مبحث هفدهم مقررات ملی ساختمان : سامانه گاز طبیعی در ساختمان (1403) | 2-13-17 جوشکاری شبكە‌ های گازرسانی پلی اتيلن

١٧-١٣-٢-١ تعيين صلاحيت جوشكار

الف-كليه جوشكاران بايد در دوره‌ هاى آموزشى مورد تأييد مراجع ذيصلاح، شركت نموده ودوره هاى مربوطه را با موفقیت گذرانیده و گواهینامه دریافت نمایند.

ب- کلیه جوشکاران باید درآزمایش جوشکاری بر اساس استاندارد 1104 API شركت نموده و مورد تأييد دستگاه نظارت قرار گيرند

تذکر: حداقل مدرک تحصیلی جوشکاران باید ديپلم متوسطه (یا سيكل با ٥ سال سابقه در جوشكارى) باشد.

١٧-١٣-٢-٢ آمادە سازی لوله‌‌ های پلی اتیلن قبل از عملیات جوشکاری

الف - بازرسى لوله‌ ها

هر شاخه یا حلقە لولە قبل از آماده سازی باید بازرسی گردد. لوله‌‌ هایی كه داراى هر نوع عيب از قبيل كج بودن و دو پهن بودن دهانه، برآمدگی، شیار و فرورفتگی، خراش و حفره باشد باید کنار گذارده شوند تا توسط دستگاه نظارت و در صورت لزوم بازرس فنی ذیصلاح بررسی و دستور وازده شدن، تعمير و يا برش آنها جهت از بین بردن نقص داده شود. قبل از جوشکاری لوله‌ ها به یکدیگر باید اطمینان حاصل نمود که داخل لوله‌ها عارى از هر گونه خاک واشياء خارجی می باشد.

ب- تمیز کردن لبه لوله‌ ها

قبل از اتصال لوله‌ ها باید سطوح داخلى و خارجى آنها با پارچه مناسب از خاک و ساير مواد خارجى تميز شود.

پ- برش لوله‌ها

برش لوله‌ ها بايد توسط وسايل مخصوص برش كه مورد تأييد دستگاه  نظارت مى باشد انجام گيرد. مقطع بریده شده باید عمود برمحور طولی لوله باشد. برش فارسی بر جهت لوله واتصالات مجاز نمی باشد.

ت- جهت و انحراف لوله

١- کمانی شدن لوله: کمانی شدن لوله برای تغییرجهت مجاز بوده و حداقل شعاع کمان لوله باید ٢۵ برابر قطر خارجی آن باشد. قرار گرفتن جوش در مسير كمانی شدن لوله مجاز نبوده و باید کمانی شدن به صورتی انجام شود که لوله دچار چین و چروک نگردیده و دو پهن نشود. هر گاه چنین نواقصی ایجاد گردد لوله وازده خواهد شد و در صورتی که خم با شعاع‌ های خیلی کوچک مورد نظر باشد باید از اتصال و یا خم‌ های پیش ساخته در کارخانه استفاده نمود.

ث- لوله‌‌های وازده

لولە‌ های وازده شده باید با علامت (وازده) که بر روی آنها با رنک متمایز (نقرەای یا سربی) نوشته میشود مشخص گردند. این گونه لوله‌ ها باید بلافاصله از محل کار خارج شده و در انبار مخصوص وازده نگهدارى شود.

١٧-١٣-٢-٣ مشخصات فنى عمليات جوشكارى لوله و اتصالات پلى اتيلن

مطالب زير شامل حداقل مشخصات فنى حاكم بر انواع جوشكارى لوله و اتصالات پلی اتيلن ودستگاه ها و وسایل مورد استفاده میباشد.

- دستگاه نظارت مجاز خواهد بود كه در تمام اوقات از كارگاه بازديد نموده وبه كليه اطلاعات مربوط به جوشکاری، آزمایشات جوش و غیره دسترسی داشته باشند.

- انواع جوشکاری توسط دستگاە‌های مختلف و با استفاده از روش الکتروفیوژن انجام خواهد شد.

- دستگاەهای جوشکاری، گیره‌ های هم ترازی سر لوله‌ ها، دستگاه ‌ها و ابزار برش وتراش و ديگر تجهيزات و نیز محلول تمیز کننده باید از نوع مورد تأیید دستگاه نظارت بوده و در وضعیت خوب نگهداری شوند.

