دستورالعمل طراحی سازه ای و الزامات و ضوابط عملکردی و اجرائی نمای خارجی ساختمان : ضابطه شماره 714 | 4-5- الزامات کلی اجرایی

1-4-5- اتصالات برای تحمل بار جانبی 

در اتصال نما آجری به دیوار پشتیبان از گیره های فولادي استفاده می‌شود که نقش این گیره ها انتقال بار جانبی از نما به دیوار پشتیبان می‌باشد. به هنگام انتقال بار، بسته به اینکه دیوار تحت فشار یا مکش باشد، گیره های متصل کننده ممکن است تحت نیروی محوری فشاری و یا کششی قرار بگیرند . 

اتصالات باید از درجه صلبیت بالایی برخوردار باشند، به گونه ای که اجازه حرکت در صفحه عمود بر دیوار را نداشته باشند .به همین دلیل، از آنجایی که نما و دیوار پشتیبان هر دو به طور عادی دچار انبساط و انقباض متفاوتی در صفحه خود می‌باشند، طراحی اتصالات برای جابجایی های رو به بالا، پایین و جانبی باید با دقت بالایی انجام شود.

اجزایی که در اتصال نما آجری به دیوار استفاده می‌شوند، شامل دو قطعه متصل شده به هم می‌باشند. یکی از این قطعه ها به دیوار پشتیبان متصل شده و دیگری در درز افقی نما که از ملات پر شده قرار می‌گیرد. اتصالات دو جزیی تنظیم شونده باید به گونه ای باشند که به نما اجازه حرکت در راستا موازی صفحه دیوار پشتیبان داده شود و از حرکت دیوار در راستاي عمود بر صفحه دیوار جلوگیری کند . 

نوع دیگری از اتصالات که در نصب نمای آجری به دیوار به کار میروند ورقه های فولادي تک لایه کنگره دار می‌باشند .

کنگره های موجود در ورقه ها چسبندگی بین ورقه و ملات را افزایش می‌دهند و این امر باعث افزایش مقاومت کششی اتصال می‌شود، این در حالی است که همان شیارها تمایل اتصال را برای کمانش افزایش داده و باعث کاهش مقاومت فشاری اتصال می‌شود. این نوع اتصال، فقط در ساختمان‌های کم ارتفاع تا سه طبقه و در مناطقی با خطر لرزه ای و باد کم قابل استفاده است. 

مهارها معمولا از نوع فولاد گالوانیزه شده می‌باشند ولی در مواردی که دوام از درجه اهمیت بالایی برخوردار است و یا محیط بیش از حد معمول خورنده است باید فولاد ضد زنگ مورد استفاده قرار گیرد . 

فاصله گذاری اتصالات باید براساس بار جانبی و مقاومت مهارها محاسبه شود. اما به ازای هر 1200cm² نما، حداقل یک مهار لازم است. بیشترین فاصله افقی و عمودی مهارها به ترتیب نباید از 80cm و 45cm بیشتر اختیار شود . 

2-4-5- تکیه‌گاه برای تحمل بار ثقلی 

1-2-4-5- تکیه‌گاه  ثقلی نمای آجری در تراز طبقات 

در تمام ساختمان‌های دارای نمای آجری باید در هر طبقه از نبشی های تکیه گاهی فولادی براي تحمل بار نمای همان طبقه استفاده شود. این نبشی ها به سازه متصل شده و توسط آن پشتیبانی می‌شوند. در سازه قابی، نبشی‌های تکیه‌گاهی به وسیله جوش و یا پیچ به تیرهای محیطی سازه متصل می‌شوند (شکل 5-8). در ساختمان‌هایی با سیستم دیوار باربر ،نبشی‌های تکیه‌گاهی به دیوارهای خارجی متصل می‌شوند. 

در اجرای نبشی‌های تکیه‌گاهی فوقانی باید فاصله ای بین قسمت فوقانی نما و بال تحتانی نبشی وجود داشته باشد. این فاصله جهت انبساط قائم نما و نیز خیز تیر پیرامونی سازه بر اثر اعمال بارهای زنده می‌باشد و باید با محاسبه تغییر مکان کوتاه مدت و خزش دراز مدت تیر بدست آید. این فضای خالی همانطور که در شکل 5-9 نیز نمایش داده شده است با استفاده از یک درزگیر پوشانده می‌شود. نبشی‌های تکیه‌گاهی نباید سرتاسری باشند و بیشینه طول آنها به 6 متر محدود می‌شود. 

