مبحث هفدهم مقررات ملی ساختمان : لوله کشی گاز طبیعی (1401) | ١٧-١۴-١ جوشکاری شبكەهای گازرسانی فولادی

١٧-14-١-١ كليات

جوشکاری لوله‌های فولادی گاز و اتصالات مخصوص آنها باید به روش جوشکاری برقى دستى انجام شود. روش جوشكاری دستى، بازرسى‌ها و كيفيت آن بايد مطابق استاندارد 1104- API باشد.

١٧-14-١-٢ ارزيابى و تعيين صلاحيت جوشكاران

جوشکارانی که برای جوشکاری لوله های فولادی گاز به كار گرفته می شوند باید قبل از اقدام به جوشكارى بر طبق روش جوشكارى تأييد شده و بر اساس استاندارد 1104-API مورد ارزيابى قرار گيرند.

در صورت قبولی باید به هر جوشکار یک شماره به عنوان كد جوشكار اختصاص داده شود.

در صورت تغییر در روش چوشکاری، ارزیابی جوشکاران باید مجددا و بر طبق روش جدید انجام شود.

مسئولیت کنترل مدارک، صلاحیت، ارزیایی جوشکاران و بررسی و تائید روش جوش بر عهده دستگاه نظارت است. در صورت لزوم دستگاه نظارت میتواند برای ارزیابى جوشكاران از موسسات و شركت هاى ذيصلاح استفاده نمايد، ولى در هر صورت مسئوليت به عهده دستگاه نظارت است.

١٧-14-١-٣ الكترودهاى جوشكارى

برای جوشکاری لوله های گاز باید در پاس اول جوش از الكترودهاى مطابق با استاندارد AWS E6010 و در پاس دوم و پاس های بعدی جوش از الكترودهاى مطابق با استاندارد AWS E6010 ويا AWS E7010 استفاده شود.

قبل از استفاده از الكترودهای جوشکاری، نمونه آنها باید به وسيلە دستگاه نظارت مورد بررسى قرار گیرد. در صورت لزوم دستگاه نظارت باید آزمایش های مربوطه را انجام داده و نهایتاً کاربرد آن را در جوشکاری شبکه های گاز تأیید نماید.

انتخاب قطر، نوع الكترود و تنظيم آمپر و ولتاژ و ساير پارامترهاى جوشكارى بايد براساس روش جوشكاری تائيد شده صورت گیرد.

الکترودهای جوشکاری باید تا زمان استفاده در بسته بندی اولیه خود و بر طبق توصیه سازنده نگهداری شوند الکترودهایی که جعبه آنها برای مصرف باز می شوند باید تا زمان مصرف براى جلوگيرى از جذب رطوبت و صدمه به پوشش در گرمكن های مخصوص قرار داده شوند.

الکترودهایی که به علت جذب رطوبت، وارد آمدن صدمه به پوشش آنها و يا اشكالاتى از قبيل يك طرفه سوختن، انحراف قوس و ریزش پوشش در حین جوشکاری، برای جوشکاری مناسب نباشند، باید به وسيله دستگاه نظارت بررسى و از كاركاه خارج شوند .

١٧-١۴-١-۴ آمادە سازی لوله های فولادی قبل از عمليات جوشكارى

لولەهای فولادی قبل از جوشکاری باید مورد بازرسى قرار گيرد ودر صورت مشاهده عيوب مكانيكى از قبیل شیار، فرورفتگی، حراش و دوپھنی، وارد آمدن صدمه به سر لوله و حفره های خورد گی، باید کنار گذارده شوند. قبل از جفت كردن لوله‌ها و شروع عمليات جوشكارى بايد سر لوله‌ها بصورت دور تا دور و به فاصله یک سانتیمتر پا استفاده از برس برقی تمیز و براق گردد. در صورت نیاز به برش و پخ زدن سر لوله ها، این کار باید به نحوی انجام گیرد که مقطع بریده شده، عمود بر محور طولی لوله باشد حداکثر میزان انحراف صفحه برش لوله از حالت عمود بر محور طولى لوله برابر با 1/5 ميلى متر است.

١٧-14-١-5 كنترل‌‌هاى لازم قبل از شروع جوشكارى

قبل از شروع جوشکاری موارد زیر باید به وسیله دستگاه نظارت کنترل گردد:

١- لبه لوله ها، قسمت عمودی لبه لوله و حدود یک سانتىمتر از سر لوله به صورت دور تا دور از نظر زاویه، پخ و تمیز و براق بودن پخ

٢- در صورت برش لوله با دستگاه لوله بر، باید پلیسه های داخلی لوله کاملاً به وسیله سوهان برداشته و لبه لوله بر طبق روش جوشکاری تأیید شده پخ زنی شود.

