مبحث هفدهم مقررات ملی ساختمان : سامانه گاز طبیعی در ساختمان (1403) | 1-13-17 جوشکاری شبكه‌‌ های گازرسانی فولادى

١٧-١٣-١-١ كليات

جوشکاری لولە‌ های فولادی گاز و اتصالات مخصوص آنها باید به روش جوشکارى برقی دستى انجام شود. روش جوشکاری دستی، بازرسی ها و کیفیت آن باید مطابق استاندارد 1104-API باشد.

١٧-١٣-١-٢ ارزيابى و تعيين صلاحيت جوشكاران

جوشکارانی كه برای جوشکاری لولە‌ های فولادی گاز به كار گرفته میشوند بايد قبل از اقدام به جوشكارى بر طبق روش جوشکاری تایید شده و بر اساس استاندارد 1104-API مورد ارزیابی قرار گیرند.

در صورت قبولی باید به هر جوشکار یک شماره به عنوان کد جوشکار اختصاص دادە شود. در صورت تغییر در روش جوشکاری، ارزیابی جوشكاران باید مجدداً و بر طبق روش جدید انجام شود.

مسئوليت كنترل مداركه صلاحيت، ارزيابى جوشكاران و بررسى و تائيد روش جوش بر عهده دستگاه نظارت است. در صورت لزوم دستگاه نظارت میتواند برای ارزيابی جوشكاران از موسسات وشركت هاى ذیصلاح استفاده نماید، ولی در هر صورت مسئولیت به عهده دستگاه نظارت است.

١٧-١٣-١-٣ الكترودهاى جوشكارى

برای جوشکاری لولە‌ های گاز باید در پاس اول جوش از الكترودهاى مطابق با استاندارد AWS-E6010 و در پاس دوم و پاس هاى بعدى جوش از الكترودهاى مطابق با استندارد AWS-E6010 و يا AWS E7010 استفاده شود.

قبل از استفاده از الكترود‌های جوشکاری، نمونه آنها بايد به وسيله دستگاه  نظارت مورد بررسى قرار گیرد. در صورت لزوم دستگاه نظارت باید آزمایش ‌های مربوطه را انجام داده و نهایتا کاربرد آن را در جوشکاری شبكه‌‌ های گاز تأیید نماید.

انتخاب قطر، نوع الكترود و تنظيم آمپر و ولتاژ و ساير پارامترهاى جوشكارى بايد بر اساس روش جوشکاری تائید شده صورت گیرد.

الکترود‌های جوشکاری باید تا زمان استفادە در بسته‌ بندی اولیه خود و بر طبق توصیه سازندە نگهدارى شوند. الكترودهائی کە جعبه آنها برای مصرف باز میشوند بايد تا زمان مصرف براى جلوگيرى از جذب رطوبت و صدمه به پوشش در گرمکن ‌های مخصوص قرار داده شوند.

الكترودهائی که به علت جذب رطوبت، وارد آمدن صدمه به پوشش آنها و یا اشکالاتی از قبيل یک طرفه سوختن، انحراف قوس و ریزش پوشش در حین جوشکاری، برای جوشکاری مناسب نباشند، باید بە وسیله دستگاه  نظارت بررسى واز كارگاه خارج شوند .

١٧-١٣-١-4 آماده سازى لوله‌ هاى فولادى قبل از عمليات جوشكارى

لوله‌‌ های فولادی قبل از جوشکاری باید مورد بازرسی قرار گیرد و در صورت مشاهده عیوب مكانيكى از قبیل شیار، فرورفتگی، خراش و دوپهنی، وارد آمدن صدمه به سر لوله و حفره‌‌ های خوردگی، باید کنار گذارده شوند. قبل از جفت کردن لوله‌ ها و شروع عملیات جوشکاری باید سر لوله‌ ها بصورت دور تا دور و به فاصله یک سانتیمتر با استفاده از برس برقی تمیز و براق گردد. در صورت نیاز به برش و یخ زدن سر لوله‌ها، این کار باید به نحوى انجام كیرد كه مقطع بريده شده، عمود بر محور طولی لوله باشد. حداكثر ميزان انحراف صفحه برش لوله از حالت عمود بر محور طولی لوله برابر با 1/5 ميلی متر است.

