١٧-١١-٥-١ كليات
چنانچە لولە کشی در زیر سطح زمین اجرا شود و برای دسترسی به آن نیاز به حفاری زمين، تخليه خاک و مصالح اطراف لوله ها باشد، لوله كشى دفنى ناميده می شود.
الف- لوله كشی دفنی بايد داخل كانال حفارى شده مطابق شكل شماره پ-٥-١ باشد
ب -اجرای لوله کشی دفنی باید با استفاده از مصالح با مشخصات مندرج در بخش ١٧-١٠-١باشد.
پ- جوشکاری در لوله کشی دفنی باید با روش ها و با شرايط مندرج در بخش ١٧-١٣ انجام شود.
ت- جهت جلوگیری از خوردکی لوله ها و اتصالات فولادی دفنی، بايد عايق کارى آنها مطابق شرايط مندرج در بخش ١٧-١٢ انجام شود.
ث- آزمایش های مورد نیاز در لوله کشی دفنی باید بر اساس موارد مندرج در بخش ١٧-١٥ صورت كیرد.
١٧-١١-٥-٢ آماده سازى مسير
آماده سازى مسير شامل خط کشی، حفاری كانال، تخليه، تنظيم ابعاد محل حفاری شده و ساخت بستر جهت گذاشتن لوله ها میباشد و باید براساس شرايط ذیل انجام شود:
الف- مسیر لوله کشی مطابق با نقشه اجرایی باید در محل پياده شده و خط كشى شود.
ب- خط كشى مسير بايد با استفاده از رنگ، گچ، مايع رنگى غير قابل اشتعال و یا هرگونه مصالح ساختمانی که قابلیت نشان دادن مسیر را دارد، انجام شود.
پ- خط کشی باید به گونهای انجام شود که مسير لازم جهت عبور لوله ها و محل حفاری را به صورت كامل نشان دهد.
ت- خط كشی برای رویه برداری و حفاری کانال بايد به صورت دو خط كه نشان دهنده محدوده حفارى است انجام شود. فاصله دو خط بايد ازهر طرف از عرض كانال مورد نياز، حداقل ٥ و حداكثر ١٠ سانتیمتر بزرگتر باشد.
ث- در صورت عبور لوله ها از مسیرى كه سطح آن توسط آسفالت، بتن و یا مصالح دیگری رویه سازى شده است، باید با استفاده از دستگاه برش مناسب و نیروی انسانى مجرب، اقدام به برش سطح و برداشتن رویه شود. رویه برداشته شده قبل از حفر کانال باید از محل تخلیه شود. رویە برداری باید به گونه اى باشد كه حداقل تخریب را در محل هاى مجاور خط کشى انجام شده مسير عبور لوله ها، ایجاد نماید.
ج- مواد و مصالح به جا مانده از رویه های تخریب شده قبل از حفاری بایداز محل تخلیه شوند.
چ- حفاری کانال میتواند با استفاده از ماشین آلات برقی یا مكانيكی و یا نيروى انسانى انجام شود. الزامات ایمنی در زمان حفارى كانال بايد به طور كامل رعايت شود.
ح- در زمین هایی که خاک آنها نرم و در زمان حفر کانال امکان ریزش وجود دارد، مجری بایداز زمان شروع عمليات حفارى كانال تا زمان پركردن آن، امكانات استحفاظى از قبيل پوشش، تخته كشى، ایجاد دیوار حائل و نصب پایه را فراهم و اجرا نماید.
خ- در محل هایی که سطح آب بالا میباشد، باید در زمان حفاری و اجرای لوله کشی، با استفاده از دستگاه های مكنده اقدام به تخلیه آب محل حفاری، شود.
د- خاک حاصل از حفارى بايد در يك سمت كانال و با فاصله مناسب از لبه كانال (حداقل ٥٠ سانتيمتر) ریخته شود.
ذ- حفاری همزمان در دو طرف معابری که قرار است دوطرف آن لوله گذاری شود در صورت عدم ایجاد مانع جهت عبور ومرور، مجاز مى باشد.