2-2-4-5- تکیه‌گاه ثقلی در بالای بازشو (نعل درگاه) 

در نقاطی که بازشوها (در و پنجره ها و ...) در نمای ساختمان وجود دارند، به تکیه گاهی علاوه بر موارد ذکر شده احتیاج می‌باشد. همانطور که در شکل 5-10 نمایش داده شده است، در نماهای آجری از نبشی‌های فولادی به عنوان تیرهای نعل درگاهی استفاده می‌شود. بر خلاف نبشی های تکیه گاهی، تیرهای نعل درگاهی به منظور تأمین امکان جابجایی نسبی به سازه متصل نمی‌شوند، بلکه به صورت ساده بر روی نما قرار می‌گیرند. 

جهت آزاد گذاشتن حرکت نسبی نما و تیر نعل درگاهی، در محل اتکای تیر نعل درگاهی به نما نباید از ملات استفاده شود. 

3-4-5- فاصله هوایی

پیشنهاد می‌شود در اجرای نمای آجری 5cm به عنوان فاصله هوایی در نظر گرفته شود. بنابراین درصورتی که جهت عایقکاري نیز  4cm فضا در نظر گرفته شود، در نهایت باید 9cm فاصله بین دیوار پشتیبان و نماي آجری وجود داشته باشد.

همانطور که در شکل 5-11 نشان داده شده است، به جز ساختمان های کم ارتفاع که فضای هوایی می‌تواند به 2/5cm کاهش یابد، حداقل فاصله هوایی اجرایی در نماهای آجری، 5cm می‌باشد. از طرفی در مجموع  با در نظر گرفتن ضخامت عایق کاری، نباید فضای بین دیوار و نمای آجری بیشتر از 11cm شود. 

زمانی که فاصله هوایی کم باشد این احتمال وجود داردکه به هنگام اجراي نما، ملات بین آجرها به فضاي هوایی وارد شود و همچون یک پل، یک تماس دائمی بین نما و دیوار پشتیبان ایجاد کند. فضاي هوایی با ضخامت 5cm احتمال وقوع چنین شرایطی را کاهش میدهد . 

بیشینه فاصله بین نما و دیوار پشتیبان به 11cm محدود شده است. هرچه فاصله بین دیوار و نما بیشتر شود احتمال خرابی ناشی از کمانش مهارها بیشتر می‌شود. 

4-4-5- قرارگیری درزگیرها و آب‌بندها 

درزگیرها باید در تمامی نقاط ناپیوستگی نما قرار گیرند: 

در تراز پی ها  

بر روی نبشی های تکیه گاهی 

بر روی نبشی های نعل درگاهی  

در زیر پایه پنجره 

اتصالات بین درزگیرها باید به خوبی آب‌بندی شود و تمامی درزگیرها باید با حفره های زه‌کشی همراه باشند. درزگیرها باید تا سطح خارجی نما امتداد پیدا کنند تا از زه‌کشی آب به خارج از نما اطمینان حاصل شود. انتهای درزگیرها و یا جایی که درزگیرها قطع می‌شوند باید به اندازه ارتفاع یک آجر به سمت بالا خم شوند تا از ورود آب به داخل فضای خالی پشت نما ممانعت شود (شکل 5-12). 

5-4-5- درزگیرها

درزگیرها باید در مقابل آب غیر قابل نفوذ باشند و دارای مقاومت کافی در مقابل سوراخ شدگی، پاره شدگی و سایش نیز باشند. به علاوه درزگیرها باید دارای انعطاف پذیری بالایی باشد. دوام درزگیرها نیز از مهمترین خواص آنها می‌باشد، چراکه تعویض و تعمیر درزگیرهای آسیب دیده کاری پر زحمت و پرهزینه می‌باشد .بنابراین در صورت استفاده از درزگیرهای فلزی، آنها باید در مقابل خوردگی مقاوم باشند. مقاومت در برابر اشعه فرابنفش خورشید نیز از دیگر ملزومات درزگیرها می‌باشد، چرا که در قسمت خارجی نما این مصالح در معرض تابش مستقیم نور خورشید می‌باشند. متداولترین مصالحی که به عنوان درزگیر استفاده می‌شود عبارتند از: 

