مبحث هفدهم مقررات ملی ساختمان : لوله کشی گاز طبیعی (1401) | ١٧-١١-٢ برآورد مصرف و طراحى سيستم لوله كشى گاز

١٧-١١-٢-١ برآورد مصرف گاز

مقدار گاز لازم برای مصرف بر حسب متر مکعب در ساعت به استثنای شهرک های مسکونی و صنعتى را باید از ظرفیت حرارتی که سازندگان وسایل گازسوز برای آنها مشخص گرداند بادر نظر گرفتن ارزش حرارتی گاز طبیعی برآورد كرده و يا از مقدار مصرف قبلى سوخت دستگاه محاسبه نمود.

برآورد مصارف شهرک های مسکونی و صنعتی باید با استفاده از نرم افزارهاى مورد تائيد شركت ملى گاز ایران و با منظور كردن شرايط اقليمى و ضرايب رشد و توسعه شبكه انجام شود.

تبصره ١: در صورت موجود نبودن اطلاعات مربوط به ظرفیت حرارتی دستگاه‌ها، میزان مصرف گاز باید بر اساس دفترچه محاسباتی مربوطه، برآورد شود.

تبصرہ ٢: قرارداد مشتر ک با شرکت گاز استان باید بر اساس برآورد مصارف محاسبه شده، منعقد كردد.

١٧-١١-٢-٢ طراحی سيستم لوله کشى گاز

براساس ضوابطی كه سازمان قانونى نظارت بر لوله كشى گاز مشتركين عمده تعيين مى نمايد، لازم است كه طرح سيستم لوله كشى گاز به صورت نقشه (كروكى، پلان، ايزومتريک ..... ) توسط طراح تهيه شود. اين نقشه/ نقشه‌ها به گونه ای باید تهیه شود كه در آنها تمام جزئيات سيستم لوله كشى اعم از اقطار لوله ها، موقعيت، فواصل انشعاب، طول بخش‌‌هاى مختلف سيستم لوله كشى وميزان مصارف هر يك از نقاط پيش بينى شده وشيرهاى مصرف كننده‌ها مشخص شده باشند.

نقشه‌ها باید دارای مقیاس و یا اندازه بوده جزئیات ساختمانی، کانال، حوضچه، تکیه گاه، غلاف، سیستم-‌‌هاى تقليل فشار ثانويه و كليه اطلاعات مورد نياز طرح در آنها مشخص شده باشند.

در نقشه ايزومتريک بايد محل ايستگاه تقليل فشار و اندازه كيرى (محل تحويل گاز از طرف شركت گاز ناحیه)، نام دستگاه های گازسوز و حداکثر مصرف بر حسب متر مکعب در ساعت درج گردد

١٧-١١-٢-٣ افزودن به سیستم لوله کشی موجود

چنانچه در نظر باشد، سیستم لوله کشى موجود توسعه يابد، بايد اطمينان حاصل نمود كه سيستم موجود ظرفیت کافی براى افزايش مصرف را داشته باشد. در غير اين صورت بايد با تعويض لوله‌ها با لوله با قطر بیشتر و یا احداث لوله کشی مجزا براى مصارف جديد اقدام كردد. اخذ مجوز توسعه سيستم لوله كشى از شركت گاز ناحيه الزامى است.

١٧-١١-٢-۴ نقطە تحویل گاز به مشترک

محل اتصال بین سیستم لوله کشی گاز داخلی و ایستگاه تقلیل فشار اولیه می باشد. در این نقطه، لوله کشی گاز داخلی توسط یک شیر که جهت قطع و وصل جریان گاز مورد استفاده قرار می گيرد به ايستگاه تقليل فشار اوليه متصل مى شود.

١٧-١١-٢-5 نقاط اتصال به سيستم سوخت جايگزين

واحدهایی که در آنها برای مواقع قطع گاز شبکه شهری پیش بینی سوخت گاز جایگزین گردیده است، در محل اتصال که باید بعد از ایستگاه تقلیل فشار و اندازه گیری باشد، از شير سه طرفه استفاده شود. در غير اين صورت لازم است شير يک طرفه براى جلوگيرى از جريان معكوس بيش بينى شود وشيرگذارى باید به گونه ای باشد که در هنگام بازبودن یک مسیر، جریان گاز، از مسیر دیگر مسدود گردد.