١٧-١٣-١-۵ كنترل هاى لازم قبل از شروع جوشكارى

قبل از شروع جوشکاری موارد زیر باید به وسیله دستگاه نظارت کنترل کردد.

١- لبه لوله‌ ها، قسمت عمودی لبه لوله و حدود یک سانتیمتر از سر لوله به صورت دور تا دور از نظر زاویه، پخ و تمیز و براق بودن پخ

٢- در صورت برش لوله با دستگاه لوله بر، باید پلیسه‌‌ های داخلی لوله كاملاً به وسيله سوهان برداشته و لبه لولە بر طبق روش جوشکاری تأیید شده یخ زنی شود.

٣- در صورت برش و يخ زنى لوله با دستگاه‌هاى مخصوص اين كار، بايد پخ سر لوله بر طبق روش جوشکاری تأیید شده با سوهان کاری آماده سازی شود. ضمنا باید کنترل شود که صفحه برش، عمود بر محور طولی لوله و یا در حد رواداری مجاز آن باشد.

۴- با عبور دادن يک صفحه مدور متناسب با قطر داخلی لوله، از داخل لوله، ضمن كنترل سلامت قطر لوله، از عدم وجود اشیاء باقی مانده داخل لوله، باید اطمینان حاصل نمود.

١٧-١٣-١-۶ اقدامات لازم قبل از جوشكاری لوله‌ها

الف- پيش گرمى لبه لوله‌ ها - تعيین مناسب بودن شرايط جوى براى عمليات جوشكارى بر عهده دستگاه  نظارت است. در ساعات اوليه صبح و يا در شرايطى كه دماى محيط كمتراز ٥+ درجه سلسيوس باشد، پيشگرمی لوله‌ ها حداقل تا دماى ٥٠+ درجه سلسيوس الزامى است.

ب- جفت كردن لوله‌ ها - جفت کردن لوله‌ها باید به وسيله کلمپ ها یا گیره‌‌ های هم ترازی خارجی که قادر باشند سر لوله‌ ها را به صورت ثابت نگهداشته و انجام جوشکاری در زیر آنها امکان پذیر باشد، صورت گیرد. كلمپ یا گیره هم طرازی باید به گونه‌ای باشد باشد كه حداقل امكان جوشكارى ۵٠٪ محیط لوله در ربع‌ های متقابل در زیر آن امکان پذیر باشد. مناسب بودن و کارائی گیره هم ترازى باید به وسیله دستگاه نظارت مورد تأیید قرار گیرد. برای جفت کردن و هم تراز کردن لوله‌ ها استغاده از چکش فولادی مجاز نمیباشد. در صورت لزوم تنها استفاده از چکش ‌های برنجی مجاز می باشد.

لوله‌‌ های گاز باید به طریقی هم تراز شوند كه جوش طولى آنها حدالامكان در موقعيت ساعات ١٠ و ٢ قرار گیرند. جوشکاری لوله‌ها در شرایطی که جوش طولی آنها در یک راستا قرار گیرد مجاز نمی باشد. برای تسهیل و ایمنی در جوشکاری پاید لوله‌ها را در ارتفاع مناسبی از سطح زمین بر روی پایه‌هائی كه به تعداد و ارتفاع لازم تهیه شده باشند انجام داد. پایه‌‌ های مربوطه باید دارای بالشتک‌ های نرم باشند تا از وارد آمدن صدمه به پوشش لوله‌ ها جلوگیری نمایند.

١٧-١٣-١-٧ جوشکاری شبکه‌‌ های گازرسانی فولادی

هر گونه عملیات جوشکاری باید براساس روش تأیید شده صورت گیرد.

