مبحث هفدهم مقررات ملی ساختمان : لوله کشی گاز طبیعی (1401) | ١٧-١٢-۵ لوله كشى دفنى

١٧-١٢-٥-١ كليات

چنانچه لوله کشی در زیر سطح زمین اجرا شود و برای دسترسی به آن نیاز به حفاری زمین، تخلیه خاک و مصالح اطراف لوله‌ها باشد، لوله کشی دفنی نامیده می شود.

الف- لوله کشی دفنی باید داخل کانال حفاری شده مطابق شکل شمارہ پ-5-1 باشد.

ب - اجراى لوله كشى دفنى بايد بااستفاده از مصالح بامشخصات مندرج در بخش ١٧-١١-١ باشد.

پ- جوشکاری در لوله کشی دفنی بايد با روش ها وبا شرايط مندرج در بخش ١٧-14 انجام شود.

ت- جهت جلوگیری از خورد گی لوله‌ها و اتصالات فولادى دفنى، بايد عايقكارى آنها مطابق شرايط مندرج در بخش ١٧-١٣ انجام شود.

ث- آزمایش های مورد نیاز در لوله کشی دفنی باید بر اساس موارد مندرج در بخش ١٧-١۶ صورت گیرد.

١٧-١٢-٥-٢ آماده سازى مسير

آماده سازى مسير شامل خط كشى، حفارى كانال، تخليه، تنظيم ابعاد محل حفارى شده وساخت بستر جهت گذاشتن لوله‌ها مى باشد وبايد براساس شرايط ذيل انجام شود:

الف- مسیر لوله کشی مطابق با نقشه اجرایی باید در محل پیاده شده و خط کشی شود.

ب- خط کشی مسیر باید با استفادہ از رنگ، گچ، مایع رنگی غير قابل اشتعال و يا هر گونه مصالح ساختمانى كه قابليت نشان دادن مسير را دارد، انجام شود.

پ- خط کشی باید به گونه ای انجام شود که مسير لازم جهت عبور لوله‌ها و محل حفارى را به صورت كامل نشان دهد.

ت-خط کشی برای رویه برداری و حفاری کانال باید به صورت دو خط که نشان دهنده محدوده حفاری است انجام شود. فاصله دو خط بايد از هر طرف از عرض كانال مورد نياز، حداقل ٥ وحد اكثر ١٠ سانتيمتر بزرگتر باشد.

ث- در صورت عبور لوله‌ها از مسیری که سطح آن توسط آسفالت، بتن و یا مصالح دیگری رويه سازى شده است، باید با استفاده از دستگاه برش مناسب و نیروی انسانی مجرب، اقدام به برش سطح و برداشتن رویه شود. رویه برداشته شده قبل از حفر كانال بايد از محل تخليه شود. رويه بردارى بايد به گونه ای باشد كه حداقل تخريب را در محل‌‌هاى مجاور خط كشى انجام شده مسير عبور لوله ها، ايجاد نمايد.

ج- مواد و مصالح به جا مانده از رویه های تخریب شده قبل از حفارى بايد از محل تخليه شوند.

چ- حفاری کانال میتواند با استفاده از ماشین آلات برقی یا مکانیكی و يا نيروى انسانى انجام شود. الزامات ایمنی در زمان حفاری کانال باید به طور كامل رعايت شود.

ح - در زمین هایی که خاک آنها نرم و در زمان حفر کانال امكان ريزش وجود دارد، مجرى بايد از زمان شروع عملیات حفاری کانال تا زمان پرکردن آن، امکانات استحفاظی از قبیل پوشش، تخته کشى، ایجاد دیوار حائل و نصب بايه را فراهم و اجرا نمايد.

خ- در محل هایی که سطح آب بالا می باشد، باید در زمان حفاری و اجراى لوله كشى، با استفاده از دستگاه‌‌هاى مكنده اقدام به تخليه آب محل حفارى، شود.

د- خاک حاصل از حفاری بايد در يک سمت كانال وبا فاصله مناسب از لبه كانال (حداقل ٥٠ سانتيمتر) ریخته شود.

ذ- حفاری همزمان در دو طرف معابری که قرار است دوطرف آن لوله گذاری شود در صورت عدم ایجاد مانع جهت عبور و مرور، مجاز مى باشد.