ر- ابعاد کانال باید به شرح ذیل باشد:
- عرض كانال (قطر خارجى لوله + 40 سانتيمتر) وحداقل عمق كانال (قطر خارجى لوله + ١٠٠ سانتی متر) میباشد.
ز- در صورت وجود موانع و يا عدم امكان حفارى با تائيد دستگاه نظارت، حداقل عمق كانال هشتاد سانتی متر میتواند باشد.
ژ- چنانچه بنا به ضرورت در يک كانال دو لوله مختلف كار گذاشته شود، مشخصات كانال بايد مطابق شكل شماره پ-١۵ باشد.
س- در نقاطی که لازم است عملیات جوشکاری در داخل کانال انجام شود، ابعاد كانال بايد طورى باشد که جوشکار بتواند با وسایل جوشکاری در داخل آن به راحتی کار كند.
ش- کف و دیواره کلیه کانال ها قبل از لوله گذاری باید تسطیح و رگلاژ شده و از خرده سنگ و مواد زائد پاک گردد. همچنين لازم است طرفين لبه كانال به عرض ٣٠سانتيمتر از خرده آسفالت و غيره پاکسازی و تمیز شود.
ص- پس از تنظيم ابعاد كانال ها بايد كف كانال با ١٠ سانتيمتر ماسه يا خاک نرم پوشانده شود. برای لوله های پلیاتیلن باید از ماسه بادی استفاده شود.
ض- بستر آماده شده زیر لولهها باید تمیز بوده و هیچ گونه سنگریزه و مواد اضافه که سبب زخمی کردن پوشش لوله ها میشوند، وجود نداشته باشد.
١٧-١١-۵-٣ لولە کشی دفنی با استفاده از لوله های فولادى
در هنگام نصب لولە ها، اتصالات و شیرها در داخل كانال موارد ذيل بايد رعايت شوند:
١- پس از اتمام عملیات جوشکاری، باید قطعات لوله کشی در داخل کانال و روی بستر آماده شده قرار گیرند.
٢- قبل از لوله گذاری باید در کف کانال بالشتک هایی از خاک نرم (خاک سرندى با قطر دانههاى حداكثر تا ٣ میلیمتر) به عرض ۴٠ سانتيمتر و به فاصله ٥ متر از يكديگر ايجاد كردد. ارتفاع خاك نرم بالشتک ها باید به اندازەای باشد كه پس از استقرار لوله بر روى آنها فاصله زير لوله تاكف كانال حدود ١۵ سانتیمتر باشد.
٣- در زمان گذاشتن لوله ها در داخل کانال باید با استفاده از تجهیزات مناسب و با حداقل خرابی پوشش، لولهها داخل کانال قرار گیرند. در محل هائی که سطح آب های زیرزمینی به طور طبیعی و یا به دليل سیل تا ارتفاع زیر لوله یا بیشتر در کانال بالا آمده باشد، طبق نظر دستگاه نظارت بايد از وزنه هاى مهار کننده یا میله های مهار کننده استفاده شود، به طوری که لوله در عمق معین در كف كانال قرار گیرد. بین مهار کننده و لوله باید از نوار پوشش استفاده کرده و باید پیش بینی لازم جهت جلوگیری از نفوذ آب به داخل لوله به عمل آید.
4- سطح فوقانى لوله هاى مدفون بايد تا سطح زمين حداقل ٩٠ سانتيمتر فاصله داشته باشد و چنانچه امکان اجرا در این عمق وجود نداشته باشد، باید روی لوله به نحو مناسبى مقاوم كردد تا لوله در معرض فشارهاى وارده توسط عوامل مختلف روى زمين قرار نگيرد. اگر به هر علت اين فاصله كمتر از ۵٠ سانتیمتر باشد، باید لوله در داخل کانال بتنی که مخصوص آن ساخته میشود قرار داده شده و پس از ریختن خاک نرم، روی آن توسط بلوک های بتنی پوشانده شود. در هر صورت نباید فاصله بالای لوله مدفون تا سطح زمين كمتر از ٣٥ سانتيمتر باشد.
۵- برای جلوگیری از آسیب دیدن لوله و یا پوشش آن به وسيله ریشه درخت باید لوله کشی در فاصله مناسبی از درخت ها اجرا شود.