- در مورد نصب سه راهی انشعاب بايد از زين مخصوص جوشكارى نوع الكتروفيوزن استفاده نمود.

- مناسب بودن اوضاع جوى براى انجام جوشكارى توسط دستگاه  نظارت مشخص خواهد شد. درهر حال جوشکاری در دمای محيط کمتر از سه درجه سلسیوس و همچنین در هواى برفى و بارانى بدون استفاده از چتر مخصوص مجاز نخواهد بود.

- در زمان جوشكارى و يس از آن تا سرد شدن كامل جوش، محل جوش و لوله‌ها و اتصالات به هم جوش شده باید در گیره باقی مانده و نباید تحت هیچگونه تنشی قرار گیرد.

- در خاتمه هر روز کاری یا هر قسمت از کار و همچنین در تقاطع های مختلف، دهانه‌ هاى ابتدا و انتهايى كلیە لولە های جوشكاری شده باید توسط درپوش مناسبی بسته شوند تا از ورود خاک و زباله و حيوانات کوچک و آب و دیگر اجسام خارجی جلوگیری گردد. این در پوش ها تا زمان شروع مجدد کار نبايد برداشته شوند

- جوشکاری اتصال ن‌هایی و اتصالات در داخل كانال بايد به دقت كامل مطابق روشى كه مجرى براى این مورد پیشنهاد نموده و به تأیید دستگاه نظارت رسیده باشد، انجام گردد. در این حالات لوله‌ ها باید به دقت هم تراز شوند بە طوری که تنش‌ های بجا ماندە یا تنش‌ های واكنشى حاصل از جوشكارى به حداقل برسد. براى جفت كردن لوله‌ها هنگام جوشكارى اتصال نهائى ممكن است تغيير در شيب كانال الزامی باشد. انشعاب گیری گرم و تزریق گاز حداقل يک ساعت پس از پايان جوشكارى بايد انجام پذیرد.

- فاصله دو جوش متوالى در روى خطوط لوله پلی اتيلن محدوديت ندارد و بايد انجام عمليات جوشكارى با قرار گرفتن لوله در درون گیره هم ترازی انجام شود.

- جوشكارى لوله‌ ها در محل خم مجاز نمى باشد.

- هر جوشکار باید شمار‌های را به عنوان کد شناسایی که توسط دستگاه نظارت در زمان ارزیابی و آزمایش برای او تعیین شده با قلم مخصوص مجاور قسمتی از جوش که به وسیله خود او انجام شده در ربع بالاى لوله يادداشت كند. براى علامت گذارى جوش ها بايد قلم مخصوص توسط مجرى در اختیار جوشکاران قرار داده شود.اگر جوشکار به هردلیل کار را ترک کند کد شناسایی وی نبايد توسط جوشکار دیگری مورد استفاده قرار گیرد.

چنانچه جوشکار به هر دلیل بیشتر از مدت سه ماه جوشکاری ننموده و مایل به بازگشت به سر کار خود باشد، لازم است مجدداً در آزمایش شرکت نماید و در صورت قبولی کد شناسایی جدیدی به وی داده شود.

روش‌های متداول جوشکاری لوله و اتصالات پلیاتیلن

روش‌ های مختلفی در جوشکاری لوله‌ ها و اتصالات پلی اتیلن جهت شبکه گذاری وجود دارند ولی در این مقررات فقط استفاده از روش جوشكارى الكتروفيوزن مجاز مى باشد.

در این نوع جوشکاری از اتصالات نوع الکتریکی استفاده میشود، نظر به اینکه در اين روش وسايل جوشکاری نقش مهمی در امر کیفیت جوش ایفا مینماید. لذا دستگاه جوشکاری باید مطابق استاندارد شرکت ملی گاز ایران و مورد تایید دستگاه نظارت باشد.

برای دستیابی بە یک اتصال (جوش) خوب باید:

الف- سطوح جوشكارى كاملاً تميز باشند.

ب- وسایل و ابزار مورد استفاده برای عملیات جوشکاری باید آزمایش شده و آماده کار باشد

١٧-١٣-٢-۴ روش و مراحل انجام جوشكارى شبكه و انشعابات پلى اتيلن به روش الكتروفيوژن

روش و مراحل جوشکاری شبکه و انشعابات پلی اتیلن به روش الکتروفیوژن باید بە ترتیب ذیل باشد:

١. ماشین جوش، تجهیزات، ابزار، لوله و اتصالات از نظر تطابق با مشخصات فنی و آماده به کار بودن باید کنترل شوند.