ر- ابعاد کانال بايد به شرح ذيل باشد:

     - عرض كانال (قطر خارجى لوله + 40 سانتيمتر) وحداقل عمق كانال (قطر خارجى لوله + ١٠٠ سانتيمتر) مى باشد.

ز- در صورت وجود موانع و یا عدم امكان حفاری با تائيد دستگاه نظارت، حداقل عمق كانال هشتاد سانتيمتر مى تواند باشد

ژ- چنانچه بنا به ضرورت در یک کانال دو لوله مختلف كار گذاشته شود، مشخصات كانال بايد مطابق شكل شماره پ-٥-١ باشد

س- در نقاطی كه لازم است عمليات جوشكارى در داخل كانال انجام شود، ابعاد كانال بايد طورى باشد که جوشکار بتواند با وسایل جوشکاری در داخل آن به راحتى كار كند.

ش- کف و دیواره کلیه کانال ها قبل از لوله گذارى بايد تسطيح و ركلاژ شده و از خرده سنگ و مواد زائد پاک گردد. همچنين لازم است طرفين لبه كانال به عرض ٣٠ سانتيمتر از خرده آسفالت وغيره پاكسازى و تميز شود.

ص- پس از تنظیم ابعاد کانال‌ها باید كف كانال با ١٠ سانتيمتر ماسه یا خاک نرم پوشانده شود. براى لوله های پلی‌اتیلن باید از ماسه بادى استفاده شود.

ض- بستر آماده شده زیر لوله‌ها باید تمیز بوده و هیچ گونه سنگریزه و مواد اضافه کە سبب زخمی کردن پوشش لوله‌ها می شوند، وجود نداشته باشد.

١٧-١٢-۵-٣ لولە کشی دفنی با استفادە از لولەهای فولادی

در هنگام نصب لوله ها، اتصالات و شيرها در داخل كانال موارد ذيل بايد رعايت شوند:

١- پس از اتمام عملیات جوشکاری، باید قطعات لوله کشی در داخل کانال و روی بستر آماده شده قرار گیرند.

٢- قبل از لوله گذاری باید در کف کانال بالشتک هایی از خاک نرم (خاک سرندی با قطر دانه های حداکثر تا ٣ میلیمتر) به عرض ۴٠ سانتیمتر و به فاصله ۵ متر از یکدیگر ایجاد گردد. ارتفاع خاک نرم بالشتک‌ها باید به اندازهای باشد که پس از استقرار لوله بر روی آنها فاصله زير لوله تا كف كانال حدود ١٥ سانتيمتر باشد.

٣- در زمان گذاشتن لوله‌ها در داخل کانال باید با استفاده از تجهیزات مناسب و با حداقل خرابى بوشش، لوله‌ها داخل کانال قرار گیرند. در محل هائی که سطح آبهای زیرزمینی به طور طبیعی و یا به دلیل سیل تا ارتفاع زير لولە يا بیشتر در كانال بالا آمده باشد، طبق نظر دستگاه نظارت بايد از وزنه‌‌هاى مهار کننده یا میله های مهار کننده استفاده شود، به طوری که لوله در عمق معین در کف کانال قرار گیرد. بین مهار کننده و لوله باید از نوار پوشش استفادە کرده و باید پیش بينى لازم جهت جلوگيرى از نفوذ آب به داخل لوله به عمل آيد.

4- سطح فوقانى لوله‌‌هاى مدفون بايد تا سطح زمين حداقل ٩٠ سانتيمتر فاصله داشته باشد و چنانچه امکان اجرا در این عمق وجود نداشته باشد، باید روی لوله به نحو مناسبی مقاوم گردد تا لوله در معرض فشارهای وارده توسط عوامل مختلف روی زمین قرار نگیرد. اكر به هر علت اين فاصله كمتر از ۵٠ سانتیمتر باشد، باید لوله در داخل کانال بتنی که مخصوص آن ساخته میشود قرار داده شده و پس از ریختن خاک نرم، روى آن توسط بلوك‌‌هاى بتنى پوشانده شود. در هر صورت نبايد فاصله بالاى لوله مدفون تا سطح زمين كمتراز 35 سانتيمتر باشد.