۶- در مواردی که لوله مدفون در معرض تردد وسایل نقلیه سنگین باشد، در صورتی كه عمق آن از مقادیر مندرج در بند ۴ کمتر باشد باید آن را از داخل غلاف فلزی یا کانال با دیواره آجری و یا بتنی و پوشش بلوکهای سیمانی قرار داد.
٧- اطراف لوله های مدفون تا فاصله ٥٠ سانتيمتر از هر طرف نبايد مصالح ومواد ساختمانى خورنده از قبیل شفته و آهک ریخته شود.
٨- جهت عبور لوله ها از روی کف بتنی باید کانالهایی براى اين منظور در كف تعبيه شود. محل عبور لوله و کانال باید دقیقاً در لوله کشی مشخص شود و اطراف لوله داخل این کانال ها باید با ماسه و یا خاک نرم پر شده و روی آن طوری پوشانده شود که در صورت لزوم بدون وارد آمدن خسارت به ساختمان بتوان برای دسترسى به لوله روى آن را برداشت.
٩- لوله های گاز نباید با لوله های آب گرم و کابل برق فشار ضعیف در یک کانال قرار گیرند. در صورتی که قرار دادن آنها در یک کانال اجتناب ناپذیر باشد باید لوله های گاز توسط عايق مناسبی در مقابل انتقال حرارت و يا اتصال الكتريكى محافظت شود وحريم آنها بر اساس مقررات بخش ١٧-١١-٧ باشد.
١٠- چنانچه لوله گاز داخل کانال مستقلی قرار داشته باشد باید این کانال به وسیله ماسه خشک پر شود و اگر لوله گاز با سایر لوله ها و یا کابل برق در کانال اشتراکی قرار گیرد که امکان پر کردن كانال با ماسه وجود نداشته باشد، بايد اين كانال مجهز به هواكش هاى طبيعى مناسب در محل هاى مختلف باشد تا در صورت نشت گاز امکان جمع شدن گاز وجود نداشته باشد.
١١- فاصله لوله های مدفون تا لوله هاى تاسيساتی بايد مطابق بخش ١٧-١١-٧ باشد.
١٢- فاصله لوله هاى مدفون گاز تا كابل هاى برق با ولتاژهاى مختلف بايد بر اساس بخش ١٧-١١-٧ میباشد.
١٣- در مواردی که عبور لوله گاز از بی دیوار اجتناب ناپذیر باشد، این کار باید با استفاده از غلاف فلزى صورت گیرد. غلاف باید از لوله فلزى كه قطر نامی آن از قطر نامی لوله گاز ٢ اندازه بزرکتر است، باشد. جهت جلوكیری از تماس لوله گاز با غلاف فلزی باید از كمربند مخصوص اين كار استفاده شود و فاصله بین لوله گاز و غلاف با استفاده از عایق ضد رطوبت پر شود.
١۴- در صورت عبور لوله گاز مدفون به موازات پی دیوار باید فاصله نزدیکترین لبه کانال تا ديوار مجاور حداقل برابر عمق كانال باشد.
١۵- دفن اتصالات پیچی و یا فلنجى مجاز نمى باشد.
١۶- در خاتمه هر روز کاری انتهای لوله هایی که در داخل کانال خوابانده شدهاند باید به وسيله درپوش مناسب بسته شوند تا از ورود آب و گل یا اشیاء دیگر جلوگیری به عمل آید.
١٧- خط لوله در هيچ نقطه نبايد تحت تنش قرار گيرد.