٢. عمود بودن سر لوله كنترل شده و در صورت لزوم اصلاح شود.

٣. لايه اكسيد از سطوح جوشكارى لوله واتصالات فاقد سيم به وسيله تراشنده استاندارد بايد به طور كامل حذف شوند. حداكثر ميزان تراش سطح لوله از 0/2 ميلى متر نبايد تجاوز نمايد.

تبصره: تراشیدن ناقص و يا بكار بردن هر گونه تراشنده غير استاندارد از قبيل تيغ موكت برى، شيشه، سمبادہ كاغذى، برس برقی، سوهان، کاردک وهر وسيله خراش دهنده ممنوع است.

4. بايد سطوح جوشكارى (سطح خارجى لوله وسطح داخلى اتصال وسطح خارجى اتصال فاقد سيم) به وسیله پارچه نخی سفید رنگ بدون پرز و آغشته به مایع تمیز کننده مجاز از هر گونه چربی وآلودکی پاک شوند.

محلول هاى تميز كننده مجاز عبارتند از: الكل اتيليك سفيد، استن، ايزوپروپانل با خلوص بالاى ٩٧ درصد

5. ميزان فرورفتن اجزاء جوش (لوله و اتصالات) با ماژیک مناسب علامت گذاری شود.

6. اجزاء جوش در یكدیگر و در گیره قرار داده شود.

٧. باید عدم جابجایی اجزاء جوش کنترل شود. علائم میزان فرورفتگی بند (۵) فوق نباید جابجا شده باشد.

٨- جوشکاری بر اساس دستورالعمل سازنده دستگاه و اتصال الكتروفيوژن انجام شود.

٩- بالا زدن نشانگر جوش مشاهده شود.

١٠- رعایت زمان سرد شدن اول بر اساس زمان درج شده روی اتصال که در این مدت به هیچ وجه نباید گیره‌ها باز شود.

١١- رعایت زمان سرد شدن دوم به میزان بیست دقیقه پس از زمان بند ١٠ خواهد بود که پس از انقضاى اين مدت مى توان لوله را جابجا ودفن نمود.

١٢- رعایت زمان سرد شدن سوم به میزان دو ساعت در صورتی كه قرار باشد محل جوش تحت آزمون مقاومت و نشتی با فشار ١٠٠ پوند بر اینچ مربع قرار گیرد. زمان سرد شدن مذكور در شرايط تعميرات و اتصال نهایی میتواند به مدت یک ساعت تقلیل یابد.

١٧-١٣-٢-۵ بازرسی و کنترل كیفیت جوشكاری شبكه‌‌ های گازرسانى پلى اتيلن

به منظور حصول اطمینان از كیفیت مطلوب عملیات اجرایی شبکه‌‌های گازرسانی با لوله‌‌های پلی اتیلنی و جوشكاری به طریق الکتروفیوژن، بازرسی وآزمايش هاى مختلفى طبق اين بخش بايد به عمل آيد.

الف- احراز صلاحیت جوشكاران، بازرسى دستگاه ‌ها ومتعلقات جوشكارى به طريق الكتروفيوژن بايد انجام شود.

الف-١- كليه جوشكاران بايد علاوه بر آموزش داراى گواهينامه معتبر بوده واعتبار گواهينامه‌ هاى آنها مورد بررسی و تأئید دستگاه نظارت قرار گیرد.

الف-٢- دستگاه‌‌ های جوشکاری باید مطابق مشخصات فنی 016-IGS-PL بوده وسلامت و كارآیى كاليبره بودن آن مورد بررسی و تائید دستگاه نظارت قرار گیرد.

ب- استفاده از گیره‌‌ های هم ترازی مناسب جهت ثابت نكهداشتن اجزاء جوش الزامى است.

ب-١ سایر متعلقات و ابزار مورد استفاده برای جوشكارى از جمله محلول هاى تميز كننده از نقطه نظر مجاز بودن، کارآیی و خلوص باید در شروع پروژه مورد بررسی وتائید دستگاه  نظارت قرار گرفته و در ادامه پروژه توسط دستگاه نظارت کنترل گردد.

