و ... را به تناسب جنس و ضخامت آن، بر عهده داشته باشد.

١١-١-٣-١٩ كتاب پروژه: مجموعه اى از اطلاعات ساختمان و فرآيندهاى پروژه در كنار درس آموخته‌هاى اجرا است. اطلاعات ساختمان شامل جزييات طراحى وروش اجرا، نتايج آزمایشگاهی، فهرست تامین کنندگان مصالح و برنامه زمانبندی است.

١١-١-٣-٢٠ لولەکشی صنعتی برای انتقال آب / فاضلاب: روش لوله کشی است كه در محل، سريعا نصب می شود. انتخاب جنس لوله، ساز و کار اتصال آن و تمهیدات طراحی در دفتر فنی یا مهندسی، از عوامل دستيابى به معيارهاى سه گانه صنعتى سازى، طبق تعريف بند ١١-١-٣-٢١ است. تهيه نقشه لوله کشی، برآورد فهرست مصالح مورد نياز و تعيين موارد قابل پيش سازى در كارگاه بر اساس نقشه لوله کشی، از جمله تهمیدات طراحی در دفتر فنی یا مهندسی است.

١١-١-٣-٢١ معیارهای سەگاته صنعتی سازی: بهرەوری منابع، افزايش سرعت، بهبود و يكسان سازى سطح کیفیت، سه معیار عمده صنعتی‌سازی است که حتی عدم رعایت یکی، موجب غيرصنعتی شدن پروژه مى‌شود.

١١-١-٣-٢٢ مدول: واحدی از اندازه است که طبق مراجع معتبر برای هماهنگ نمودن ابعاد در نظام هماهنگى اندازه‌ها به كار برده مى‌شود.

١١-١-٣-٢٣ مدولارسازى: به طراحى ساختمان با اجزاى مدولار، طبق تعريف بند ١١-١-٣-٢ اطلاق مى‌شود. شايان توجه است كه مدولارسازى، بالاترين حد هماهنگى ابعادى، طبق تعريف بند ١١-١-٣-٢٧ است.

١١-١-٣-٢۴ نظام تضمین کیفیت: طراحی تولید و سایر مولفه‌های موثر بر آن، به نحوی كه احتمال انحراف کیفیت محصول نهایی از مقررات و انتظارات طرف های ذینفع، به ويژه سازنده و كارفرما به حداقل برسد. نظام تضمين كيفيت متوجه فرآيند است و ریشه یابى بروز خطاهاى تكرار شونده از طريق ممیزی و اصلاح عوامل به وجود آورنده آنها، از نكات مهم آن است.

١١-١-٣-25 نظام كنترل كیفيت: بازرسى نظام مند تمامى عوامل تاثير گذار در توليد، براى تطابق كیفيت محصول نهايى با مقررات و نيز نيازهاى سازنده و كارفرما است. نظام كنترل كيفيت متوجه محصول است و اصلاح نقص‌ها و بازرسى مجدد براى حصول از انطباق، از نكات مهم آن است.

١١-١-٣-٢۶ نمای صنعتی: به نمایی اطلاق می شود که معیارهای سه گانه صنعتی سازی، جملگی در آن محقق شده باشد. از مصاديق تحقق اين معيارها، كاهش مراحل اجرا از طريق تلفيق مراحل، استفاده از قطعات پیش‌ساخته، نصب خشک و کاربرد مصالح سبک‌تر و عايق تر است. همچنین، تهيه نقشه‌های کار گاهی نما و ایجاد قابلیت پیش سازی در دفتر فنی یا مهندسی، از اصول اساسی نیل به اين معيارها است. از نمونه‌هاى منطبق با اين تعريف، میتوان به نماهاى خارجى صنعتى مانند تخته سیمانی، سرامیک، شیشه، کامپوزیت، بتن پیش‌ساخته، بتن نمایان، پنل خورشیدی و لوور اشاره کرد.

١١-١-٣-٢٧ هماهنگی ابعادی در ساختمان: مجموعەای از اصول قراردادى براى ايجاد تناسب در ابعاد فضاها، مصالح، قطعات، لوازم و تجهیزات ساختمانی که به منظور امکان پذیری و بھبود کارایی ساخت و سرهم كردن اجزاى مختلف ساختمان استفاده مى‌شود.