١٨- پس از انجام کلیه آزمایش های مندرج در بخش ١٧-١٥ باید روی لوله ها با استفاده از ماسه يا خاک نرم برای لولە های فولادی و ماسه بادی برای لولە های پلی اتیلن پر شود. خاک نرم مى تواند از خاك برگشتی کانال باشد مشروط بر اینکه از سرند مناسب با چشمه های حداکثر ٨ ميلیمترى سرند شده و فاقد سنگ و اشياء نوک تيز ومصالح ساختمانى از قبيل آهك و خاک آغشته به مواد هیدروکربنی باشد و در غیر این صورت پیمانکار موظف به تامین خاک رس يا ماسه بادى طبق نظر دستگاه نظارت میباشد. ضخامت این لایه خاک نرم بايد حداقل برابر با ٢٠ سانتيمتر باشد. در صورت کم عرض بودن معبر یا امکان برخورد با موانع باید روی این لایه یک لایه موزائیک ویا آجر فشاری چیده شود. عرض این لایه باید از قطر لوله حداقل ۵ سانتیمتر بزرکتر باشد. سپس كانال باید با خاک حفاری شده تا ارتفاع حداقل بيست سانتيمتر وحداكثر سى سانتيمتر بالاتر از محل قرار گرفتن موزائیک ها و یا آجرچینی، پر شود. روی این لایه نوار اخطار کشیده شده و سپس کانال به صورت كامل تاسطح زمين پرمى شود.
١٩- در زمان پر كردن کانال، باید با استفاده از دستگاه كوبانه، خاك بركشتى كوبيده شود تا خاک نشست کامل خود را انجام دهد.
٢٠- پس از پر کردن کانال باید علائم و دریچه ها در محل خود نصب شوند.
٢١- پس از اتمام مراحل فوق بايد مسير به حالت اولیه درآمده و به صورت كامل بازسازى شود.
٢٢- مسیر لوله های دفنى در فواصل طولانى بايد به وسيله علائم مشخص كننده كه در نقاط و فواصل قابل رویت نصب میشوند، نشان داده شود.
١٧-١١-۴-۵ لوله كشی دفنی با استفاده از لوله هاى پلى اتيلن
اجرای لولە کشی دفنی با استفاده از لوله ها، اتصالات و شيرهاى پلى اتيلن بر اساس مقررات مندرج در اين بخش تا فشار ۶٠ پوند بر اينچ مربع (۴١٣۶٨۶ پاسكال) ومطابق با استاندارد (0)001-IGS-C-DN اجازه داده شده است.
در هنگام اجرای لولە کشی دفنی با استفادە از لولەهای پلی اتیلن موارد ذيل بايد رعايت شود:
١- جهت بارگیری، حمل و نقل و تخلیه لوله و اتصالات میباید از وسايل مناسب كه داراى سطوح صاف و فاقد اجسام تیز و برنده باشد، استفاده شود.
٢- مجری باید لوله ها و اتصالات را در انبار سرپوشیده نگه دارد به طوری که تحت هیچ شرایطی در معرض نور خورشید قرار نگرفته و نحوه انبار کردن طوری باشد که امکان صدمه دیدن، فشرده شدن و یا سوراخ شدن آنها وجود نداشته باشد. در صورتی كه لوله ها، اتصالات وشيرها به صورت بسته- بندی کارخانە تحویل مجری گردد، باید این بستە بندی ها تا زمان استفاده باز نشده و از دست زدن بە المنتهای برقی اتصالات الكتروفیوژن اكیداً خودداری شود.
٣- سطح زیر لوله ها باید صاف و هموار باشد. ارتفاع روى هم قراردادن لوله ها با توجه به جنس لوله، اندازه، ضخامت و درجه حرارت محيط متغير بوده و با نظر دستگاه نظارت بايد انجام گردد ولى در هر صورت ارتفاع روی هم قراردادن لوله ها به صورت حلقهای یا شاخهای نباید از 1/5 متر تجاوز نماید.
4- درپوش لوله ها و شيرها بايد تا زمان جوشكارى بر روى آنها باقی بماند.
۵- نگهداری لوله و اتصالات پلی اتیلن تحت هیچ شرایطی نباید در دمای بالاتر از ۴٠ درجه سانتیگراد صورت پذیرد و در صورتی كه بر اساس شرايط محيط و طبق نظر دستگاه نظارت امكان رعايت دمای مذکور فراهم نشود، حداکثر زمان نگهداری لوله سه ماه خواهد بود. پس از انقضای این مدت، آزمایش او آی تی بر روی لوله های مذکور انجام و چنانچه میزان او آی تی از مقدار ابتدا، کمتر از ٢٠ درصد انحراف داشته باشد لوله قابل استفاده ودر غير اينصورت لوله قابل استفاده نخواهد بود. تست او آی تی بايد براساس استاندارد 6-11357 ISO انجام گيرد.