قبل از اقدام به هر گونه عملیات جوشکاری بايد از طرف مجرى، روش جوشكارى تهيه وجهت بررسى به دستگاه نظارت ارائه گردد. دستگاه نظارت باید پس از انجام اصلاحات روش را مورد تایید قرار دهد. دستگاه  نظارت میتواند برای این منظور از خدمات موسسات و شرکت‌های دیصلاح استفاده نماید که در این صورت مسئولیت بر عهده آن شرکت ها خواهد بود.

الف- جوشکاری پاس یک

١- جوشکاری در زیر گیره هم ترازی

جوشکاری در زير گیره هم ترازی بايد حداقل معادل با ٥٠٪ محيط لوله ودر ربع هاى متقابل و به روش سرازیر انجام گردد. در خصوص لوله ٢ اینچ ، جوشکاری در ربع‌ های متقابل کافی میباشد.

استفاده از خال جوش مجاز نبوده و حداقل طول قابل قبول براى جوش سه سانتى متر می باشد.

در صورتی که قطر لوله ١٠ اینچ و بالاتر باشد جوشکاری کلیه پاس ها باید به وسیله دو جوشكار به صورت همزمان انجام شود.

٢- تکمیل جوشکاری پاس یک

پس از باز کردن گیره هم ترازی باید قسمت‌های پایانی جوش در هر قسمت را با دستگاه سنک سنباده برقی تمیز کرده و سپس نسبت به جوشکاری قسمت‌های باقیماندە به روش سرازير اقدام نمود.

ب- جوشکاری پاس دو

پس از تکمیل پاس یک جوش باید با استفاده از دستگاه سنگ سنباده برقی اقدام به سنگ زنی پاس يک نمود تا قسمت هاى برآمده و غير يكنواخت جوش و عيوب آن برداشته شود. سپس بايد بلافاصله و تا قبل از سرد شدن جوش نسبت به جوشکاری پاس دوم جوش به روش سرازیر اقدام نمود.

پ- جوشکاری پاس‌ های پر کنندہ و تاج جوش

پس از تکمیل پاس دو جوش باید با استفادہ از دستگاہ برس برقی اقدام به تمیز کردن پاس دو نمود. سپس جوشکاری پاس‌ های پر کننده و تاج جوش به روش سرازیر انجام شود. عرض پاس نهائی بايد حداقل به اندازه یک میلیمتر پهن تر از یخ لوله در طرفین جوش بوده و ارتفاع آن نباید بیش از 1/5 ميلی متر بالاتر از سطح لوله باشد.

پس از جوشکاری هر پاس جوش باید سرباره جوش را به طور کامل پاک نمود و در صورت لزوم برآمدگی ‌های اضافی جوش را سنگ زده و یكنواحت نمود. سنگ زدن تاج جوش به هيچ وجه مجاز نمى باشد.

در زمان جوشکاری پاس‌های مختلف جوش، نباید اجازه داد که الكترود جوشکارى یا اهرم اتصال زمین آن به قسمت‌های دیگر لوله به جز محل یخ آن متصل شده و جرقه بزند. جوشکار باید از برخورد نوک الکترود جوشکاری با بدنه لوله که موجب سوختگی خواهد شد، جلوگیری نماید. در پایان هر روز کارى بايد كليه جوش‌ های آن روز تکمیل شده باشد.

در پایان هر روز کاری باید با استفاده از درپوش مناسبی سر‌های باز لوله را به طريق مطمئنى مسدود كرد تا آب و فاضلاب، خاک، زباله، اجسام خارجى و حيوانات كوچک به داخل لوله وارد نشوند. در صورت استفادە از درپوش فلزی، جوشکاری آن به لوله مجاز نمیباشد.