پ- بازرسى ظاهرى لوله واتصالات قبل از جوشكارى: لوله واتصالات قبل از مصرف بایداز نقطه نظر‌های زیر توسط مجری به طور دقیق مورد بازدید و بررسی قرار گیرد:

پ-١- سطوح ظاهری لوله و اتصالات سالم بوده و عاری از هرگونه ترک، شیار و برآمدگی یا فرورفتگی ‌های غير قابل قبول باشد. حداكثر عمق شيار يا خراش سطحى تحت هيج شرايطى نبايد بيشتراز ١٠ درصد ضخامت لوله باشد.

پ-٢- لوله و اتصالات باید گرد و مدور بوده و فاقد دو پھنی ‌های غیر قابل قبول باشد. ابعاد لوله‌‌های مصرفی از نظر روادارى (تلرانس) قطر خارجی ومیزان مجاز دو پهنی باید به شرح جدول شماره پ-4-١١ بخش پیوست باشد.

پ-٣- حداکثر اختلاف قطر (دوپهنی) داخلی اتصال (در ناحیه ذوب) نباید از 1/5 درصد قطر اسمى تجاوز نماید.

پ-۴- در صورت مشاهده لوله و اتصالات معیوب، این اقلام باید جداسازی و جهت بررسی و تصميم گیری نهائی به دستگاه نظارت ارائه شود.

ت- بازرسی حین جوشكارى براى جوش الكتروفيوژن فرآيند جوشكارى مشتمل بر عمليات زير باید به صورت کامل و با دقت توسط مجری کنترل گردد.

ت-١- اطمینان از سلامت دستگاه  جوشكارى و وسائل وابزار مورد استفاده

ت-٢- مدور و عمود بودن سر لوله

ت-٣- تميز كارى سطوح جوشكارى

ت-4- تراشيدن كامل لايه اكسيد از سطح جوشكارى لوله يا محل انشعاب اتصال فاقد سيم با ابزار مناسب وتائيد شده

ت-۵- اطمینان از مناسب بودن پارچه (تمیز، سفيد وفاقد پرز) و حلال مصرفى و پاک كردن هرگونه چربی و آلودگی از سطوح جوشکاری و جلوگیری از آلودگی مجدد سطوح جوشکاری در هنگام عمليات

ت-6- علامت گذارى ميزان داخل رفتگى لوله در اتصال مورد جوشكارى با ماژيك مناسب

ت-٧- قراردادن اجزاء جوش در يكديكر و تثبيت آنها در گيره

ت-٨- اطمينان از عدم جابجائى اجزاء جوش پس از علامت گذارى

ت-٩- اعمال پارامتر‌های جوشکاری براساس دستورالعمل سازنده اتصال پلی اتيلن

ت-١٠- حصول اطمینان از اتمام جوشكارى و اعمال زمان سرد شدن ورعايت زمان باز كردن گيره‌ ها و عدم جابجائى اجزاء جوش

ث- ثبت مشخصات جوش

كليه اطلاعات مربوط به هر سرجوش شامل شماره جوش، محل جوش، مشخصات جوشكار، تاريخ و ساعت همراه با نتایج کنترل‌های ده گانه بند (ت) فوق باید در یک بركه چک ليست كه شناسنامه جوش می باشد به منظور ردیابی و سهولت مراجعات بعدی توسط مجری و با تانيد دستگاه  نظارت ثبت کردد.

ج- كنترل‌های لازم پس از جوشكارى

با پایان یافتن فرآیند جوشکاری موارد زیر باید توسط مجری به طور کامل مورد بازدید عینی قرار گیرد:

ج-١- مشاهدہ بالا زدن نشانگر جوش

ج-٢- مواد مذاب به هیچ وجه نباید در طول جوشکاری از طرفین و اطراف اتصال بیرون زده باشد.

ج-٣- آثار تراشيدن و برداشتن لايه اكسيد بايد به طور پيوسته و كامل تمام سطوح ومحدوده محل جوش را شامل گردد. تراشيدن به صورت ناقص قابل قبول نخواهد بود.

ج-۴- پس از جوشکاری نباید هیچ گونه تغییر شکل در موضع جوشکاری اتفاق افتاده باشد.