٣- در صورت برش و پخ زنی لوله با دستگاه‌های مخصوص این كار، بايد بخ سر لوله بر طبق روش جوشکاری تأیید شده با سوهان کاری آماده سازی شود. ضمنا باید کنترل شود که صفحه برش، عمود بر محور طولی لوله و یا در حد رواداری مجاز آن باشد.

۴- با عبور دادن يک صفحه مدور متناسب با قطر داخلى لوله، از داخل لوله، ضمن كنترل سلامت قطر لوله، از عدم وجود اشياء باقی مانده داخل لوله، بايد اطمينان حاصل نمود.

١٧-14-١-۶ اقدامات لازم قبل از جوشكارى لوله ها

الف- پیش گرمی لبه لوله‌ها - تعیین مناسب بودن شرايط جوی براى عمليات جوشكارى بر عهده دستگاه نظارت است. در ساعات اوليه صبح و يا در شرايطى كه دماى محيط كمتر از ٥+ درجه سلسيوس باشد، پیشگرمی لوله‌ها حداقل تا دملى ۵٠+ درجه سلسيوس الزامى است.

ب- جفت كردن لوله‌ها - جفت كردن لوله‌ها بايد به وسيله كلمپ‌ها يا گيره‌‌هاى هم ترازى خارجى كه قادر باشند سر لوله‌ها را به صورت ثابت نگه داشته و انجام جوشکاری در زیر آنها امکان پذير باشد، صورت گیرد. کلمپ یا گیرە همطرازی باید به گونهای باشد باشد كه حداقل امكان جوشكارى ٥٠٪ محیط لوله در ربع های متقابل در زیر آن امکان پذیر باشد. مناسب بودن و کارایی گیرە هم ترازى باید به وسیله دستگاه نظارت مورد تأیید قرار گیرد.

برای جفت کردن و هم تراز کردن لوله‌ها استفادە از چكش فولادى مجاز نمی باشد. در صورت لزوم تنها استفاده از چکش های برنجى مجاز مى باشد.

لوله های گاز باید به طریقی هم تراز شوند كه جوش طولى آنها حدالامكان در موقعيت ساعات ١٠ و٢ قرار گیرند. جوشکاری لوله‌ها در شرایطی که جوش طولی آن‌ها در يک راستا قرار گيرد مجاز نمى باشد.

برای تسهیل و ایمنی در جوشکاری باید لوله‌ها را در ار تفاع مناسبی از سطح زمین بر روی پایه هایی که به تعداد و ار تفاع لازم تهیه شده باشند انجام داد. پایه های مربوطه باید دارای بالشتک های نرم باشند تا از وارد آمدن صدمه به پوشش لوله‌ها جلو گیری نمایند.

١٧-١۴-١-٧ جوشكاری شبكەهای گازرسانی فولادی

هر گونه عملیات جوشکاری باید براساس روش تأيید شده صورت گيرد.

قبل از اقدام به هر گونه عملیات جوشکاری باید از طرف مجری، روش جوشکاری تهیه و جهت بررسى به دستگاه نظارت ارائه گردد. دستگاه نظارت باید پس از انجام اصلاحات روش را مورد تايید قرار دهد. دستگاه نظارت میتواند برای این منظور از خدمات موسسات و شرکت های ذیصلاح استفاده نماید که در این صورت مسئولیت بر عهده آن شركت ها خواهد بود.

الف - جوشكارى پاس يک

١- جوشکاری در زیر گیره هم ترازی

جوشکاری در زیر گیره هم ترازی باید حداقل معادل با ۵٠٪ محیط لوله و در ربع های متقابل و به روش سرازیر انجام گردد. در خصوص لوله ٢ اینچ ، جوشکاری در ربع های متقابل کافی می باشد.

استفاده از خال جوش مجاز نبوده و حداقل طول قابل قبول براى جوش سه سانتى متر مى باشد.

در صورتی که قطر لوله ١٠ اینچ و بالاتر باشد جوشکاری کليه پاسها بايد به وسيله دو جوشكار به صورت همزمان انجام شود.

٢- تکمیل جوشکاری پاس يک

پس از باز کردن گیره هم ترازی باید قسمت های پایانی جوش در هر قسمت را با دستگاه سنگ سنباده برقی تمیز کرده و سپس نسبت په جوشکاری قسمت های باقيمانده به روش سرازير اقدام نمود.

ب- جوشكارى پاس دو

پس از تکمیل پاس یک جوش باید با استفاده از دستگاه سنگ سنباده برقی اقدام به سنگ زنی پاس یک نمود تا قسمت های برآمده و غیر یکنواحت جوش و عیوب آن برداشته شود. سپس باید بلافاصله و تاقبل از سرد شدن جوش نسبت به جوشکاری پاس دوم جوش به روش سرازير اقدام نمود.