۵- برای جلوگیری از آسیب دیدن لوله و یا پوشش آن به وسيله ریشه درخت بايد لوله كشى در فاصله مناسبى از درخت ها اجرا شود.

۶- در مواردی که لوله مدفون در معرض تردد وسایل نقلیه سنگین باشد، در صورتی که عمق آن از مقادير مندرج در بند 4 كمتر باشد بايد آن رااز داخل غلاف فلزى يا كانال با ديواره آجرى و يا بتنى و پوشش بلوكهاى سيمانى قرار داد.

٧- اطراف لوله‌‌هاى مدفون تا فاصله ٥٠ سانتيمتر از هر طرف نبايد مصالح و مواد ساختمانى خورنده از قبیل شفته و آهک ریخته شود.

٨- جهت عبور لوله‌ها از روی کف بتنی باید کانال هایی براى اين منظور در كف تعبيه شود. محل عبور لوله و کانال باید دقیقاً در لوله کشی مشخص شود و اطراف لوله داخل این کانال ها باید با ماسه و یا خاک نرم پر شده و روی آن طوری پوشانده شود كه در صورت لزوم بدون وارد آمدن خسارت به ساختمان بتون برای دسترسی به لوله روی آن را برداشت.

٩- لوله های گاز نباید با لوله های آب گرم و کابل برق فشار ضعیف در یک کانال قرار گيرند. در صورتى که قرار دادن آنها در یک كانال اجتناب ناپذير باشد بايد لوله‌‌هاى گاز توسط عايق مناسبى در مقابل انتقال حرارت و يا اتصال الكتريكى محافظت شود وحريم آنها بر اساس مقررات بخش ١٧-١٢-٧ باشد.

١٠- چنانچه لوله گاز داخل کانال مستقلی قرار داشته باشد باید این كانال به وسيله ماسه خشك پرشود و اگر لوله گاز با سایر لوله‌ها و یا کابل برق در کانال اشتراکی قرار گیرد که امکان پر کردن کانال با ماسه وجود نداشته باشد، باید این کانال مجهز به هواكش‌‌هاى طبيعى مناسب در محل‌‌هاى مختلف باشد تا در صورت نشت گاز امکان جمع شدن گاز وجود نداشته باشد.

١١- فاصله لوله‌‌هاى مدفون تا لوله‌‌هاى تاسيساتى بايد مطابق بخش ١٧-١٢-٧ باشد

١٢- فاصله لوله‌‌هاى مدفون گاز تا كابل‌‌هاى برق با ولتاژهاى مختلف بايد بر اساس بخش ١٧-١٢-٧ مى باشد.

١٣- در مواردی که عبور لوله گاز از پی دیوار اجتناب ناپذير باشد، این كار بايد با استفاده از غلاف فلزى صورت گیرد. غلاف باید از لوله فلزی كه قطر نامى آن از قطر نامى لوله گاز ٢ اندازه بزر گتر است، باشد. جهت جلو گیری از تماس لوله گاز با غلاف فلزی بايد از كمربند مخصوص اين كار استفاده شود و فاصله بين لوله گاز وغلاف با استفاده از عايق ضد رطوبت پر شود.

١۴- در صورت عبور لوله گاز مدفون به موازات پی دیوار باید فاصله نزدیکترین لبه کانال تا دیوار مجاور حداقل برابر عمق كانال باشد.

١۵- دفن انصالات پیچى و يا فلنجى مجاز نمى باشد.

١۶- در خاتمه هر روز کاری انتهای لوله هایی که در داخل کانال خوابانده شداند باید به وسیله درپوش مناسب بسته شوند تا از ورود آب و گل یا اشیاء دیگر جلو گیری به عمل آید.

١٧- خط لوله در هيچ نقطه نبايد تحت تنش قرار گيرد.

