مبحث هفدهم مقررات ملی ساختمان : سامانه گاز طبیعی در ساختمان (1403) | 2-10-17 برآورد مصرف و طراحى سيستم لوله كشى گاز

١٧-١٠-٢-١ برآورد مصرف گاز

مقدار گاز لازم برای مصرف بر حسب متر مكعب در ساعت به استثناى شهرك هاى مسكونى و صنعتى را باید از ظرفیت حرارتی که سازندگان وسایل گازسوز برای آنها مشخص كرده‌ اند با در نظر گرفتن ارزش حرارتی گاز طبیعی برآورد کرده و يا از مقدار مصرف قبلی سوخت دستگاه محاسبه نمود.

برآورد مصارف شهرک ‌های مسکونی و صنعتی باید با استفاده از نرم افزارهاى مورد تائيد شركت ملی گاز ایران و با منظور کردن شرایط اقلیمی و ضرایب رشد و توسعه شبکه انجام شود.

تبصره ١: در صورت موجود نبودن اطلاعات مربوط به ظرفیت حرارتی دستگاه ‌ها، میزان مصرف گاز بايد بر اساس دفترچه محاسباتی مربوطه، برآورد شود.

تبصره ٢: قرارداد مشترک با شرکت گاز استان باید بر اساس براورد مصارف محاسبه شده، منعقد كردد.

١٧-١٠-٢-٢ طراحى سيستم لوله كشى گاز

براساس ضوابطى كه سازمان قانونى نظارت بر لوله كشى گاز مشتركين عمده تعيين مى نمايد، لازم است که طرح سیستم لوله کشی گاز به صورت نقشه (كروکی، پلان، ایزومتریک ... ) توسط طراح تهیه شود. این نقشه/ نقشه‌ها به گونه‌ ای بايد تهيه شود كه در آنها تمام جزئيات سيستم لوله كشى اعم از اقطار لوله ها، موقعيت، فواصل انشعاب، طول بخش هاى مختلف سيستم لوله كشى و ميزان مصارف هريک از نقاط بيش بينى شده و شيرهاى مصرف كننده‌ها مشخص شده باشند.

نقشه‌ها بايد دارای مقياس و يا اندازه بوده جزئيات ساختمانى، كانال، حوضجه، تكيه كاه، غلاف، سيستم هاى تقليل فشار ثانويه وكليه اطلاعات مورد نياز طرح در آنها مشخص شده باشند.

در نقشه ایزومتریک باید محل ایستگاه تقليل فشار واندازه گیرى (محل تحويل گاز از طرف شركت گاز ناحیه)، نام دستگاه‌‌ های گازسوز و حداکثر مصرف بر حسب متر مکعب در ساعت درج گردد.

١٧-١٠-٢-٣ افزودن به سيستم لوله كشى موجود

چنانچه در نظر باشد، سیستم لوله کشی موجود توسعه یابد، باید اطمینان حاصل نمود كه سیستم موجود ظرفیت کافی برای افزايش مصرف را داشته باشد. در غير این صورت باید با تعويض لوله‌ها با لوله با قطر بيشتر و يا احداث لوله كشى مجزا براى مصارف جديد اقدام گردد. اخذ مجوز توسعه سيستم لوله كشى از شركت گاز ناحيه الزامى است.

١٧-١٠-٢-4 نقطه تحويل گاز به مشترك

محل اتصال بین سیستم لولەکشی گاز داخلی و ایستگاه تقليل فشار اولیه می باشد. در این نقطه، لوله‌كشى گاز داخلی توسط یک شیر که جهت قطع و وصل جریان گار مورد استفاده قرار میگیرد به ايستكاه تقليل فشار اوليه متصل می شود.

١٧-١٠-٢-5 نقاط اتصال به سيستم سوخت جايگزين

واحد‌هایی که در آنها برای مواقع قطع گاز شبكه شهری پیش بینی سوخت گاز جایگزین کردیده است، در محل اتصال که باید بعد از ایستگاه تقلیل فشار و اندازە گیری باشد، از شیر سه طرفه استفاده شود. در غیر این صورت لازم است شیر یک طرفه برای جلو گیری از جریان معكوس پیش بينى شود و شيرگذارى باید به گونه‌ای  باشد که در هنگام بازبودن یک مسیر، جریان گاز، از مسیر دیگر مسدود گردد.