١٧-١١-٢-۶ محل نصب ايستگاه‌‌هاى تقليل فشار و يا رگولاتورها

رگولاتورها و یا تجهیزات تقلیل دهنده فشار باید طوری نصب شوند که در برابر صدمات خارجى محفوظ باشند. محل نصب رگولاتورها باید به صورت مستقیم با فضای آزاد در ارتباط باشد، در صورت عدم وجود ارتباط مستقيم با فضاى آزاد، بايد ونت رگولاتور توسط لوله كشى با قطر مناسب به فضايى متصل شود كه تخلیه گاز ناشی از ونت در آن بدون خطر باشد و باید پیشبینی های لازم برای جلوگيرى از ورود آب، حشرات و اشیاء خارجی به داخل ونت رگولاتور به عمل آید. اتصال ونت رگولاتور به مجرای دودکش دستگاه‌ها به هيچ وجه مجاز نمى باشد. رگولاتورها بايد داراى شير قطع كن فشار بالا و فشار پايين باشند و نصب شير قطع كن قبل وبعد از رگولاتورها الزامى است.

١٧-١١-٢-٧ ملاحظات كلى در تعيين قطر لوله ها

قبل از اقدام به نصب سیستم لوله کشی گاز باید قرارداد اشتراک گاز طبيعى با شركت گاز ناحيه/ شهر/استان ذیربط منعقد گردد. سیستم لوله کشی باید به گونه ای طراحی و اجرا شود كه حداكثر ميزان گاز مصرفی دستگاه‌های گازسوز را بدون افت فشار خارج از میزان مجاز از نقطه ورود گاز به سیستم لوله کشی تا نقاط مصرف تأمین نمايد. نقطه تحویل گاز به مشترک بايد از طرف شركت گاز ناحيه مشخص شده باشد.

١٧-١١-٢-٨ افت فشار مجاز

افت فشار طراحى شده در سيستم لوله كشى در شرايط حداكثر جريان گاز در هيچ يك از نقاط مصرف نبايد از ١٠ درصد فشار اوليه تجاوز نمايد.

یادآوری: منظور از نقطه مصرف برای لولزم گاز سوز که مجهز به رگولاتور هستند تا شیر قبل از رگولاتور و در ساير موارد تا شير قبل از دستگاه گاز سوز مى باشد.

١٧-١١-٢-٩ حداكثر سرعت گاز

سرعت گاز در سیستم لوله کشی نباید از ٢٠ متر در ثانیه تجاوز نمايد.

١٧-١١-٢-١٠ حداكثر ميزان مصرف

میزان گاز مصرفی (برحسب متر مکعب در ساعت) مجموع حداكثر مصارف دستگاه‌‌هاى گازسوز براساس مشخصات فنى آنها كه توسط سازندگان تعيين شده، مى باشد. ميزان مصرف چنانچه توسط سازنده دستگاه گازسوز مشخص نشده باشد، با استفاده از جدول ١٧-4-٢ وتوسط طراح مشخص مى شود. مصرف کل سیستم لوله کشی باید براساس کارکرد همزمان کلیه دستگاه های گازسوز پیشبینی شده در حداكثر ظرفيت دستگاه‌ها محاسبه شود.

تبصره در مواردی که دستگاه هایی با ساير سوخت ها مورد استفاده قرار دارند، مصارف گاز آن‌ها بايد از طریق محاسبات ارزش حرارتی سوخت ها و معادل یابی با گاز طبیعی تعيین شود.

١٧-١١-٢-١١ تعيين قطر لوله ها

اندازه قطر لوله‌‌هاى سيستم لوله كشى گاز بايد به يكى از روش‌‌هاى زير انجام شود:

- با استفاده از جداول تعيین قطر لوله ها

- با استفاده از فرمول‌‌هاى محاسباتى

- با استفاده از نرم افزارهای طراحی مورد تأييد شركت ملى گاز

الف-برآورد قطر با استفاده از جداول

این روش فقط به منظور برآورد اولیه قطر لوله‌ها در شبكه های گاز شاخه ای مورد استفاده قرار می گیرد و طراحی تفصیلی باید با استفاده از روابط طراحی و نرم افزارهای مورد تائید انجام شود. در اين جداول (بخش پیوست جداول شمارہ پ-۴-۴ الی پ-4-٨) ظرفیت های لوله‌ها براى فشار، قطر وطول‌‌هاى مختلف داده شده است. طول مورد استفاده برای محاسبات، طولانی ترین مسير بوده كه فاصله بین خروجى از ایستگاه تقلیل فشار تا دورترین مصرف كننده از آن مى باشد.

