مبحث هفدهم مقررات ملی ساختمان : لوله کشی گاز طبیعی (1401) | ١٧-١۴-٢ جوشکاری شبکه های گازرسانی پلی اتيلن

١٧-14-٢-١ تعيين صلاحيت جوشكار

الف-كلیه جوشکاران باید در دوره های آموزشى مورد تأيید مراجع ذيصلاح، شركت نموده و دوره‌هاى مربوطه را با موفقیت گذرانیدە و گواهینامە دریافت نمایند.

ب - كلیه جوشكاران بايد درآزمايش جوشكارى بر اساس استاندارد 1104 API شركت نموده ومورد تأييد دستگاه نظارت قرار گيرند.

تذكر: حداقل مدرک تحصیلى جوشكاران بايد ديپلم متوسطه (يا سيكل با ٥ سال سابقه در جوشكارى) باشد.

١٧-١٢-٢-٢ آماده سازى لوله‌‌هاى پلى اتيلن قبل از عمليات جوشكارى

الف- بازرسی لوله ها

هر شاخه یا حلقه لوله قبل از آماده سازی باید بازرسی گردد. لوله هایی که دارای هر نوع عيب از قبيل كج بودن و دو پهن بودن دهانه، برآمد گی، شیار و فرورفتگی، خراش و حفره باشد باید كنار گذارده شوند تا توسط دستگاه نظارت و در صورت لزوم بازرس فنی ذیصلاح بررسى و دستور وازده شدن، تعمير و يا برش آنها جهت از بین بردن نقص داده شود. قبل از جوشکاری لوله‌ها به یکدیگر باید اطمینان حاصل نمود که داخل لوله‌ها عاری از هر گونه خاک و اشياء خارجی می باشد.

ب- تمیز کردن لبە لوله ها

قبل از اتصال لوله‌ها باید سطوح داخلی و خارجی آنها با پارچه مناسب از خاک و ساير مواد خارجى تميز شود.

پ-برش لوله ها

برش لوله‌ها باید توسط وسایل مخصوص برش كه مورد تأييد دستگاه نظارت مى باشد انجام گيرد. مقطع بریده شده باید عمود برمحور طولى لوله باشد . برش فارسى بر جهت لوله و اتصالات مجاز نمى باشد.

ت- جهت و انحراف لوله

١- کمانی شدن لوله: کمانی شدن لوله برای تغییرجهت مجاز بوده و حداقل شعاع کمان لوله باید ٢۵ برابر قطر خارجی آن باشد. قرار گرفتن جوش در مسیر کمانی شدن لوله مجاز نبوده و بايد كمانى شدن به صورتی انجام شود که لوله دچار چین و چروک نگردیده و دو پھن نشود. هر گاه چنین نواقصی ایجاد گردد لوله وازده خواهد شد و در صورتی گه خم با شعاع های خیلی كوچک مورد نظر باشد بايد از اتصال و يا خم های پیش ساخته در کارخانه استفاده نمود.

ث-لوله های وازده

لوله های وازده شده باید با علامت (وازده) که بر روی آنها با رنگ متمایز (نقرای یا سربی) نوشته میشود مشخص گردند. این گونه لوله‌ها باید بلافاصله از محل كار خارج شده و در انبار مخصوص وازده نگهدارى شود.

١٧-١۴-٢-٣ مشخصات فنی عملیات جوشكاری لوله و اتصالات پلى اتيلن

مطالب زیر شامل حداقل مشخصات فنی حاکم بر انواع جوشکاری لوله و اتصالات پلی‌اتیلن و دستگاه‌ها و وسایل مورد استفاده می باشد.

- دستگاه نظارت مجاز خواهد بود که در تمام اوقات از کارگاه بازدید نموده و به کلیه اطلاعات مربوط به جوشكارى، آزمايشات جوش و غيره دسترسى داشته باشند.

- انواع جوشکاری توسط دستگاه‌های مختلف و با استفاده از روش الکتروفیوژن انجام خواهد شد.

- دستگاه‌های جوشکاری، گیره‌های هم ترازی سر لوله ها، دستگاه‌ها و ابزار برش و تراش و دیگر تجهیزات و نیز محلول تمیز کننده باید از نوع مورد تأیید دستگاه نظارت بوده و در وضعیت خوب نگهداری شوند.