فاصله دو جوش محیطی برای لوله‌‌های با قطر ۴ اینچ و کوچکتر باید از ١٨ سانتى متر كمتر نباشد و اين فاصله برای لوله‌‌ های با قطر بزرگتر از ٣ اینچ حداقل باید يک برابر قطر لوله باشد.

ت- جوشكاری اتصالات نهائى

جوشکاری اتصالات نهائی باید بر طبق روش پیشنهادی مجری و با تأیید دستگاه نظارت انجام شود. اتصالات نهائی باید با دقت هم تراز شوند به طوری که تنش‌ های حاصله از جوشکاری را به حداقل برساند. برای جفت کردن لوله‌ ها ممکن است حفاری قسمت هایی از كانال در دو طرف و تغيير شيب كانال الزامى باشد. در جوشکاری اتصالات نهائی، اجرای خال جوش با رعایت حداقل سه سانتيمتر طول جوش مجاز میباشد.

ث- جوشكارى شيرها، اتصالات وفلنج ها

در جوشكارى شيرها، اتصالات وفلنج ها، درصورتى كه قطر داخلى آنها با قطر داخلى لوله اختلاف داشته و این اختلاف بیش از 2/5 میلیمتر باشد، باید قطر کوچکتر تا اندازه قطر بزرگتر با نسبت سه بە یک سنگ زده شود.

در جوشكارى فلنج ها بايد دقت كافى به عمل آيد تا صفحه فلنج بر محور طولى لوله عمود بوده وسوراخ هاى فلنج با وسیله متصل شونده به آن در یک راستا قرار گیرد. ضمنا برای جلوگیری از بروز نشتی در آينده باید دقت شود تا به محل نشست واشر آسیبی نرسد.

جوشكارى اتصالات به يكديگر واتصالات به شيرها بلامانع است ولى بهتر است فاصله دو جوش متوالى حداقل به میزان یک برابر قطر لوله بزرگتر باشد.

در صورت عدم امکان استفاده از گیره هم ترازی اجرای خال جوش مشروط بر آنکه حدالامکان سه سانتيمتر طول داشته باشد مجاز است.

ج- تعمير جوش ها

روش تعمير جوش ها: هر گونه  عمليات جوشكارى جهت تعمير جوش ها بايد بر اساس روش تأييد شده صورت گیرد.

جهت تعمیر جوش ها باید روش جداگانه‌ ای از طرف مجرى تهيه شده و به وسيله دستگاه  نظارت مورد بررسی قرار گرفته و در صورت نیاز پس از انجام اصلاحات لازم مورد تاييد قرار كیرد. دستگاه  نظارت مى تواند براى اين منظور از خدمات موسسات وشركت هاى ذيصلاح استفاده نمايد، ولى در هر صورت مسئوليت كلى كار بر عهده دستگاه  نظارت است.

جهت تعمیرات جوش اعم از آنكه جوشکاری در داخل کانال و یا بیرون از كانال انجام شود، رعايت موارد زير الزامى است:

١- پیشگرمی لبه‌های دو طرف جوش حداقل تادماى ٥٠ درجه سلسيوس الزامى است.

٢- جوشکاری پاس يک جوش به روش سربالا مجاز است.

٣- جوش هائی که به علت نتیجه تفسیر فیلم‌های رادیوگرافی و یا در نتيجه بازرسى عينى دستگاه  نظارت معیوب تشخیص داده شوند باید زير نظر دستگاه  نظارت تعمير شده و يا در صورت لزوم بريده شوند

۴- جوش‌ های دارای شیار‌های جانبی و تاج جوش هائی که نیاز به تقویت دارند باید زير نظر دستگاه نظارت تعمیر و تکمیل شوند.

۵- در صورت وجود هرګونه ترک در جوش، باید کل جوش بریده شود. ترک‌های ستار‌ه‌ای ایجاه شده در نقاط توقف جوشکاری در صورتی که سنگ زده شده و از بین بروند بلامانع خواهند بود.