پ- جوشکاری پاس های پر کننده و تاج جوش

پس از تکمیل پاس دو جوش باید با استفاده از دستگاه برس برقی اقدام په تمیز کردن پاس دو نمود. سپس جوشکاری پاسهای پر کننده و تاج جوش به روش سرازیر انجام شود. عرض پاس نهائی بايد حداقل به اندازہ یک میلیمتر پهن تر از پخ لوله در طرفین جوش بوده وارتفاع آن نبايد بيش از 1/5 ميلى متر بالاتر از سطح لوله باشد.

پس از جوشکاری ھر پاس جوش باید سربارہ جوش را به طور کامل پاک نمود و در صورت لزوم برآمد گی های اضافی جوش را سنگ زده و يكنواخت نمود. سنگ زدن تاج جوش به هيچ وجه مجاز نمى باشد.

در زمان جوشکاری پاس های محتلف جوش، نباید اجازه داد كه الكترود جوشكاری يا اهرم اتصال زمين آن به قسمت های دیگر لوله به جز محل پخ آن متصل شده و جرقه بزند. جوشكار بايد از برخورد نوك الكترود جوشکاری با بدنه لوله که موجب سوختگی خواهد شد، جلو گیری نماید در پايان هر روز كارى بايد كليه جوش های آن روز تكميل شده باشد.

در پایان هر روز کاری باید با استفاده از درپوش مناسبی سرهای باز لوله را بە طریق مطمئنى مسدود كرد تا آب و فاضلاب، خاک، زباله، اجسام خارجی و حیوانات کوچک به داخل لوله وارد نشوند. در صورت استفاده از درپوش فلزی، جوشکاری آن به لوله مجاز نمى باشد.

فاصله دو جوش محیطى براى لوله‌‌هاى با قطر 4 اينچ وكوچكتر بايد از ١٥ سانتى متر كمتر نباشد واين فاصله برای لوله های با قطر بزر گتر از ۴ اینچ حداقل باید یک برابر قطر لوله باشد.

ت۔ جوشکاری اتصالات نهایی

جوشکاری اتصالات نهایی باید بر طبق روش پیشنهادی مجری و با تأيید دستگاه نظارت انجام شود. اتصالات نهائی باید با دقت هم تراز شوند به طوری که تنش های حاصله از جوشکاری را به حداقل برساند.

برای جفت کردن لوله‌ها ممکن است حفاری قسمت هائى از كانال در دو طرف وتغيير شيب كانال الزامى باشد. در جوشكارى اتصالات نهایى، اجراى خال جوش با رعايت حداقل سه سانتيمتر طول جوش مجاز میباشد.

ث - جوشكارى شيرها، اتصالات و فلنج ها

در جوشکاری شیرها، اتصالات و فلنج ه، درصورتی که قطر داخلی آنها با قطر داخلى لوله اختلاف داشته و این اختلاف بیش از 2/5 میلیمتر باشد، باید قطر کوچكتر تا اندازه قطر بزرگتر با نسبت سه به یک سنگ زده شود.

در جوشکاری فلنج ها باید دقت کافی به عمل آید تا صفحه فلنج بر محور طولی لوله عمود بوده و سوراخ‌‌هاى فلنج با وسیله متصل شونده به آن در یک راستا قرار كيرد. ضمناً براى جلوگيرى از بروز نشتى در آينده بايد دقت شود تا به محل نشست واشر آسيبى نرسد.

جوشكاری اتصالات به يكديگر و اتصالات به شيرها بلامانع است ولى بهتر است فاصله دو جوش متوالى حداقل به میزان یک برابر قطر لوله بزر گتر باشد.

در صورت عدم امکان استفاده از گیره هم ترازی اجرای خال جوش مشروط بر آنکه حدالامکان سه سانتیمتر طول داشته باشد مجاز است.

ج- تعمير جوش ها

روش تعمير جوش ها: هر گونه عملیات جوشكارى جهت تعمير جوش ها بايد بر اساس روش تأييد شده صورت گیرد.

جهت تعمیر جوش ها باید روش جداگانه ای از طرف مجری تهیه شده و به وسيله دستگاه نظارت مورد بررسی قرار گرفته و در صورت نیاز پس از انجام اصلاحات لازم مورد تايید قرار گيرد. دستگاه نظارت مى تواند برای این منظور از خدمات موسسات و شرکت های ذیصلاح استفاده نماید، ولى در هر صورت مسئوليت كلى كار بر عهده دستگاه نظارت است.

جهت تعمیرات جوش اعم از آنكه جوشکاری در داخل کانال و یا بیرون از کانال انجام شود، رعايت موارد زير الزامى است:

١- پیشگرمی لبه های دو طرف جوش حداقل تا دماى ۵٠ درجه سلسيوس الزامى است.

