مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان : مدیریت انرژی در ساختمان (1404) | ۱-۷-۱۹ سامانه پایش و زیر پایش مصرف انرژی ساختمان

تمامی ساختمان ها با هر کاربری اقلیم مکلف به طراحی نصب و بهره برداری کامل سامانه پایش و  زیر پایش انرژی و همچنین سامانه مدیریت یکپارچه ساختمان با رعایت الزامات فنی و اجرایی این  فصل هستند. 

رعایت تمامی موارد این فصل برای تمامی ساختمان ها و با هر دو روش طراحی تجویزی و شبیه سازی  الزامی است. 

بدون راه اندازی کامل سامانه پایش انرژی و سامانه مدیریت یکپارچه ساختمان و اتصال آن به درگاه  سامانه واپایش انرژی ساختمان ها، صدور گواهی رده بازدهی انرژی مبحث نوزدهم مقررات ملی  ساختمان و صدور گواهی پایان کار مطلقاً ممنوع است. 

۱-۷-۱۹ سامانه پایش و زیر پایش مصرف انرژی ساختمان 

پایش انرژی در ساختمان ها را میتوان در سطوح مختلف پایش، زیر پایش و پایش عمیق دسته بندی  کرد. در این قسمت الزامات اجرایی مربوط به پایش و زیر پایش مصرف توضیح داده شده است. 

الف) سامانه پایش شامل اندازه گیری تمامی مقادیر مصرف حامل های انرژی و همچنین آب مصرفی  ساختمان به صورت ممتد برخط، بلادرنگ و مستقل از کنتورهای شرکت های برق و گاز و آب است. 

ب) سامانه زیر پایش، شامل اندازه گیری تمامی مصارف انرژی در واحدها، بخش های مستقل و مشاعات  ساختمان با تفکیک بخش های مستقل مشاعات مانند لابی، استخر، فضاهای ورزشی، خدماتی، رفاهی  و همچنین تجهیزات بارز مصرف کننده انرژی مانند چیلر، بویلر، پمپها، هواسازها، مبدل های حرارتی  و سایر تجهیزات بارز است. 

پ) نصب و راه اندازی کامل سامانه پایش و زیر پایش برای تمامی ساختمان های دارای سرمایش،  گرمایش و یا آب گرم مصرفی مرکزی الزامی است.

ت) پایش عمیق یا اندازه گیری جداگانه تمامی تجهیزات و دستگاه های مصرف کننده خرد انرژی جزء  الزامات این مبحث قرار ندارد. 

ث) طراحی، نصب و بهره برداری از سامانه پایش و زیر پایش باید به گونه ای باشد که علاوه بر اندازه گیری  مصرف برق، گاز، انرژی و آب و تعیین سهم هر بخش یا تجهیز از کل مصرف ساختمان، امکان شناسایی  دقیق انحراف از الگوی مصرف اختلالات در عملکرد تجهیزات و بهینه سازی عملکرد سامانه ها را نیز  فراهم کند. 

ج) راهبری سامانه پایش و مدیریت یکپارچه ساختمان یکی از مهمترین بخش های مراقبت و نگهداری  از ساختمان ها است و زیر ساخت های لازم برای اجرای مبحث بیست و دوم مقررات ملی ساختمان در  بخش انرژی و نگهداری تأسیسات را فراهم می کند. موارد تخصصی مراقبت و نگهداری ساختمان به  مبحث بیست و دوم منتقل شده و در آن مبحث به صورت مشروح بیان خواهد شد. 

۱-۱-۷-۱۹ ایجاد ارتباط فیزیکی و دریافت داده 

الف) نصب تجهیزات اندازه گیری در تمام نقاط کلیدی ساختمان و برای تمامی حامل های انرژی از  جمله برق، گاز، آب، سرمایش و گرمایش و آب گرم مصرفی الزامی است. 

ب) برای تعیین نقاط کلیدی طراحی مناسب محل نصب و همچنین کنترل اجرای صحیح سامانه  پایش و زیر پایش در مراحل ساخت تهیه نقشه های جریان انرژی ساختمان به صورت دیاگرام تک خطی  برق گاز و آب توسط طراحان برق مکانیک و گاز الزامی است. 

پ) در این نقشه ها باید جانمایی دقیق جزئیات اجرایی نصب نحوه اتصالات و مشخصات دستگاه های  اندازه گیری به طور کامل درج شود. 