١٧-١٠-٢-۶ محل نصب ايستگاه‌ هاى تقليل فشار و يا رگولاتورها

رگولاتورها و يا تجهيزات تقليل دهنده فشار بايد طورى نصب شوند كه در برابر صدمات خارجى محفوظ باشند. محل نصب رگولاتورها باید به صورت مستقیم با فضای آزاد در ارتباط باشد، در صورت عدم وجود ارتباط مستقیم با فضای آزاد، بايد ونت رگولاتور توسط لوله‌كشى با قطر مناسب به فضايى متصل شود كه تخلیه گاز ناشی از ونتر در آن بدون خطر باشد و باید پیشبینی های لازم برای جلوگیرى از ورود آب، حشرات واشياء خارجى به داخل ونت رگولاتور به عمل آيد. اتصال ونت رگولاتور به مجراى دودكش دستگاه‌ ها به هیچ وجه مجاز نمیباشد. رگولاتورها باید دارای شیر قطع کن فشار بالا و فشار پایین باشند و نصب شير قطع كن قبل وبعد از رگولاتور ها الزامى است.

١٧-١٠-٢-٧ ملاحظات كلى در تعيين قطر لوله‌ها

قبل از اقدام به نصب سیستم لوله کشی گاز باید قرارداد اشتراک گاز طبیعی با شرکت گاز ناحیه/ شهر/استان ذیربط منعقد گردد. سیستم لوله کشی باید به گونه ای طراحی و اجرا شود كه حداکثر میزان گاز مصرفی دستگاه‌ های گازسوز را بدون افت فشار خارج از میزان مجاز از نقطه ورود گار به سیستم لوله کشی تا نقاط مصرف تأمین نماید. نقطه تحویل گاز به مشترک باید از طرف شرکت گاز ناحیه مشخص شده باشد.

١٧-١٠-٢-٨ افت فشار مجاز

افت فشار طراحی شده در سیستم لوله کشی در شرايط حداكثر جريان گاز در هيچ يک از نقاط مصرف نباید از ١٠ درصد فشار اولیه تجاوز نماید.

یادآوری: منظور از نقطه مصرف برای لوازم گاز سوز كه مجهز به رگولاتور  هستند تا شير قبل از رگولاتور و در سایر موارد تا شیر قبل از دستگاه گاز سوز می باشد

١٧-١٠-٢-٩ حداكثر سرعت گاز

سرعت گاز در سيستم لوله كشى نبايداز ٢٠ متر در ثانيه تجاوز نمايد.

١٧-١٠-٢-١٠ حداكثر ميزان مصرف

میزان گاز مصرفی (برحسب متر مکعب در ساعت) مجموع حداکثر مصارف دستگاه‌ های گازسوز براساس مشخصات فنى آنها كه توسط سازندگان تعيين شده، مى باشد. ميزان مصرف چنانچه توسط سازنده دستگاه گازسوز مشخص نشده باشد، بااستفاده از جدول ١٧-4-٩ وتوسط طراح مشخص مى شود. مصرف کل سیستم لوله کشی باید براساس کارکرد همزمان کلیه دستگاه‌ های گازسوز پیش بینی شده در حداكثر ظرفیت دستگاه‌ ها محاسبه شود.

تبصره: در مواردی که دستگاه‌‌هایی با سایر سوخت ها مورد استفاده قرار دارند، مصارف گاز آنها بايد از طریق محاسبات ارزش حرارتی سوخت ها و معادل یابى با گاز طبيعى تعيين شود.

١٧-١٠-٢-١١ تعيين قطر لوله‌ها

اندازه قطر لوله‌ های سیستم لوله کشی گاز باید به یکی از روش‌ های زیر انجام شود:

- با استفاده از جداول تعيين قطر لوله‌ها

- با استفاده از فرمول هاى محاسباتى

- با استفاده از نرم افزارهاى طراحى مورد تأييد شركت ملى گاز

الف- برآورد قطر با استفاده از جداول

این روش فقط به منظور برآورد اولیه قطر لوله‌ ها در شبکه‌‌ های گاز شاخه‌ای مورد استفاده قرار می گیرد و طراحی تفصیلی باید با استفاده از روابط طراحی و نرم افزارهای مورد تائید انجام شود. در اين جداول (بخش پيوست جداول شماره پ-4-4 الى پ-4-٨) ظرفيت هاى لوله‌ ها براى فشار، قطر وطول هاى مختلف داده شده است. طول مورد استفاده برای محاسبات، طولانی ترین مسير بوده كه فاصله بين خروجى از ایستگاه تقليل فشار تا دورترين مصرف كننده از آن می باشد.