١٨- پس از انجام کلیه آزمایش های مندرج در بخش ١٧-١۶ باید روی لوله‌ها با استفاده از ماسه يا خاک نرم برای لوله های فولادی و ماسه بادی برای لوله های پلی‌اتیلن پر شود. خاک نرم مى تواند از خاک بر گشتی کانال باشد مشروط بر اینكه از سرند مناسب با چشمه‌‌هاى حداكثر ٨ ميليمترى سرند شده و فاقد سنگ و اشياء نوك تيز و مصالح ساختمانى از قبيل آهك و خاك آغشته به مواد هیدروکربنی باشد و در غیر این صورت پیمانکار موظف به تامین خاک رس يا ماسه بادى طبق نظر دستگاه نظارت می باشد. ضخامت این لايه خاک نرم بايد حداقل برابر با ٢٠ سانتيمتر باشد. در صورت کم عرض بودن معبر یا امکان برخورد با موانع باید روى اين لايه يک لايه موزائيك و يا آجر فشارى چیدە شود. عرض این لایه باید از قطر لوله حداقل ۵ سانتیمتر بزر گتر باشد. سیس کانال باید با خاک حفارى شده تا ارتفاع حد اقل بيست سانتيمتر وحداكثر سى سانتيمتر بالاتراز محل قرار گرفتن موزائیک ها و یا آجرچینی، پر شود. روی این لایه نوار اخطار کشیده شده و سپس کانال به صورت كامل تا سطح زمين پر مى شود.

١٩- در زمان پر کردن کانال، باید با استفاده از دستگاه کوبانه، خاک بر گشتی کوبیده شود تا خاک نشست كامل خود را انجام دهد.

٢٠- پس از پر کردن کانال باید علائم و دریچه ها در محل خود نصب شوند.

٢١- پس از اتمام مراحل فوق باید مسیر به حالت اولیه درآمده و به صورت كامل بازسازى شود.

٢٢- مسیر لوله های دفنی در فواصل طولانی باید به وسيله علائم مشخص كننده كه در نقاط وفواصل قابل رويت نصب مى شوند، نشان داده شود.

١٧-١٢-4-5 لوله كشى دفنى با استفاده از لوله‌‌هاى پلى اتيلن

اجرای لوله کشی دفنی با استفاده از لوله ها، اتصالات و شيرهاى پلى اتيلن براساس مقررات مندرج در اين بخش فقط با فشار 60 پوند براينچ مربع (413686 پاسكال) ومطابق با استاندارد (0)001-IGS-C-DN اجازه داده شده است.

در هنگام اجرای لوله کشی دفنی با استفاده از لوله‌‌هاى پلی اتيلن موارد ذيل بايد رعايت شود:

1-جهت بار گیری، حمل و نقل و تخلیه لوله و اتصالات میباید از وسایل مناسب كه داراى سطوح صاف و فاقد اجسام تيز و برنده باشد، استفاده شود.

2- مجری باید لوله‌ها و اتصالات را در انبار سرپوشیده نگه دارد به طوری که تحت هیچ شرایطی در معرض نور خورشید قرار نگرفته و نحوه انبار کردن طوری باشد که امکان صدمه دیدن، فشرده شدن و یا سوراخ شدن آنها وجود نداشته باشد. در صور تی که لوله، اتصالات و شیرها به صورت بسته بندی کارخانه تحویل مجری گردد، باید این بستەبندیها تا زمان استفاده باز نشده و از دست زدن به المنتهای برقی اتصالات الکتروفیوژن اکیداً خودداری شود.

3- سطح زیر لوله‌ها باید صاف و هموار باشد. ارتفاع روی هم قراردادن لوله‌ها با توجه به جنس لوله، اندازه، ضحامت و درجه حرارت محيط متغیر بوده و با نظر دستگاه نظارت باید انجام گردد ولى در هر صورت ارتفاع روی هم قراردادن لوله‌ها به صورت حلقه ای یا شاخه ای نباید از 1/5 متر تجاوز نماید.

4 - دریوش لوله‌ها و شیرها باید تا زمان جوشکاری بر روی آنها باقى بماند.

5- نگهداری لوله و اتصالات پلی‌اتیلن تحت هیچ شرایطی نباید در دمای بالاتر از 40 درجه سانتیگراد صورت پذيرد ودر صورتى كه بر اساس شرايط محيط وطبق نظر دستكاه نظارت امكان رعايت دمای مذکور فراهم نشود، حداکثر زمان نگهداری لوله سه ماه خواهد بود. پس از انقضاى اين مدت، آزمایش او آی تی بر روی لوله های مذکور انجام و چنانچه میزان او آى تى از مقدار ابتدا، كمتر از٢٠ درصد انحراف داشته باشد لوله قابل استفاده و در غير اينصورت لوله قابل استفاده نخواهد بود.