- در مورد نصب سه راهى انشعاب بايد از زين مخصوص جوشكارى نوع الكتروفيوژن استفاده نمود.

- مناسب بودن اوضاع جوی براى انجام جوشكارى توسط دستكاه نظارت مشخص خواهد شد. درهر حال جوشکاری در دمای محیط کمتر از سه درجه سلسیوس و همچنین در هوای برفى و بارانى بدون استفاده از چتر مخصوص مجاز نخواهد بود.

- در زمان جوشکاری و پس از آن تا سرد شدن كامل جوش، محل جوش ولوله‌ها و اتصالات به هم جوش شده باید در گیره باقی مانده و نباید تحت هیچگونه تنشی قرار گیرد

- در خاتمه هر روز کاری یا هر قسمت از کار و همچنین در تقاطع های مختلف، دهانه های ابتدا و انتهايى کلیه لوله های جوشکاری شده باید توسط درپوش مناسبی بسته شوند تا از ورود خاک و زباله و حیوانات کوچک و آب و دیگر اجسام خارجی جلو گیری گردد. این در پوش ها تا زمان شروع مجدد كار نباید برداشته شوند.

- جوشکاری اتصال نهایی و اتصالات در داخل کانال باید به دقت کامل مطابق روشی که مجری براى این مورد پیشنهاد نموده و به تأیید دستگاه نظارت رسیده باشد، انجام گردد. در اين حالات لوله‌ها بايد به دقت هم تراز شوند به طوری كه تنشهای بجا مانده يا تنشهاى واكنشى حاصل از جوشکاری به حداقل برسد. برای جفت كردن لوله‌ها هنگام جوشكاری اتصال نهائى ممكن است تغيير در شيب كانال الزامى باشد. انشعاب گيرى گرم و تزريق گاز حداقل يك ساعت بس از پايان جوشكارى بايد انجام پذيرد.

- فاصله دو جوش متوالی در روى خطوط لوله پلی اتيلن محدوديت ندارد وبايد انجام عمليات جوشكارى با قرار گرفتن لوله در درون گیره هم ترازی انجام شود.

- جوشکاری لوله‌ها در محل خم مجاز نمى باشد.

- هر جوشکار باید شمارهای را به عنوان کد شناسایی کە توسط دستگاه نظارت در زمان ارزیابى وآزمايش برای او تعیین شده با قلم مخصوص مجاور قسمتی از جوش که به وسیله خود او انجام شده در ربع بالاى لوله يادداشت كند. براى علامت گذارى جوش ها بايد قلم مخصوص توسط مجرى در اختیارجوشکاران قرار داده شود. اگر جوشکار به هردلیل کار را ترک کند کد شناسایى وى نبايد توسط جوشکار دیگری مورد استفاده قرار گيرد.

چنانچه جوشکار به هر دلیل بیشتر از مدت سه ماه جوشکاری ننموده و مایل به بازگشت به سر كار خود باشد، لازم است مجدداً در آزمایش شرکت نماید و در صورت قبولی کد شناسایی جدیدی به وی داده شود.

روش های متداول جوشکاری لوله و اتصالات پلى اتيلن

روش های مختلفی در جوشکاری لوله‌ها و انصالات پلی‌اتیلن جهت شبكه‌گذاری وجود دارند ولی در اين مقررات فقط استفاده از روش جوشكارى الكتروفيوژن مجاز مى باشد.

در این نوع جوشکاری از اتصالات نوع الکتریکی استفاده می شود، نظر به اینكه در این روش وسايل جوشکاری نقش مهمی در امر كيفيت جوش ايفا مى نمايد. لذا دستگاه جوشكارى بايد مطابق استاندارد شرکت ملی گاز ایران و مورد تاييد دستگاه نظارت باشد.

برای دستیابی به يک اتصال (جوش) خوب بايد:

الف- سطوح جوشكارى كاملاً تميز باشند.

ب- وسایل و ابزار مورد استفاده برای عملیات جوشکاری بايد آزمايش شده و آماده كار باشد.

١٧-14-٢-4 روش و مراحل انجام جوشكارى شبكه و انشعابات پلى اتيلن به روش الكتروفيوژن

روش و مراحل جوشکاری شبكه و انشعابات پلی‌اتیلن به روش الكتروفیوژن بايد به ترتيب ذيل باشد:

١- ماشین جوش، تجهیزات، ابزار، لوله و اتصالات از نظر تطابق با مشخصات فنی و آماده به کار بودن بايد کنترل شوند.