1) ورق های فولادی ضد زنگ 

2) ورق های مسی 

3) پلاستیک ها 

4) درزگیرهای کامپوزیتی  

6-4-5- ساخت و فاصله حفره های زه‌کشی 

حفره‌های زه‌کشی باید بلافاصله بالای درزگیرها تعبیه شوند. روش های متفاوتی برای ایجاد حفره های زه‌کشی وجود دارد .همانطور که در شکل 5-13 نمایش داده شده است، یکی از موثرترین و ساده‌ترین راه‌های ایجاد حفره‌های زه‌کشی خالی ،گذاشتن یکی از درزهای ملات قائم در نماهای آجری است. جهت جلوگیری از نفوذ حشرات و زباله به داخل این حفره های زه‌کشی، باید از تورهای محافظ استفاده نمود. همانطور که در شکل 5-14 نمایش داده شده است، این قطعات به شکل L و از جنس پلاستیک یا فلز می‌باشد، به طوری که وجه عمودی آنها جهت عبور آب، توری شکل است و وجه افقی آن در داخل درز ملات افقی قرار می‌گیرد. 

به جای باز گذاشتن درز ملات، می‌توان از لوله های پلاستیکی با قطر 10 سانتیمتر و یا فتیله در درز ملات استفاده نمود .فتیله ها که از جنس طناب های پنبه ای می‌باشند، مطابق شکل 5-15 در داخل درز ملات قرار می‌گیرند. آن‌ها آب را از فضای خالی پشت نما به وسیله خاصیت مویینگی جذب میکنند و به وجه خارجی منتقل می‌کنند. 

عملکرد لوله های پلاستیکی در مقایسه با فتیله ها بهتر می‌باشد. علاوه بر این درز ملات باز بهتر از دو روش دیگر می‌باشد .لوله های پلاستیکی که با طناب بسته شده اند در داخل درز ملات قرار می‌گیرند و پس از ساخت نما، این طناب ها از داخل لوله ها خارج می‌شوند تا از عدم ورود ملات به داخل لوله ها اطمینان حاصل شود. حفره های زه‌کشی باید به تعداد لازم مهیا شوند به طوری که زه‌کشی فضای خالی پشت دیوار به خوبی انجام شود. به طور کلی فاصله حفره‌های زه‌کشی با درز ملات باز نباید از 60 سانتیمتر بیشتر و در حالتی که از فتیله یا لوله های پلاستیکی استفاده می‌شود نباید از 45 سانتیمتر بیشتر باشد. 

7-4-5- ریزش ملات به درون فاصله هوایی 

لازمه عملکرد موثر فضای خالی هوا به عنوان لایه زه‌کش، کاهش ریزش ملات به درون این فضا می‌باشد. تجمع بیش ازحد ملات در این فضا باعث گرفتگی آن می‌شود. از طرفی سوراخ های زه‌کش زمانی عملکرد خوبی دارند که در اثر ریزش ملات بر روی آنها مسدود نشوند. آجر چینی ضعیف و نامناسب می‌تواند باعث تجمع قابل توجهی از ملات در محل درزگیرها شود. احتیاط به هنگام آجرچینی، به منظور کاهش ریزش ملات از مسائل مهم در اجرا می‌باشد. براي حفظ فضای خالی از گرفتگی، اقدامات اضافی باید صورت گیرد. یک راه حل این مسئله استفاده از ابزار مخصوص جمع کردن ملات در فضای خالی میباشد که دقیقا بر روی درزگیر قرار می‌گیرد. این ابزار از مش‌هایی که از رشته های پلیمری ساخته شده اند، تشکیل یافته اند. این ابزار ملات را بالای حفره های زه‌کشی حبس کرده و به صورت معلق نگه می‌دارد. (شکل 5-16) این سیستم به آب موجود در ملات اجازه می‌دهد تا از آن عبور کرده و روانه حفره های زه‌کش شود. 

8-4-5- درز انبساطی پیوسته در نمای آجری 

از آنجا که دیوارهای آجری پس از ساخت منبسط می‌شوند، بنابراین نماهای آجری باید شامل درز انبساطی قائم پیوسته ای در فواصل مشخص باشد (شکل 5-17). 