۶- ريسه نمودن و رديف كردن لوله ها بايد طبق شرايط زير باشد:
- مجرى موظف است فقط مصارف روزانه خود را از انبار به محل كار منتقل نمايد.
- لوله هائی که در کنار کوچه یا خیابان روی هم ریسه میشوند باید در دو طرف آنها از درپوش هاى مناسب جهت جلوگیرى از نفوذ آب، خاک و غيره استفاده گردد و لازم است درپوش لوله ها تا زمان جوشکاری بر روی لوله ها باقی بماند. باید از قراردادن لوله ها در مسیر و مجاری آب و فاضلاب خوددارى گردد.
- لوله ها باید در طرفی از كانال ريسه شوند كه حداقل عبور و مرور را داشته باشد.
- برای ریسه کردن لوله ها باید از پایه های مناسب استفاده شده و بستر پایهها به نحوی باشد که به بدنه لوله صدمه ای وارد نشود.
٧- آماده سازى لوله ها و اجراى عمليات اتصال وجوشكارى بايد مطابق مشخصات فنى و دستور العمل هاى مندرج در بخش ١٧-١٣-٢ باشد.
٨- روش هاى بازرسى فنى جوش ها و آزمايش هاى مخرب بايد مطابق مشخصات فنى و دستور العمل هاى مندرج در بخش ١٧-١٣-٢-٥ و ١٧-١٣-٢-6 و ١٧-١٣-٢-٧ باشد.
٩- لوله گذاری با شرایط زیر باید انجام شود.
- جهت گذاردن لوله در کانال باید از وسایل مناسب استفاده شود، به طوری که هیچگونه آسیبی به بدنه لوله ها وارد نشود.
- چنانچه قرار است در یک کانال دو لوله مختلف کار گذارده شود، میبایست فاصله افقی و عمودی آنها از یكدیگر مطابق شکل شماره پ-۵-١ بخش پیوست باشد.
- هنگام لوله گذاری باید تدابير لازم جهت مقابله با انقباض و انبساط لوله به نحوى كه مورد تائيد دستگاه نظارت باشد به عمل آید.
- در صورتیکه در مسیر لوله کشی موانع و سرویس های زیرزمینی وجود داشته باشد، لوله گاز باید از زير این موانع عبور داده شود. فاصله فوقانی لوله گاز تا زیر موانعی از قبيل حوضچه های مخابراتى، لوله هاى آب و غیره باید ۴٠ ساننیمتر باشد. این فاصله در صورت محدودیت مکانی، با نظر دستگاه نظارت قابل تغییر تا ٣۵ سانتیمتر میباشد. در تقاطع شبكههای پلی اتيلن با كابل هاى برق (بالاتر از ٣٨٠ولت) يا لوله های حاوى مواد قابل اشتعال، رعايت فاصله حداقل يک متر ضرورى است، اما در صورت رعايت حريم مشخص شده از طرف سازمان ذيربط ودرصورت عدم امكان رعايت حريم فوق با نظر دستگاه نظارت تمهیدات خاص اتخاذ و عمل خواهد شد.
- در اجرای شبكههای پلی اتيلن وبرخورد با موانع زيرزمينى چنانچه موانع داراى عمق زيادى بوده و امکان اجرای لوله های پلی اتيلن از روى موانع با رعايت بندهاى ١٧-١١-٥-٢ و١٧-١١-٧ وجود داشته باشد، اقدام و در غیر این صورت طبق نظر دستگاه نظارت عمل شود.
- قبل از خاكريزى روى لوله بايد اطلاعات كاملى از كار اجراشده جهت تهيه نقشه های 1/200 یا 1/1000 چون ساخت برداشته شده و همچنین علامتگذاری محل شیرهای نصب شده بر روی دیوار مجاور و یا در صورت عدم امکان بر روی پایههای مخصوص به عمل آید.