٢- عمود بودن سر لوله كنترل شده ودر صورت لزوم اصلاح شود.

٣- لایه اکسید از سطوح جوشكاری لوله و اتصالات فاقد سيم به وسيله تراشنده استاندارد بايد به طور كامل حذف شوند. حداكثر ميزان تراش سطح لوله از ٠٫٢ ميلى متر نبايد تجاوز نمايد.

تبصره: تراشیدن ناقص و یا بکار بردن هر گونه تراشنده غير استاندارد از قبيل تيغ موكت برى، شيشه، سمباده کاغذی، برس برقى، سوهان، كاردک و هر وسيله خراش دهنده ممنوع است.

۴- باید سطوح جوشكارى (سطح خارجى لوله و سطح داخلى اتصال و سطح خارجى اتصال فاقد سيم) به وسیله پارچه نخی سفید رنگ بدون پرز و آغشته به مایع تمیز کنندہ مجاز از هر گونه چربی و آلود گی پاک شوند.

محلول هاى تميز كننده مجاز عبارتند از: الكل اتيليك سفيد، استن، ايزوپروپانل با خلوص بالاى ٩٧ درصد.

۵- ميزان فرورفتن اجزاء جوش (لوله و اتصالات) با ماژيک مناسب علامت گذارى شود.

۶ - اجزاء جوش در یكدیگر و در گيره قرار داده شود.

٧- باید عدم جابجایی اجزاء جوش کنترل شود. علائم میزان فرورفتگی بند (۵) فوق نباید جابجا شده باشد.

٨- جوشکاری بر اساس دستورالعمل سازنده دستگاه و اتصال الكتروفیوژن انجام شود.

٩- بالا زدن نشانگر جوش مشاهده شود.

١٠- رعایت زمان سرد شدن اول بر اساس زمان درج شده روی اتصال که در این مدت به هیچ وجه نباید گیره‌ها باز شود.

١١- رعایت زمان سرد شدن دوم به میزان بیست دقیقە پس از زمان بند ١٠ خواهد بود كه پس از انقضاى این مدت میتوان لوله را جابجا و دفن نمود.

١٢- رعایت زمان سرد شدن سوم به میزان دو ساعت در صورتی که قرار باشد محل جوش تحت آزمون مقاومت و نشتی با فشار ١٠٠ پوند بر اینچ مربع قرار گيرد. زمان سرد شدن مذكور در شرايط تعميرات و اتصال نهايى مى تواند به مدت يك ساعت تقليل يابد.
 

١٧-١۴-٢-۵ بازرسی و کنترل کیفیت جوشکاری شبکەهای گازرسانی پلی اتيلن

به منظور حصول اطمینان از کیفیت مطلوب عملیات اجرایی شبكه های گازرسانی با لوله‌های پلى اتيلنى و جوشکاری به طریق الكتروفیوژن، بازرسى وآزمايش‌‌هاى مختلفى طبق اين بخش بايد به عمل آيد.

الف- احراز صلاحیت جوشكاران، بازرسى دستگاه‌ها و متعلقات جوشكارى به طريق الكتروفيوژن بايد انجام شود.

الف-١- کلیه جوشکاران باید علاوه بر آموزش دارای گواهینامه معتبر بوده و اعتبار گواهینامه های آنها مورد بررسی و تأئید دستگاه نظارت قرار گیرد.

الف-٢- دستگاه‌هاى جوشكارى بايد مطابق مشخصات فنى 016-IGS-PL بوده و سلامت وكارآئى كاليبره بودن آن مورد بررسی و تائید دستگاه نظارت قرار گيرد.

ب- استفاده از گيره‌‌هاى هم ترازى مناسب جهت ثابت نگهداشتن اجزاء جوش الزامى است.

ب-١ ساير متعلقات و ابزار مورد استفاده براى جوشكارى از جمله محلول‌‌هاى تميز كننده از نقطه نظر مجاز بودن، کارآیی و خلوص باید در شروع پروژه مورد بررسی و تائید دستگاه نظارت قرار گرفته و در ادامه پروژه توسط دستگاه نظارت کنترل گردد.