مقدار فاصله پیشنهادی بیشینه جهت درزهای انبساطی قائم 8 متر در قسمت میانی نما و 3 متر در گوشه های نما می‌باشد .

همانطور که در شکل (5-18) نمایش داده شده است، در درزهای انبساطی قائم به جای استفاده از ملات از میله پشتیبان و قطعه درزگیر استفاده می‌شود به طوری که اجازه حرکت به آجرهای دو طرف درز انبساط داده می‌شود و آب‌بندی دیوار نیز از بین نمی‌رود. عرض درز انبساط قائم حداقل باید 13 میلیمتر باشد، به طوری که با سایر درزهای ملات قائم در دیوار نماي آجری مطابقت داشته باشد. 

با مهیا کردن درز انبساطی قائم و نیز وجود فاصله زیر نبشی تکیه‌گاهی (که به عنوان درز انبساطی افقی عمل می‌کند) نمای آجری به پانل های منفرد مجزا تبدیل می‌شود که قابلیت انبساط و انقباض را دارند، به طوری که به سازه و دیواره پشتیبان نیرویی وارد نمی‌شود. 

9-4-5- مشخصات نمای آجری متصل به دیوار بتنی یا بلوکی 

1-9-4-5- کلیات 

تصویر نمای آجری نصب شده بر روی دیوار پشتیبان بلوکی در شکل  (5-19) نشان داده شده است. برای متصل کردن نما به دیوار باید از مهارهای مفتولی دو تکه استفاده نمود. قطعه اول نقش مسلح کننده درز ملات را دارد و در دیوار پشتیبان جا داده می‌شود (شکل5-19) و قطعه دوم، نما را به قطعه اول که در دیوار پشتیبان جاسازی شده است، متصل می‌کند . 

جزییات اجرایی اتصال نبشی تکیه‌گاهی در شکل (5-20) مشخص شده است. دو روش اتصال نبشی تکیه‌گاهی به تیر بتن مسلح محیطی ساختمان در شکل (5-21) نشان داده شده است. در روش اول که بیشتر نیز مورد استفاده قرار می‌گیرد ،نبشی‌های تکیه‌گاهی مربوط به هر طبقه باید قبل از اجرای نمای زیر آن نصب شوند. در روش دوم می‌توان نبشی‌های تکیه‌گاهی را بعد از اجرای نمای زیر آنها نصب کرد. این روش، زمانی که نما شامل سنگ های طبیعی بزرگ و یا پانل های پیش ساخته سنگی می‌باشد به کار می‌رود.

2-9-4-5- مقاومت دیوارهای پشتیبان بلوک سیمانی در برابر نفوذ آب و هوا 

در ساختمان‌ها با دیوار پشتیبان بلوکی، به دلیل وجود تماس جداره بیرونی دیوار با آب و هوا، دیوار باید از مقاومت خوبی در برابر نفوذ این عوامل برخوردار باشد. در همین راستا مواد ویژه ای به منظور آب‌بندکردن دیوار به کار برده می‌شود. قبل از اجرای نمای آجری، سطح خارجی دیوار پشتیبان باید با استفاده از ماده آب‌بند پوشانده شود (شکل 5-22). 

10-4-5- الزامات تکمیلی نمای آجری متصل به دیوار پشتیبان LSF غیر باربر 

ساختار نماي آجری متصل به دیوارهای پشتیبان بلوک سیمانی متفاوت از ساختار نمای آجری متصل به دیوارهای از نوع LSF غیر باربر می‌باشد و اصلی‌ترین تفاوت آن‌ها در بست‌هایی است که برای اتصال نما به دیوار به کار می‌رود. برای این دسته از دیوارهای پشتیبان، بست‌های متنوعی متناسب با شرایط مختلف وجود دارد. به عنوان مثال همانطور که در شکل (5-23) نشان داده شده است، اگر فضای خالی پشت نما فاقد عایق فومی مقاوم باشد، بست‌ها به پشت‌بندهای قائم فولادی متصل می‌شوند. شکل (5-24) نیز بست به کار رفته در شرایط وجود عایق در فضای خالی را نشان می‌دهد. نوع دیگری از بست‌ها، بست‌های زبانه‌دار هستند که انتهای تیز آن، عایق را سوراخ کرده و بار جانبی را مستقیم و بدون انتقال به عایق و فشرده کردن آن، به پشت‌بندهای قائم منتقل می‌کند.