ت) تمامی دستگاه های اندازه گیری هر واحد یا بخش مستقل ساختمان باید دارای دسترسی کافی و  بدون محدودیت برای خوانش تعمیرات و تعویض باشند. 

ث) دسترسی به دستگاه های اندازه گیری باید از طریق فضای مشاع ساختمان تعبیه شود به طوری که  برای خوانش، تعمیر و یا تعویض هیچ یک از آنها ورود به فضای اختصاصی هیچ بخش یا واحدی  مورد نیاز نباشد. 

ج) محل قرارگیری تجهیزات اندازه گیری باید به گونه ای طراحی شود تا در صورت نیاز به تعویض و یا  تعمیر امکان ایزوله کردن تجهیز مورد، نظر بدون نیاز به عملیات مخرب وجود داشته باشد. طراحی و  اجرای هر گونه مدار با قابلیت دور زدن تجهیزات اندازه گیری ممنوع است. 

چ) تمامی تجهیزات باید قادر به اندازه گیری و ارسال داده های مصرف برق، گاز، آب و انرژی با خطای  کمتر از ۲۰% و به صورت برخط و بلادرنگ باشند. 

ح) تجهیزات اندازه گیری به ویژه تجهیزات اندازه گیری مصرف برق و گاز باید دارای استاندارد ایمنی  ملی و یا آخرین نسخه استاندارد ایمنی اتحادیه اروپا و همچنین گواهی دقت اندازه گیری از  آزمایشگاه های معتبر باشند. 

خ) تمامی جریان سنج های سیالات باید از نوع مافوق صوت و تحت شبکه باشند. 

د) جریان سنج های مافوق صوت میبایست بر روی مدار برگشت و قبل از شیر کنترلی با فاصله مناسب  از شیر جهت جلوگیری از ایجاد اختلال اندازه گیری ناشی از تغییرات سیال نصب شوند. 

ذ) تمامی جریان سنج های مافوق صوت در سامانه های سرمایش و گرمایش باید دارای حداقل دقت  اندازه گیری جریان جزئی R100 باشند. 

ر) تمامی جریان سنج های مافوق صوت در سامانه های آب گرم و آب سرد مصرفی باید دارای حداقل  دقت اندازه گیری جریان جزئی R250 باشند. 

ز) تجهیزات اندازه گیری به ویژه کنتورهای انرژی شامل کنتور انرژی مافوق صوت، کنتور انرژی، آب گرم  بهداشتی، کنتور انرژی برگشت آب گرم بهداشتی و کنتور آب سرد بهداشتی باید دارای درگاه نوری برای  خوانش و یا تغییر تنظیمات از طریق قرائتگر دستی باشد. 

ژ) در تعیین قدر السهم مصرف هر واحد یا بخش باید میزان مصرف بخش های عمومی و یا هدر رفت  سامانه ها نیز شناسایی و در محاسبات قدر السهم لحاظ شود به طوری که مجموع میزان مصارف بخش ها  با میزان کل مصرف ساختمان برابر باشد. 

س) در اندازه گیری قدر السهم مصرف آب گرم مصرفی هر واحد یا بخش باید علاوه بر جریان آب عبوری ، دمای آب گرم ورودی به هر واحد یا بخش و دمای آب سرد ورودی به مبدل حرارتی آب گرم مصرفی  مرکزی نیز اندازه گیری و در محاسبات لحاظ شود. 

ش) تمامی تجهیزات اندازه گیری باید توانایی ارسال داده خوانش شده بر بستر پروتکل های استاندارد  مانند M-Bus، WM-Bus، LoRaWAN، Modbus RTU ،MQTT و یا سایر پروتکل های استاندارد را  به صورت فشرده سازی شده و مورد تأیید درگاه سامانه واپایش انرژی ساختمان ها داشته باشند. 

ص) ارسال داده ها توسط تجهیزات اندازه گیری باید به صورت خودکار و بدون نیاز به ارسال فرمان باشد.  مدت زمان فاصله بین خوانش ها باید تا حداقل یکبار خوانش در ۱۰ ثانیه و یا خوانش به ازای تغییر  مقدار قابل تنظیم باشد. فاصله زمانی میان خوانش ها باید با دسترسی از طریق درگاه ملی پایش انرژی  ساختمان قابل تنظیم باشد. 