پ- بازرسى ظاهرى لوله و اتصالات قبل از جوشكارى: لوله و اتصالات قبل از مصرف بايد از نقطه نظرهاى زیر توسط مجری به طور دقیق مورد بازدید و بررسی قرار گیرد:

پ-١- سطوح ظاهری لوله و اتصالات سالم بوده و عاری از هر گونه ترک، شیار و برآمدگی یا فرورفتگی های غير قابل قبول باشد. حداكثر عمق شيار يا خراش سطحى تحت هيج شرايطى نبايد بيشتراز ١٠ درصد ضخامت لوله باشد.

پ-٢- لوله و اتصالات باید گرد و مدور بوده و فاقد دو پهنی های غیر قابل قبول باشد. ابعاد لولەهای مصرفی از نظر رواداری (تلرانس) قطر خارجی و میزان مجاز دو پهنی باید به شرح جدول شماره پ-4 -١١ بخش پيوست باشد.

پ-٣- حداكثر اختلاف قطر (دوپهنى) داخلى اتصال (در ناحيه ذوب) نبايد از 1/5 درصد قطر اسمى تجاوز نماید.

پ-۴- در صورت مشاهده لوله و اتصالات معیوب، این اقلام باید جداسازى و جهت بررسى و تصميم گیرى نهایی به دستگاه نظارت ارائه شود.

ت- بازرسی حین جوشکاری برای جوش الكترو فيوژن فرآيند جوشكارى مشتمل بر عمليات زير بايد به صورت کامل و با دقت توسط مجری کنترل گردد.

ت-١- اطمينان از سلامت دستكاه جوشكارى و وسائل وابزار مورد استفاده

ت-٢- مدور و عمود بودن سر لوله

ت-٣- تميز كارى سطوح جوشكارى

ت-4- تراشيدن كامل لايه اكسيد از سطح جوشكارى لوله يا محل انشعاب اتصال فاقد سيم با ابزار مناسب و تائيد شده

ت-۵- اطمینان از مناسب بودن پارچه (تمیز، سفید و فاقد پرز) و حلال مصرفی و پاک کردن هر گونه چربی و آلودگی از سطوح جوشکاری و جلوگیری از آلودگی مجدد سطوح جوشکاری در هنگام عمليات

ت-۶- علامت گذاری میزان داخل رفتگی لوله در اتصال مورد جوشكارى با ماژيک مناسب

ت-٧- قراردادن اجزاء جوش در يكدیگر و تثبيت آنها در گيره

ت-٨- اطمينان ازعدم جابجائى اجزاء جوش پس از علامت گذارى

ت-٩- اعمال پارامترهای جوشکاری براساس دستورالعمل سازنده اتصال پلی اتيلن

ت-١٠- حصول اطمینان از اتمام جوشکاری و اعمال زمان سرد شدن و رعایت زمان باز کردن گیرەها و عدم جابجائى اجزاء جوش

ث- ثبت مشخصات جوش:

كليه اطلاعات مربوط به هر سرجوش شامل شماره جوش، محل جوش، مشخصات جوشكار، تاريخ و ساعت همراه با نتایج کنترل های ده گانه بند (ت) فوق باید در یک بركه چك ليست كه شناسنامه جوش مى باشد. به منظور ردیابى و سهولت مراجعات بعدى توسط مجرى و با تائيد دستگاه نظارت ثبت گردد.

ج۔ کنترل های لازم پس از جوشكارى

با پایان یافتن فرآیند جوشکاری موارد زیر باید توسط مجری به طور کامل مورد بازديد عينى قرار گيرد:

ج-١- مشاهده بالا زدن نشانگر جوش

ج-٢- مواد مذاب به هیچ وجه نباید در طول جوشکاری از طرفین و اطراف اتصال بيرون زده باشد.

ج-٣- آثار تراشیدن و برداشتن لایه اکسید باید به طور پيوسته و كامل تمام سطوح ومحدوده محل جوش را شامل گردد. تراشیدن به صورت ناقص قابل قبول نخواهد بود.

ج۴- پس از جوشکاری نباید هیچ گونه تغییر شكل در موضع جوشكارى اتفاق افتاده باشد.