ب- محاسبه اندازه قطر لوله‌ها با استفاده از فرمول ها

برای تعیین اندازه قطر لوله‌ها با توجه به افت فشار و حداكثر سرعت مجاز گاز، می توان از فرمول‌‌هاى جریان گاز با در نظر گرفتن کلیه شرایط مربوط استفاده نمود. به عنوان نمونه فرمول زیر ارائە میگردد:

فرمول وايموت:

فرمول فوق برای جریان گاز در لوله‌ها با اندازہ اسمی ١٢ اینچ و یا کمتر و همچنین فشار بیش از 0/35 کیلو گرم بر سانتیمتر مربع (۵ پوند بر اینچ مربع) بكار میرود.

در فرمول فوق پارامترهای بکار رفته به شرح زیر است :

Q = مقدار جریان ، متر مکعب در ساعت در شرایط استاندارد ( فشار 1/033 کیلوگرم بر سانتی متر مربع و دمای 15/6 درجه سلسیوس )

T0 = دمای پایه ( 15/6 + 273/2 ) کلوین

P0 =  فشار پایه 1/033 کیلوگرم بر سانتی متر مربع

P1 =  فشار ابتداى لوله، كيلوگرم بر سانتى متر مربع مطلق

P2 = فشار انتهاى لوله در نقطه مصرف، كيلوگرم بر سانتى متر مربع مطلق (P2 براساس ده درصد افت فشار اوليه منظور مى شود)

d =  قطر داخلى، سانتى متر

G = چگالى گاز

T = دماى مطلق گاز، t +2/273

t = دماى قابل اندازه گيرى گاز، سلسيوس

L =  طول لوله ، كيلومتر

اگر در فرمول فوق G=0/65، Po = 1/033 kg/cm³ ، T = 288/8 K و طول بر حسب متر = L باشد، فرمول به صورت زير خواهد بود .

در جداول شماره پ-۴-۴ الی پ- 4-٨ ظرفیت های مختلف لوله برای فشار، قطر و طول‌‌هاى مختلف آنها داده شده است. در صورتی كه طول لوله كشى و يا قطرلوله‌ها بالاتر از ارقام مندرج در جداول مذكور باشد، میتوان ظرفيت‌‌هاى لازم را با استفاده از فرمول‌‌هاى (١) يا (٢) محاسبه نمود.

در صورتی كه چگالى گاز غير از 0/65 باشد براى بدست آوردن ظرفيت لوله بايد ظرفيت‌‌هاى بدست آمده از جداول فوق الذكر را در ضرائب داده شده در جدول شماره پ-٢-٣ بخش پيوست ضرب نمود.

- فرمول های فوق الذكر برای جداول شماره ۶ الى ٨ بخش پیوست ۴ مورد استفاده قرار می گيرد.

- برای محاسبه سرعت گاز در لوله و اطمینان از اینکه مقدار آن از ٢٠ متر در ثانیه تجاوز نکند، میتوان از فرمول زير استفاده نمود.

V = سرعت جريان گاز (متر در ثانيه)

Q = ميزان جريان (متر مكعب استاندارد در ساعت)

P1 = فشار اوليه (کيلوگرم بر سانتى متر مربع مطلق)

d  = قطرداخلى لوله (سانتى متر)

پ- نرم افزارهای طراحی شبکه های لوله کشی گاز

استفاده از نرم افزارهای خاص طراحی شبكه‌‌هاى گازرسانى غير آنتنى (حلقوى) بايد مورد تائيد شركت مڵی گاز ايران باشد.

طراحی شبکه های گاز با استفاده از لوله های پلی‌اتیلن باید به صورت شاخەای و محاسبات آن با استفاده از فرمول IGT و یا نرم افزارهای طراحی كه مورد تائید شركت ملى گاز ايران است انجام گيرد.