ب- محاسبه اندازہ قطر لوله‌ ها با استفاده از فرمول ها

برای تعيين اندازه قطر لوله‌ها با توجه به افت فشار وحداكثر سرعت مجاز گاز، مى توان از فرمول هاى جریان گاز با در نظر گرفتن کلیه شرایط مربوط استفاده نمود. به عنوان نمونه فرمول زیر ارائه میگردد:

فرمول وایموت :

فرمول فوق برای جریان گاز در لوله‌ها با اندازه اسمی ١٢ اینچ و یا كمتر وهمچنين فشار بيش از 0/35 کیلوگرم بر سانتیمتر مربع (۵ پوند بر اینچ مربع) بکار می رود.

در فرمول فوق پارامترهاى به كار رفته به شرح زير است:

Q = مقدار جريان، مترمكعب در ساعت در شرايط استاندارد (فشار 1/033 كيلوگرم بر سانتى متر مربع و دماى 15/6 درجه سلسيوس)

T0= دماى پايه (273/2 + 15/6) كلوين

P0= فشار پايه ١/٠٣٣ كيلوگرم بر سانتى متر مربع

P1= فشار ابتداى لوله، كيلوگرم بر سانتى متر مربع مطلق

P2= فشار انتهاى لوله در نقطه مصرف، كيلوگرم  بر سانتى متر مربع مطلق (P2 براساس ده درصد افت فشار اوليه منظور مى شود)

d = قطر داخلى، سانتى متر

G= چكالى گاز

T = دماى مطلق گاز ، t +2/273

t = دمای قابل اندازه گیرى گاز، سلسيوس

L = طول لوله، کيلومتر

اگر در فرمول فوق G=0/65 , P0=1/033kg/cm² , T=288/8K وطول برحسب متر =L باشد، فرمول به صورت زیر خواهد بود .

در جداول شماره پ-4-4 الى پ-4-٨ ظرفيت هاى مختلف لوله براى فشار، قطر وطول هاى مختلف آنها داده شده است. در صورتی كه طول لوله‌كشی و یا قطرلوله‌ ها بالاتر از ارقام مندرج در جداول مذكور باشد، میتوان ظرفیت‌ های لازم را با استفاده از فرمول‌ های (١) یا (٢) محاسبه نمود.

در صورتیکه چگالی گاز غیر از 0/65 باشد براى بدست أوردن ظرفيت لوله بايد ظرفيت هاى بدست آمده از جداول فوق الذکر را در ضرائب داده شده در جدول شماره پ-۴-٣ بخش پیوست ضرب نمود.

- فرمول‌های فوق الذکر برای جداول شماره ۶ الی ٨ بخش پیوست ۴ مورد استفاده قرار میگیرد.

- برای محاسبه سرعت گاز در لوله و اطمینان از اينكه مقدار آن از ٢٠ متر در ثانيه تجاوز نكند، مى توان از فرمول زیر استفاده نمود.

که در آن:

V = سرعت جریان گاز (متر در ثانيه)

Q= میزان جریان (متر مكعب استاندارد در ساعت)

P1= فشار اوليه (كيلوگرم  بر سانتى متر مربع مطلق)

d= قطر داخلى لوله (سانتى متر)

پ- نرم افزارهای طراحی شبکه‌ های لوله کشی گاز

استفاده از نرم افزارهای خاص طراحی شبكه‌ هاى گازرسانى غير آنتنى (حلقوى) مى بايست مورد تائيد شرکت ملی گاز ایران باشد.

طراحی شبكه‌ های گاز با استفادە از لوله‌ های پلی اتیلن باید به صورت شاخه‌ ای و محاسبات آن با استفاده از فرمول IGT و یا نرم افزارهای طراحی که مورد تائید شرکت ملی گاز ایران است انجام گيرد.