ج-۵- علاوە بر کنترل دائمی عملیات اجرایی جوشکاری مجری، دستگاه نظارت بايد از حسن انجام موارد فوق اطمینان حاصل نموده و به منظور بررسی کیفیت جوش های پروژه نسبت به نمونه گیری لازم جهت انجام آزمایش های لهیدگى به شرح مندرج در بند ١٧-14-٢-6 اقدام نمايد.

١٧-١۴-٢-۶ آزمایش های مخرب

الف- نمونه گیری و انجام آزمایش های لهیدگی و ارزیابی آن براى جوش‌‌هاى نوع الكتروفيوژن

برای حصول اطمینان از کیفیت جوش های شبکه پلی اتیلن، آزمایش لهیدگی به صورت میدانی (در سایت اجرای پروژه) به شرح زیر باید انجام شود:

ب- روش نمونه گیری

ب-١ - ٢٥ سرجوش اول:

در آغاز عملیات جوشکاری، باید از اولین ٢۵ سرجوش انجام شده توسط هر جوشكار، یک نمونه به صورت اتفاقی به تشخیص دستگاه نظارت بریده شده و تحت نظارت ایشان آزمایش لهیدگی در محل اجرای پروژه انجام گردد (تعداد اتصالات کمتر از ٢۵ عدد برای یک سازنده ٢۵ عدد تلقى خواهد شد). نتيجه آزمايش یکی از حالت‌‌هاى زير را در بر خواهد داشت:

در صورتی که نتیجه آزمایش قابل قبول باشد، ٢۵ سرجوش انجام شده مورد تائيد است.

درصورتی که نتیجه آزمایش قابل قبول نباشد، تعداد نمونه‌ها دو برابر شده و آزمایش تکرار میگردد. در صورتی که نتیجه آزمایش مجدد نيز نشان دهنده وجود اشكال در يكى از جوش‌‌هاى بريده شده باشد، كليه جوش های آن گروه مردود بوده و بايد بريده و مجدداً با لستفاده از اتصالات ساير سازندگان، يا با تعويض جوشکار و یا تعویض دستگاه جوش به تشخیص دستگاه نظارت نسبت به ادامه جوشکاری اقدام شود.

ب-٢- ادامه آزمایش هاى:

پس از تائید اولین گروه ٢۵ تایی، در ادامه برای بقیه جوش های پروژه، آزمایش به شيوه بند (الف) وليكن در گروه‌های ۵٠ تایی تکرار میشود.

پ- آزمایش لهید گی

منظور از آزمایش لهیدگی تعیین کیفیت جوش الكتروفیوژن از جهت چسبندگى و امتزاج كامل آن است. این آزمایش برای قطرهای ٢۵ تا ٢٢۵ میلیمتر و برای اتصالات الکتروفیوژن قابل استفاده بوده که در محل و در دمای ١٨ الی ٣٠ درجه سلسیوس برای ارزیابى ميدانى قابل انجام مى باشد. پيمانكار براى انجام آزمایش لهیدگی میتواند از خدمات شركت هاى ذيصلاح استفاده نمايد.

ت- آمادە سازی نمونه ها

انواع اتصالات سوکتی الکتروفیوژن  باید بر اساس مشخصات جدول شماره پ ۴-١٢ آماده سازی شوند.

ث- ارزيابى جوش

ث-١- در صورتی که هیچگونه جدایشی در اثر حرکات آرام پیچ گوشتى (طبق بند فوق) مشاهده نشد، جوش قابل قبول است.

ث-٢- چنانچه حداكثر تا ٢ حلقه سيم‌‌هاى حرارتى از هر طرف وهر آزمايش جدا شود، كيفيت جوش قابل قبول است.

ث-٣- در صورتی كه بيش از ٢ حلقه يا به طور كامل قطاع اتصال از لوله جدا شود كيفيت جوش قابل قبول نيست.

١٧-١۴-٢-٧ آزمایش غیر مخرب جوش سه راهى انشعاب زينى

جهت حصول اطمینان از صحت و استحكام جوش سه راهى انشعاب زينى پلى اتيلن به لوله اصلى لازم است پس از جوشکاری سه راهی انشعاب و پس از سرد شدن، قبل از سوراخ نمودن لوله اصلی، آزمايش فشار طبق دستور العمل (0)04-IGS-C-DN انجام گيرد.