مبحث هفدهم مقررات ملی ساختمان : سامانه گاز طبیعی در ساختمان (1403) | 7-6-17 جوشکاری

جوشکاری لوله‌ ها و اتصالات فولادى با روش جوشكارى قوس الكتريكى با الكترود دستى روكش دار بر مبناى 1104 API انجام مى شود و كنترل كيفيت وبازرسى از جوش ها بر اساس الزامات اين قسمت می باشد.

١٧-۶-٧-١ الكترودها

الف) الکترودهای مصرفی در جوشکاری لولە کشی گاز با فشار یک چهارم يوند بر اينچ مربع بايد طبق استانداردهاى AWS/ASME SF A5.1 يا معادل آن باشد.

برای جوشكارى لوله با اقطار كمتراز 5٠ ميلی متر ( ٢ اينچ) مى توان از الكترودهاى E6013 يا E6010 استفاده نمود، ولى براى جوشكارى لوله با اقطار ٥٠ ميلى متر (٢ اينچ) وب الاتر فقط استفاده از الكترود E6010 مجاز می باشد.

ب) روى جعبه الكترود بايد نام سازنده، شماره الكترود، قطر الكترود، محدوده آمير و ولتاژ مصرفى و تاريخ ساخت ذکر شده باشد.

پ) استفاده از الکترودهای زنگ زده یا فاسد یا الکترود‌هایی که پوشش آنها یکنواخت نبوده و در هنگام جوشکاری دچار ریزش، بدسوزی، قطع و وصل جریان برق يا انحراف قوس الكتريكى شود، مجاز نيست.

١٧-۶-٧-٢ جوش لب بە لب

جوشکاری لوله‌ های فولادی با یکدیگر یا با اتصالات فولادی باید به صورت جوش لب به لب باشد. لوله‌‌ هایی که به‌ صورت لب به لب مانند شکل ١٧-۶-١ جوش داده میشوند باید مطابق مراحل زیر آماده سازى شوند:

الف) قبل از شروع جوشکاری باید لبۀ لوله‌ ها و اتصالات به وسیله ابزار‌هایی مانند برس سیمی دستی يا برقی تا حد براق شدن از مواد زاید مانند زنگ و چربی ها تميز شود.

ب) در صورتی که لوله با دستگاه لوله بر بریده شده باشد، قبل از شروع جوشکاری، زائده ایجاد شده داخل لوله باید به وسیله سوهان گرد یا وسایل مناسب به‌طور کامل برداشته شود

پ) در جوش لب به لب اگر ضخامت لوله يا اتصال بيشتراز ٣ ميلى متر باشد، يخ زدن لبه لوله الزامى میباشد. چنانچه کمتر از ٣ میلیمتر باشد، یخ زدن لبه لوله اختیاری است و میتوان به وسیله سوهان یا سنگ سنباده برقی یخ ملایمی بر روی لبه‌ها ایجاد نمود.

ت) پس از هم راستا کردن دوسر لوله‌ ها در گیره هم ترازی، پاس اول (پاس ریشه) جوش انجام میشود.

ث) بعد از جوشکاری هر پاس و قبل از شروع پاس بعدی، باید سرباره و ناخالصی هر پاس جوش با سنگ زدن یا برس برقی برطرف شود.

ج) لوله‌‌ هایی که سر آنها دوپهن (بیضوی) شده باشد، قبل از جوشکاری باید قسمت آسیب دیدۀ لوله بریده شود.

١٧-6-٧-٣ معايب جوش

در جوش‌ های انجام شده، احتمال وجود معایبی وجود دارد که برخی از اين معايب قابل رؤيت بوده و به آنها عیوب ظاهری جوش کفته میشود و برخی از معایب غیر قابل رؤیت هستند وبرای تشخيص آنها باید روش پرتونگاری یا سایر روش ها به کار گرفته شوند. در ادامه به معایب متداول جوش اشاره شده است.

١٧-۶-٧-4 عدم يكنواختى تاج جوش

عدم یكنواختی تاج جوش از قبيل ناهموارى سطح جوش، انحراف تاج جوش، تقعر و یکنواخت نبودن آن در سرتاسر جوش میباشد.

١٧-۶-٧-٥ شيار پاى جوش

شیار ایجاد شده در اثر ذوب فلز پايه و در مجاورت تاج يا ريشه جوش است كه به‌صورت پر نشده باقى ماندە باشد (شکل ١٧-۶-٢). شيار پاى جوش باعث كاهش ضخامت لوله در محل جوش می شود. حدود قبولی جوش با در نظر داشتن مشخصات شیار پای جوش به شرح زیر است:

الف) در صورتی که عمق شیار از ۶ درصد ضخامت لوله تجاوز نکند، با هر طولی قابل قبول است.

ب) اگر عمق شیار بین ۶ تا 12/5 درصد ضخامت لوله باشد، درصورتیکه طول آن از ۵ سانتی متر یا 1/6 (یک ششم) طول جوش هر کدام كمتر است، تجاوز نكند، قابل قبول است.

پ) اگر عمق شیاراز 12/5 درصد ضخامت لوله تجاوز کند، باهر طولی قابل قبول نیست.