ج-۵- علاوه بر کنترل دائمی عملیات اجرایی جوشکاری مجری، دستگاه نظارت باید از حسن انجام موارد فوق اطمینان حاصل نموده و به منظور بررسی كیفیت جوش هاى پروژه نسبت به نمونه گیرى لازم جهت انجام آزمایش‌ های لهیدگی به شرح مندرج در بند ١٧-١٣-٢-۶ اقدام نماید.

١٧-١٣-٢-۶ آزمايش هاى مخرب

الف- نمونه‌گیری و انجام آزمایش‌ های لهیدگی و ارزیابی آن برای جوش ‌های نوع الكتروفيوژن

برای حصول اطمینان از کیفیت جوش‌ های شبکه پلی اتیلن، آزمایش لهیدکی به صورت میدانی (در سایت اجرای پروژه) به شرح زیر باید انجام شود:

ب- روش نمونه گیری

ب-١ - ٢٥ سرجوش اول:

در آغاز عملیات جوشکاری، باید از اولین ٢۵ سرجوش انجام شده توسط هر جوشکار، یک نمونه به صورت اتفاقی به تشخیص دستگاه نظارت بریده شده و تحت نظارت ایشان آزمايش لهيدگی در محل اجرای پروژه انجام گردد (تعداد اتصالات كمتر از ٢۵ عدد برای يک سازنده 25 عدد تلقى خواهد شد). نتيجه آزمايش یکی از حالت‌های زیر را در بر خواهد داشت: در صورتی كه نتيجه آزمايش قابل قبول باشد، ٢٥ سرجوش انجام شده مورد تائيد است.

درصورتی که نتیجه آزمایش قابل قبول نباشد، تعداد نمونه‌ ها دو برابر شده و آزمایش تكرار میگردد. در صورتیکه نتیجه آزمایش مجدد نیز نشان دهنده وجود اشکال در یکی از جوش هاى بريده شده باشد، كليه جوش‌ های آن ګروه مردود بوده و باید بریده و مجدداً با استفاده از اتصالات سایر سازندكان، يا با تعويض جوشکار و یا تعویض دستگاه جوش به تشخیص دستگاه نظارت نسبت به ادامه جوشکاری اقدام شود.

ب-٢- ادامه آزمایش های:

پس از تائید اولین گروه ٢۵ تائی، در ادامه برای بقيه جوش‌های پروژه، آزمایش به شيوه بند (الف) وليكن در گروە‌ های ۵٠ تایی تکرار میشود.

پ- آزمايش لهيدگی

منظور از آزمایش لهیدی تعيین کیفیت جوش الکتروفیوژن از جهت چسبندکی و امتزاج کامل آن است. این آزمایش براى قطر‌های ٢٥ تا ٢٢٥ میلی متر وبرای اتصالات الكتروفيوژن قابل استفاده بوده كه در محل و در دمای ١٨ الى ٣٠ درجه سلسیوس برای ارزيابى ميدانی قابل انجام مى باشد. پيمانكار براى انجام آزمایش لهیدگی میتواند از خدمات شرکت‌ های ذیصلاح استفاده نماید.

ت- آماده سازى نمونه‌ ها

انواع اتصالات سوکتی الکتروفیوژن باید بر اساس مشخصات جدول شمارە پ-۴-١٢ آماده سازی شوند

ث- ارزيابى جوش

ث-١- در صورتی كه هیچگونه جدایشی در اثر حركات آرام پیچ گوشتی (طبق بند فوق) مشاهده نشد، جوش قابل قبول است.

ث-٢- چنانچه حداكثر تا ٢ حلقه سيم هاى حرارتى از هر طرف و هر آزمايش جدا شود، كيفيت جوش قابل قبول است.

ث-٣- در صورتى كه بيش از ٢ حلقه يا به طور كامل قطاع اتصال از لوله جدا شود كيفيت جوش قابل قبول نيست.

١٧-١٣-٢-٧ آزمايش غير مخرب جوش سه راهی انشعاب زينى

جهت حصول اطمينان از صحت و استحكام جوش سه راهى انشعاب زينى پلی‌ اتيلن به لوله اصلى لازم است پس از جوشکاری سه راهی انشعاب و پس از سرد شدن، قبل از سوراخ نمودن لوله اصلی، آزمايش فشار طبق دستور العمل (0)04-IGS-C-DN انجام گيرد.