تست او آی تى بايد براساس استاندارد 6-11357 ISO انجام گيرد.

6- ريسه نمودن و رديف كردن لوله‌ها بايد طبق شرايط زير باشد

     - مجرى موظف است فقط مصارف روزانه خود را از انبار به محل كار منتقل نمايد.

     - لوله هایی که در کنار کوچه یا خیابان روی هم ریسه میشوند باید در دو طرف آنها از درپوشهاى مناسب جهت جلوگیری از نفود آب، خاک و غیره استفاده گردد و لازم است درپوش لوله‌ها تا زمان جوشکاری بر روی لوله‌ها باقی بماند. باید از قراردادن لوله‌ها در مسير ومجارى آب و فاضلاب خوددارى گردد.

     - لوله‌ها باید در طرفی از کانال ریسه شوند که حداقل عبور و مرور را داشته باشد.

     - برای ریسه کردن لوله‌ها باید از پایه های مناسب استفاده شده و بستر پایه‌ها به نحوی باشد که به بدنه لوله صدمه ای وارد نشود.

٧- آماده سازى لوله‌ها و اجراى عمليات اتصال و جوشكارى بايد مطابق مشخصات فنى ودستور العمل‌‌هاى مندرج در بخش ١٧-١٢-٢ باشد.

٨- روش های بازرسى فنى جوش ها و آزمايش‌‌هاى مخرب بايد مطابق مشخصات فنى ودستور العمل‌‌هاى مندرج در بخش ١٧-14-٢-٥ و١٧-14-٢-6 و ١٧-14-٢-٧ باشد.

٩- لوله گذارى با شرايط زير بايد انجام شود:

     - جهت گذاردن لوله در کانال باید از وسایل مناسب استفاده شود، به طوری که هیچگونه آسیبی به بدنه لوله‌ها وارد نشود.

     - چنانچه قرار است در یک کانال دو لوله مختلف کار گذارده شود، می بایست فاصلە افقی و عمودی آنها از يكديگر مطابق شكل شماره پ-٥-١ بخش پيوست باشد.

     - هنگام لوله گذاری باید تدابیر لازم جهت مقابله با انقباض و انبساط لوله به نحوی که مورد تائید دستگاه نظارت باشد به عمل آيد.

     - در صورتیکه در مسیر لوله کشی موانع و سرویس های زیرزمینی وجود داشته باشد، لوله گاز باید از زير این موانع عبور داده شود. فاصله فوقانی لوله گاز تا زیر موانعی از قبیل حوضچەهای مخابراتی، لوله های آب و غيره باید ۴٠ سانتى متر باشد. این فاصله در صورت محدودیت مكانى، با نظردستكاه نظارت قابل تغيير تا ٣۵ سانتيمتر میباشد. در تقاطع شبكه های پلی اتيلن با كابلهاى برق (بالاتر از ٣٨٠ولت) يا لوله‌‌هاى حاوى مواد قابل اشتعال، رعايت فاصله حداقل يك متر ضرورى است، اما در صورت رعايت حريم مشخص شده از طرف سازمان ذيربط و درصورت عدم امكان رعايت حريم فوق بانظر دستكاه نظارت تمهيدات خاص اتخاذ وعمل خواهد شد.

     - در اجرای شبکه های پلی‌اتیلن و برخورد با موانع زیرزمینى چنانچه موانع دارای عمق زیادی بوده و امکان اجرای لوله های پلی اتيلن از روى موانع با رعايت بندهاى ١٧-١٢-٥-٢ و ١٧-١٢-٧ وجود داشته باشد، اقدام و در غير اين صورت طبق نظر دستگاه نظارت عمل شود.

     - قبل از خاك ريزى روى لوله بايد اطلاعات كاملى از كار اجراشده جهت تهيه نقشه‌‌هاى 1/200 يا 1/1000 چون ساخت برداشته شده و همچنین علامت گذاری محل شیرهای نصب شده بر روی ديوار مجاور و یا در صورت عدم امکان بر روی پایه های مخصوص به عمل آيد.