١٧-۶-٧-۶ ترک

عمدتا ترک در اثر سرد شدن سریع جوش به وجود می آید. تعمیر جوش ترک‌ دار مجاز نیست و هيچ نوع ترکی در جوش قابل قبول نمیباشد (شکل ١٧-۶-٣). جوش معیوب باید بریده شده و دوباره جوشكارى شود. ترک‌ های ستارەای (شکل ١٧-4-6) که در نقطۀ پایانی جوش به وجود می آید، باید به وسیلۀ سنگ زدن برطرف شود.

١٧-۶-٧-٧ سوختگی ناشی از قوس الكتريكى

در نقاطی که الكترود یا اهرم اتصال منفی با سطح لوله تماس پیدا كند، سوختگی ناشى از قوس الكتريكى بهوجود می آيد (شكل ١٧-۶-٥) و اگر منجر به ذوب موضعی شده باشد، قابل قبول نبود، و باید آن قسمت از لوله بریده و دوباره جوشکاری شود.

١٧-۶-٧-٨ ناخالصى سربارهاى

این عیب به دلیل سرباره مواد غیر فلزی به جا مانده در جوش میباشد. ناخالصى سربارهاى يا به‌ صورت جدا جدا يا به‌صورت خطوط سرباره كشيده در جوش مشاهده مى شود. حدود قبولى اين عيب طبق استاندارد ١١٠۴ API است، بە طوری كه طول اين سرباره‌ ها نبايد از ٣ سانتى متر يا 1/2 اينچ در ١٢ اينچ طول جوش تجاوز نمايد.

١٧-۶-٧-٩ ذوب ناقص در جوش

ناپیوستگی ایجاد شده بین جوش و فلز پایه است (شكل ١٧-۶-۶) كه به سطح يا ريشه جوش باز شده باشد، یا ناپیوستگی به وجود آمدە بین لایە‌ های جوش با یکدیگر (شكل ١٧-۶-٧) یا بين جوش و فلز پایه است. در صورتیکه مجموع طول این عیب بیش از 2/5 سانتی متر یا 1/8 (یک هشتم) طول جوش باشد (هر كدام كه کمتر است) جوش قابل قبول نبوده و باید بریده شود.

١٧-۶-٧-١٠ نفوذ بیش از حد

این عیب در اثر نفوذ بیش از حد ریشۀ جوش ایجاد میشود. در صورتی که نفوذ جوش در سرتاسر جوش بیش از ٣ میلیمتر باشد، جوش قابل قبول نبوده وبايد بريده شود (شكل ١٧-۶-٨).

١٧-6-٧-١١ عدم نفوذ جوش

این عيب در اثر پر شدن ناقص ريشه جوش است (شكل ١٧-۶-٩ وشكل ١٧-۶-١٠). در صورتى كه مجموع طول قسمتى كه نفوذ جوش ناقص است بيش از 2/5 سانتى متر يا 1/8 (یک هشتم) طول جوش باشد (هر کدام که کمتر است) قابل قبول نبوده و باید بریده شود.

١٧-6-٧-١٢ تخلخل

تخلخل، فضای به جا مانده از گازهاى محبوس در جوش مى باشد كه در خلال مرحله انجماد به‌صورت حفره باقى مىماند (شكل ١٧-۶-١١). اين حفره‌ها به‌ طور معمول به شكل كروى و به‌ صورت منفرد يا مجتمع میباشند. در صورتی كه قطر هر حفره از ¼ ضخامت لوله بیشتر باشد يا قطر هر مجتمع آنها بيش از ٥ ميلی متر باشد، جوش قابل قبول نيست.

١٧-۶-٧-١٣ تورق در فلز پايه

اثر در لبه لوله، خطوطی ناشی از جدایی سطوح یا دو پوسته بودن فلز پایه مشاهده شود، قابل قبول نبوده و باید لوله تا محل رفع عیب بریده شود (شكل ١٧-۶-١٢).

١٧-۶-٧-14 كنترل كيفيت جوش

الف) كليه جوش هاى لوله‌ها و اتصالات بايد به‌ طور كامل از نظر ظاهرى كنترل شود. جوشى قابل قبول است که به‌ طور یکنواخت در سرتاسر محل اتصال انجام شده باشد.

ب) بازرسی و کنترل کیفیت جوش ها باید توسط ناظر انجام شود. درصورت لزوم برای بررسی نفوذ ریشه جوش و عیوب داخلی، نمونه‌‌ هایی از سرجوش ها بریده شود. در صورتیکه کیفیت جوشکاری مورد تأيید ناظر نباشد، باید از ادامه کار جوشکار جلوگیری شود.

پ) جوش‌ هایی که معیوب تشخیص داده شوند باید بریده شده و دوباره جوشکاری شوند.

١٧-۶-٧-١٥ اصلاح معايب جوش

جوش‌ های معیوب باید بریده و مجددا جوشکاری شوند؛ پس از اصلاح باید توسط ناظر بررسی ومورد تأيید قرار گیرند.

١٧-۶-٧-١۶ صلاحيت جوشكار

جوشکاری باید توسط جوشكاران صلاحیتداری انجام شود كه داراى پروانه مهارت فنى معتبر از سازمان فنی و حرفەای در جوشکاری لولۀ گاز با فشار 1/4 پوند بر اینچ مربع تا سايز 4 اينچ باشند.