٢- جوشكارى پاس يک جوش به روش سربالا مجاز است.

٣- جوش هایی که به علت نتیجه تفسیر فیلم های رادیو گرافی و یا در نتیجه بازرسی عینی دستگاه نظارت معیوب تشخيص داده شوند بايد زير نظر دستگاه نظارت تعمير شده و يا در صورت لزوم بريده شوند.

۴- جوش های دارای شیارهای جانبی و تاج جوش هایی که نیاز به تقویت دارند باید زير نظر دستگاه نظارت تعمير و تكميل شوند.

۵- در صورت وجود هر گونه تر ک در جوش، باید کل جوش بریده شود. ترکهای ستارەای ايجاد شده در نقاط توقف جوشکاری در صورتی که سنگ زده شده و از بین بروند بلامانع خواهند بود.

۶- قبل از شروع به تعمیر جوش، باید محل عیب از گزارش های رادیو گرافی استخراج و بر روى جوش مشخص گردد. سیس با استفاده از سنگ سمباده برقی قسمت معیوب بصورت کامل برداشته شود.

٧- پس از تعمیر در صورتیكه اشکالی مشاهده نگردد، باید از جوش تعمیر شده رادیو گرافی به عمل آيد.در صورت مشاهده هر گونه عیب غیر قابل قبول در رادیو گرافی از جوش تعمير شده، جوش بايد بريده شود.

٨- تعميرات جوش بايد تا قبل از عايقكارى سرجوش‌ها انجام شود. جوش‌‌هاى تعمير شده بايد با نظر دستگاه نظارت عايقكارى شوند.

چ- تهیه گزارش های روزانە جوشکاری

در پایان هر روز کاری باید گزارش‌‌هاى جوشكارى در فرم مخصوص توسط مجرى تهيه وجهت بررسى و تأیید به دستگاه نظارت ارائه شود.

گزارش جوشکاری باید حاوی اطلاعات جوشکاری های انجام شده از جمله قطر و ضخامت لوله، جنس لوله، طول لوله، شماره خطوط، شماره جوش ها ،كد جوشكاران و جمع طول لوله جوشكارى شده باشد.

ح- بازرسى جوش

کلیه جوش ها باید به وسیله دستگاه نظارت مورد بازرسی عینی قرار گرفته و در صورت معیوب بودن تعمیر یا بریده شود. دستگاه نظارت میتواند در صورت لزوم برای يافتن عيوب سطحى از بازرسى به روش مايعات نفوذ کننده یا ترک یابی مغناطیسى استفاده نماید.

خ- پرتونگاری

کلیه جوش های لوله های مدفون و غير مدفون با قطر ٢ اینچ و بالاتر بايد به صورت صد در صد مورد پرتونگاری قرار گیرند.

پرتونگاری از جوش‌ها بايد به وسيله شركتهاى مجاز، معتبر وبا سابقه پرتونگارى انجام شود. انتخاب شرکت مجری پرتونگاری باید به وسیله مجرى بررسى و با تاييد دستگاه نظارت انجام شود.

پرتونگاری باید بر اساس روشی که به وسیله شركت پرتونگارى ارائه وتوسط دستگاه نظارت مورد تاييد قرار میگیرد، انجام شود .

روش پرتونگاری باید حداقل در بر گیرندہ نوع چشمه پرتونگاری و قدرت آن، نوع دستگاه پرتونگاری و میزان نشت مجاز آن، نوع فيلم و نحوه ظهور و تبوت آن، شاخص‌‌هاى كيفيت فيلم، استاندارد قبولى فيلم ها، علامت گذارى فيلم ها، صلاحيت پرتونگارها و ملاحظات ايمنى باشد. پرتونكارى از جوش‌ها بايد بر طبق روش پرتونگارى تاييد شده و با رعايت ملاحظات ايمنى مربوطه انجام شود و مسئوليت رعايت ملاحظات ايمنى بر عهده شر کت پرتونگار میباشد.

در صورتی که در پرتونگاری از جوش های هر جوشکار در دو روز متوالی بیش از ۶ درصد تعميرى و يا جوش بریدنى وجود داشته باشد، دستگاه نظارت مى تواند از ادامه كار جوشكار جلوگيرى نمايد.

د- تفسیر فیلم های رادیوگرافی

معیار قبولى جوش‌‌هاى لوله‌‌هاى فولادى گاز بايد طبق استاندارد 1104-API وبند ١٧-٥-6-٥ بخش جوشكارى از قسمت اول اين مبحث باشد.

تفسیر فیلم های پرتونگاری لوله های گاز باید به وسیله مفسرینی که دارای مدرک معتبر بين المللى صلاحيت ASNT Level II در زمینه پرتونگاری و تفسیر فیلم جوش باشند صورت گیرد.