- نظر به اینكه لوله های پلی اتیلن دارای ضریب انبساط حرارتی بالایی می باشد، لذا خاک ريزى برروى لوله باید در دمای محیط بین ۵ تا ٢۵ درجه سانتیگراد انجام شود و چنانچه قرار باشد لوله گذاری در ساعات گرم روز انجام شود قبل از اتصال نهائی قسمت اجرا شده به قسمت لوله گذاری شده قبلی، باید به خاک ریزی ماسه بادی با نظر دستگاه نظارت اكتفا نموده و پس از متعادل شدن دماى محيط و اجراى اتصال نهائی، و عملیات پر کردن کانال انجام شود.
- بر روی لوله باید ماسه بادی به ضخامت ٣٠ سانتيمتر ريخته شده سپس كانال باید باخاک حفارى شده تا ارتفاع حد اقل بیست سانتیمتر و حداکثر سی سانتیمتر پر شود. روی این لایه نوار اخطار زرد کشیده میشود به نحوی که خط میانی نوار زرد با محور لوله در یک امتداد قرار گیرد.
- روی نوار اخطار با خاکهای حاصل از گودبرداری در دولایه تا سطح زمین پر شده و تسطیح و کوبیدن آن توسط دستگاه کوبانه تا حد تراکم لازم مورد تأیید دستگاه نظارت انجام می گیرد. حداکثر قطر دانه بندی خاک بر گشتی به کانال نباید از ده سانتیمتر تجاوز نماید.
١٠- كليه قسمتهای مسير لوله گذارى اعم ازبتن و موزائيک يا چمن، آسفالت، جوى و كانال تأسيسات زیرزمینی و غیره باید پس از پرکردن کانال به حالت اولیه بازسازی شود.
١١- عبور از تقاطع های اصلی - بزرگراهها، راه آهن و رودخانه باید طبق شرايط زير باشد:
- قبل از شروع عمليات، مجرى بايد تمام وسايل ومصالح و اقلام مورد لزوم را كه به تانيد دستگاه نظارت رسیده باشد در محل کار حاضر نموده و کادر فنی ورزیدهای را جهت این کار انتخاب نماید.
- عبور لوله با غلاف فولادى از زير اتوبان ها، بزرگراه ها، جادههای اصلى و راه آهن بايد طبق نقشه IGS=C-PL-001 انجام گیرد. برای این کار باید لوله عمود برجاده یا راه آهن بوده و زاویه تقاطع ٩٠ درجه باشد.
در شرایطی که رعایت این زاویه بنا بر موقعیت محل و عوامل دیگر امکان پذیر نباشد، این زاويه نبايد کمتر از ۶٠ درجه باشد.
- جهت عبور لوله از موانع مهم باید با دستگاه بورینگ (مته نقب زننده) اقدام به ایجاد سوراخ در زیر جادهها یا راه آهن نمایند و در صورت عدم دسترسی به دستگاه بورینگ و تائید دستگاه نظارت میتوان با حفارى دستی و ایجاد كانال سيمانى (نصب كول) طبق دستورات دستگاه نظارت ونقشه 001-IGS=C-PL براى تقاطع راه آهن اقدام به عبور لوله با غلاف فولادی نمود.
- در مکان هائی که جهت عبور از موانع بايد از كانال هاى عميق زيرزمينى استفاده شود ابعاد كانال بايد طوری انتخاب شود که کارکنان حفاری و جوشکاری بتوانند به راحتى در داخل آن كار كنند و در ضمن محل هائی كه امكان ريزش سقف كانال ها وجود دارد بايد با ايجاد سقف هاى موقت و مقاوم، از ریزش آنها جلوگیری شود.
١٢- براى مشخص شدن محل دقيق شيرها بايد از تابلوهاى نشانكر كوچک آلومينيومى با ابعاد معين طبق شکل شمارە پ-۵-١ که بر روی دیوار و يا پايه هاى سيمانى نصب مى شود، استفاده نمود. محل نصب این تابلوها باید در مکان هائی باشد که در معرض دید قرار داشته باشد واز محل نصب شير دور نبوده و نهایتاً مورد تائید دستگاه نظارت باشد.
١٣- آزمایش مقاومت و نشتی خطوط شبكه کار گذاشته شده و همچنین انجام اتصال نهائى و گازدار نمودن شبكه و راه اندازی طبق مشخصات فنی مندرج در بخش ١٧-١۵ خواهد بود.