۶- قبل از شروع به تعمیر جوش، باید محل عیب از گزارش های رادیوگرافی استخراج وبر روی جوش مشخص گردد. سپس با استفاده از سنگ سمباده برقی قسمت معیوب بصورت کامل برداشته شود.

٧- پس از تعمیر در صورتیکه اشکالی مشاهده نگردد، باید از جوش تعمیر شدە رادیوگرافی به عمل آید.

در صورت مشاهده هر گونه عیب غیر قابل قبول در رادیوگرافی از جوش تعمیر شده، جوش باید بریده شود.

٨- تعمیرات جوش باید تا قبل از عايقكاری سرجوش ها انجام شود. جوش‌های تعمیر شدہ باید با نظر دستگاه نظارت عایقكاری شوند.

چ- تهیه گزارش ‌های روزانه جوشکاری

در پایان هر روز کاری باید گزارش ‌های جوشکاری در فرم مخصوص توسط مجری تهيه و جهت بررسى و تأیید به دستگاه نظارت ارائه شود.

گزارش جوشکاری باید حاوی اطلاعات جوشکاری ‌های انجام شده از جمله قطر و ضخامت لوله، جنس لوله، طول لوله، شماره خطوط، شماره جوش ها ،كد جوشکاران و جمع طول لوله جوشكارى شده باشد.

ح- بازرسى جوش

کلیه جوش ها باید به وسیله دستگاه نظارت مورد بازرسى عينى قرار گرفته ودر صورت معيوب بودن تعمير یا بریده شود. دستگاه نظارت میتواند در صورت لزوم برای یافتن عیوب سطحی از بازرسی به روش مایعات نفوذ کننده یا ترک یابی مغناطیسی استفاده نماید.

خ - پرتونگارى

كليه جوش هاى لوله‌ هاى مدفون وغير مدفون با قطر ٢ اينچ و بالاتر بايد به صورت صد در صد مورد پر تونگارى قرار گیرند.

پرتونگاری از جوش ها بايد به وسيله شرکت‌ های مجاز، معتبر و با سابقه پرتونكارى انجام شود. انتخاب شرکت مجری پرتونگاری باید به وسیله مجری بررسی و با تایید دستگاه نظارت انجام شود. پرتونگاری باید بر اساس روشی که به وسیله شرکت پرتونگاری ارائه و توسط دستگاه نظارت مورد تایید قرار میگیرد، انجام شود .

روش پرتونگاری باید حداقل در بر گیرنده نوع چشمه پرتونگاری و قدرت آن، نوع دستگاه پرتونگارى و میزان نشت مجاز آن، نوع فيلم و نحوه ظهور و ثبوت آن، شاخص هاى كيفيت فيلم، استاندارد قبولی فيلم ها، علامتگذاری فیلمها، صلاحیت پرتونگارها و ملاحظات ایمنی باشد. پرتونگاری از جوش ها باید بر طبق روش پرتونگاری تاييد شده و با رعايت ملاحظات ايمنى مربوطه انجام شود ومسئوليت رعايت ملاحظات ايمنى بر عهده شرکت پرتونگار میباشد.

در صورتی که در پرتونگاری از جوش‌های هر جوشکار در دو روز متوالی بیش از ۶ درصد تعمیری و یا جوش بریدنی وجود داشته باشد، دستگاه نظارت می تواند از ادامه كار جوشكار جلوگيرى نمايد.

د- تفسیر فيلم‌ های رادیوگرافی

معیار قبولی جوش‌های لولە‌ های فولادی گاز بايد طبق استاندارد 1104-API و بند ١٧-٥-٧-٣ بخش جوشکاری از قسمت اول این مبحث باشد.

تفسیر فيلم‌ های پرتونگارى لوله‌ هاى گاز بايد به وسيله مفسرينی كه داراى مدرک معتبر بين المللى صلاحیت ASNT Level ll در زمينه پرتونگارى و تفسير فيلم جوش باشند صورت گيرد.