۲-۱-۷-۱۹ انتقال مهندسی و ذخیره نقاط داده 

الف) سامانه پایش باید به گونه ای طراحی شود که قابلیت ذخیره اطلاعات خوانش شده را برای مدت  حداقل یک سال در حافظه داخلی و بدون نیاز به حافظه خارجی دارا باشد. 

ب) سامانه پایش باید دارای حافظه داخلی پشتیبان بوده و در صورت قطع برق هیچ اختلالی در  حافظه داخلی آن ایجاد نشود و با وصل مجدد برق به صورت خودکار و بدون نیاز به تنظیمات مجدد  به شرایط قبل از قطعی برق بازگردد. 

پ) اطلاعات حاصل از خوانش باید به صورت امن و رمزنگاری شده به سامانه پایش مرکزی و درگاه  سامانه و پایش انرژی ساختمان ها منتقل شود. 

ت) برای انتقال داده ها استفاده از پروتکل های ارتباطی استاندارد نظیر Modbus  ،BACnet، RTU/TCP و Wi-Fi الزامی است. این پروتکل ها باید از قابلیت اشغال پهنای باند حداقلی  برخوردار باشند تا داده ها بدون اختلال و به صورت بلادرنگ منتقل شوند. 

ث) برای انتقال داده ها به صورت بی سیم استفاده از سیم کارت نسل 4G و بالاتر و همچنین پروتکل  3.0 LoRaWAN و بالاتر مجاز است. 

ج) در صورت انتقال داده به صورت بیسیم وجود حداقل دو سامانه پشتیبان دیگر مانند درگاه فیبر  نوری LAN و یا پورت سریال الزامی است. 

چ) برای ذخیره داده ها باید از پایگاه های داده معتبر امن و رمزنگاری شده استفاده شود. 

ح) تمامی داده ها باید به صورت مستمر ذخیره شده و قابلیت تعریف سطح دسترسی های محدود برای  کاربران مختلف از جمله بهره برداران و مدیران ساختمان وجود داشته باشد. 

خ) سامانه پایش باید به صورت رمزنگاری مبدا تا مقصد دو طرفه با درگاه سامانه واپایش انرژی  ساختمان ها ارتباط یکپارچه بلادرنگ و بدون قطع داشته باشد. 

۳-۱-۷-۱۹ پردازش داده های گردآوری شده 

الف) سامانه پایش باید قابلیت پردازش داده های ذخیره سازی شده را به منظور دسته بندی و استخراج  اطلاعات مورد نظر و با اعمال فیلترهای مختلف دارا باشد. 

ب) سامانه پایش باید قابلیت تجزیه و تحلیل داده ها به صورت بلادرنگ و دوره ای را دارا باشد. 

پ) سامانه پایش باید قابلیت میزبانی الگوریتم های پردازش داده مانند یادگیری ماشین و یادگیری  عمیق برای بررسی روند مصرف انرژی شناسایی مصارف غیر عادی و پیش بینی نیازهای انرژی را دارا  باشد. 

ت) سامانه پایش باید قابلیت پردازش داده های کلان بدون اشغال بیش از ۱۰% ظرفیت پردازشگر را  دارا باشد. 

۴-۱-۷-۱۹ تحلیل اطلاعات و عیب یابی عملکرد تجهیزات و سامانه ها 

الف) سامانه پایش باید قابلیت تحلیل عملکرد سامانه ها و تجهیزات را دارا بوده و در صورت نیاز  گزارش های منظم یا هشدارهای فوری را به کاربران و مدیران ارسال کند. 

ب) سامانه پایش باید قابلیت ارسال هشدار با طبقه بندی فوریت بر اساس شناسایی نقاط ضعف در  عملکرد سامانه ها و تجهیزات به منظور شناسایی افزایش غیر طبیعی مصرف انرژی خرابی یا عدم  کارایی تجهیزات و سامانه های مصرف کننده و تجهیزات اندازه گیری را دارا باشد. 

پ) در صورت شناسایی نواقص یا اختلالات جدی سامانه باید به طور خودکار پیشنهاد اقدامات لازم  برای اصلاح عملکرد یا هشدارهای لازم برای بهره بردار یا مدیر ساختمان را ارسال کند.