     - نظر به اینکه لوله های پلی‌اتیلن دارای ضریب انبساط حرارتی بالایی میباشد، لذا خاکریزی بر روى لوله باید در دمای محیط بین ۵ تا ٢۵ درجه سانتیگراد انجام شود و چنانچه قرار باشد لوله گذارى در ساعات گرم روز انجام شود قبل از اتصال نهایی قسمت اجرا شده به قسمت لوله گذاری شدە قبلی، باید به خاک ریزی ماسه بادی با نظر دستگاه نظارت اكتفا نموده و پس از متعادل شدن دماى محيط واجراى اتصال نهایی، و عملیات پر کردن کانال انجام شود.

     - بر روی لوله باید ماسه بادی به ضحامت ٣٠ سانتیمتر ریحته شده سپس کانال باید با خاک حفارى شده تا ارتفاع حداقل بیست سانتیمتر و حداکثر سی سانتیمتر پر شود. روی این لايه نوار اخطار زرد کشیده میشود به نحوی که خط میانی نوار زرد با محور لوله در یک امتداد قرار گیرد.

     - روی نوار اخطار با خاک های حاصل از گودبرداری در دولایە تا سطح زمین پر شده و تسطيح و كوبيدن آن توسط دستگاه کوبانه تا حد تراکم لازم مورد تأيید دستگاه نظارت انجام می گيرد. حداكثر قطر دانه بندی خاک برگشتى به كانال نبايد از ده سانتيمتر تجاوز نمايد.

١٠- كلیه قسمت های مسير لوله گذارى اعم از بتن و موزائيک يا چمن، آسفالت، جوى و كانال تأسيسات زیرزمینی و غیره باید پس از پرکردن کانال به حالت اولیه بازسازی شود.

١١- عبور از تقاطع‌‌هاى اصلى – بزرگراه ها، راه آهن ورودخانه بايد طبق شرايط زير باشد:

     - قبل از شروع عملیات، مجری باید تمام وسایل ومصالح و اقلام مورد لزوم را كه به تائيد دستگاه نظارت رسیده باشد در محل كار حاضر نموده و كادر فنى ورزيداى را جهت اين كار انتخاب نمايد.

     - عبور لوله با غلاف فولادى از زير اتوبان ها، بزر كراه‌ها، جاده‌هاى اصلى وراهآهن بايد طبق نقشه IGS=C-PL-001 انجام گیرد. برای این کار باید لوله عمود برجاده یا راه آهن بوده و زاويه تقاطع ٩٠ درجه باشد.

در شرایطى كه رعايت اين زاويه بنا بر موقعيت محل وعوامل ديگر امكان پذير نباشد، اين زاويه نبايد كمتراز ۶٠ درجه باشد.

     - جهت عبور لوله از موانع مهم باید با دستگاه بورینگ (مته نقب زننده) اقدام به ایجاد سوراخ در زیر جادەها يا راه آهن نمایند و در صورت عدم دسترسی به دستگاه بورینگ و تائید دستگاه نظارت میتوان با حفارى دستى و ايجاد كانال سيمانى (نصب كول) طبق دستورات دستكاه نظارت ونقشه 001-IGS=C-PL براى تقاطع راه آهن اقدام به عبور لوله با غلاف فولادی نمود.

    - در مکان هایی که جهت عبور از موانع باید از کانالهاى عمیق زیرزمینى استفاده شود ابعاد كانال بايد طوری انتخاب شود که کارکنان حفاری و جوشکاری بتوانند به راحتی در داخل آن کار کنند و در ضمن محل هایی كه امكان ريزش سقف كانال ها وجود دارد بايد با ايجاد سقف‌‌هاى موقت و مقاوم، از ریزش آنها جلوگیری شود.

١٢- برای مشخص شدن محل دقيق شيرها بايد از تابلوهاى نشانكر كوچک آلومينيومى با ابعاد معين طبق شکل شمارہ پ-۵-١ که بر روی دیوار و یا پایه های سیمانی نصب میشود، استفادە نمود. محل نصب این تابلوها باید در مکان هائی باشد كه در معرض ديد قرار داشته باشد واز محل نصب شير دور نبوده و نهایتاً مورد تائید دستگاه نظارت باشد.

١٣- آزمایش مقاومت و نشتی خطوط شبکه کار گذاشته شده و همچنین انجام اتصال نهایی و گازدار نمودن شبکه و راه اندازی طبق مشخصات فنی مندرج در بخش ١٧-١۶ خواهد بود.