مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان : مصالح و فرآورده های ساختمانی (1396) | ٥-١٠-٣ استانداردها

٥-١٠-٣-١ ویژگی‌ها

٥-١٠-٣-١-١ آب مصرفی‌ در بتن‌ باید دارای‌ شرایط‌ زیر باشد:

الف‌- آبی‌ را که‌ قابل‌ آشامیدن است‌ مزه یا بوی‌ مشخصی‌ ندارد و تمیز و صاف است‌، می‌توان بـدون انجام آزمایش‌، در بتن‌ به‌کار برد. تنها استثنا آن است‌ که‌ سوابق‌ قبلی‌، نشان دهنده نامناسب‌ بـودن این‌ آب برای‌ بتن‌ باشد، که‌ در این‌ صورت، این‌ آب را نباید در بتن‌ به‌ کار برد.

ب- حداکثر مقدار مجاز مواد زیان آور در آب مصرفی‌ در بتن‌ باید مطابق‌ استاندارد ملی‌ ایران شماره ١٤٧٤٨ باشد.

پ- آب های‌ غیرآشامیدنی‌ را هنگامی‌ می‌توان قابل‌ قبول تلقی‌ کرد که‌ نتایج‌ حاصل‌ از یک‌ آزمونـه‌ و یا میانگین‌ نتایج‌ حاصل‌ از دو آزمونه‌ متوالی‌ ضوابط‌ مربوط را برآورده سازند.

ت- آب غیرآشامیدنی‌ را تنها میتوان در صورتی‌ مورد استفاده قرار داد که‌ موارد زیر را تامین‌ کند:

pH آب مصرفی‌ در بتن‌ نباید کمتر از ٥ یا بیشتر از 8/5 باشد. مقاومـت‌ ٧ و ٢٨ روزه آزمونـه‌هـای‌ ملات ساخته‌ شده با آب غیرآشامیدنی‌ حداقل‌ معادل ٩٠ درصد مقاومت‌ نظیـر آزمونـه‌هـای‌ مشـابه‌ ساخته‌ شده با آب مقطر باشد. زمان گیرش اولیه‌ خمیر سیمان ساخته‌ شـده بـا آب غیـرآشـامیدنی‌ بیش‌ از یک‌ ساعت‌ با زمان گیرش نظیر خمیر سیمان ساخته‌ شده با آب مقطر تفاوت نداشته‌ باشد.

نتیجه‌ انبساط حجم‌ به‌دسـت‌ آمـده از آزمـایش‌ سـلامت‌ سـیمان، در آزمونـه‌ سـاخته‌ شـده بـا آب غیرآشامیدنی‌ از نتیجه‌ به‌دست‌ آمده از آزمونه‌ نظیر ساخته‌ شـده بـا آب آشـامیدنی‌ بیشـتر نباشـد.

میزان چربی‌ معدنی‌ آب مصرفی‌ در یک‌ حجم‌ معین‌ از بتن‌ از 2/5 درصـد وزن سـیمان مصـرفی‌ در همان حجم‌ از بتن‌ بیشتر نباشد. سایر آب ها را چنانچه‌ با مشخصات ارائـه‌ شـده در اسـتاندارد ملـی‌ ایران شماره ١٤٧٤٨ با عنوان آب اختلاط بتن‌ مطابقت‌ داشته‌ باشد می‌توان استفاده کرد.

٥-١٠-٣-١-٢ افزودنی‌های‌ بتن‌

الف‌- مشخصات مواد افزودنی‌ برای‌ استفاده در بتن‌ بایـد بـا الزامـات اسـتاندارد ملـی‌ ایـران شـماره ٢٩٣٠-٢ مطابقت‌ داشته‌ باشد.

ب- لازم است‌ بر اساس آزمون های‌ انجام شده محدوده مصرف ماده افزودنی‌ بر حسب‌ درصـد وزنـی‌ سیمان توسط‌ تولیدکننده ارائه‌ گردد. در آزمایش‌ افزودنی‌ها آزمـایش‌هـایی‌ نظیـر تـاثیر بـر زمـان گیرش، کارآیی‌ و مشخصات مکانیکی‌ مطابق‌ با مجموعـه‌ اسـتانداردهای‌ ملـی‌ ایـران تحـت‌ شـماره ٢٩٣٠ انجام می‌گیرد.

پ- استفاده از کلرید کلسیم‌ فقط‌ در بتن‌ بدون فولاد مجاز اسـت‌ و حـداکثر مصـرف آن دو درصـد وزنی‌ سیمان مقدار تعیین‌ شده توسط‌ تولیدکننده است‌.

ت- لازم است‌ از پخش‌ یکنواخت‌ مواد افزودنی‌ در مواد پایه‌ سیمانی‌ اطمینان حاصـل‌ شـود، بـدین‌ منظور توصیه‌ می‌گردد برخی‌ از انواع این‌ مواد ابتدا در آب مخلوط و سپس‌ به‌ مخلوط اضافه‌ شوند.

٥-١٠-٣-١-٣ بتن‌ پرمقاومت‌

در مورد بتن‌ پرمقاومت‌ رعایت‌ موارد زیر لازم است‌:

الف‌- انتخاب مصالح‌ مصرفی‌ برای‌ ساخت‌ بتن‌ پرمقاومت‌ باید با دقـت‌ بیشـتری‌ نسـبت‌ بـه‌ بـتن‌ بـا مقاومت‌ کمتر انجام شود.

ب- تغییرات در خصوصیات سیمان، اثر نامطلوب بر خواص بتن‌ پرمقاومت‌ دارد، بنابراین‌ تغییرات در خصوصیات سیمان باید محدود شود. تغییر در مقدار C3S و افت‌ ناشـی‌ از سـرخ شـدن سـیمان نباید به‌ ترتیب‌ بیش‌ از 4 درصد و 0/5 درصد باشد. همچنین‌ تغییـر در مقـدار سـولفات (SO3) باید به‌ 0/2 ± درصد محدود گردد. 

پ- هرچند افزایش‌ نرمی‌ سیمان سبب‌ افزایش‌ سرعت‌ واکنش‌ هیدراسیون می‌شود، اما نرمی‌ بسـیار زیاد قابل‌ قبول نیست‌، زیرا تقاضای‌ آب مخلوط را افزایش‌ می‌دهد. بنابراین‌ سیمان پرتلند نوع ٣ فقط‌ در مواردی‌ باید استفاده شود که‌ مقاومت‌ زیاد زودرس نیاز باشد.

ت- برای‌ کسب‌ مقاومت‌ فشاری‌ و دوام مورد نظر در بتن‌های‌ پرمقاومت‌ مـی‌تـوان از مـواد افزودنـی‌ معدنی‌ از جمله‌ پوزولانها مانند بتن‌ معمولی‌ استفاده کرد.

ث- از مواد افزودنی‌ شیمیایی‌ در ساخت‌ بتن‌ پرمقاومت‌ مانند بتن‌ معمولی‌ می‌توان استفاده کرد، اما از سازگاری‌ سیمان و مواد افزودنی‌ به‌ خصوص فوق روانکننده بایـد اطمینـان حاصـل‌ کـرد. از آزمایش‌ اسلامپ‌ به‌ عنوان یکی‌ از روش های‌ بررسی‌ می‌توان استفاده کرد.

ج- مقاومت‌ فشاری‌ سنگدانه‌ها باید حداقل‌ برابر با مقاومت‌ فشاری‌ خمیر سـیمان مصـرفی‌ در بـتن‌ پرمقاومت‌ باشد و سنگدانه‌ درشت‌ نباید دارای‌ صفحات ضـعیف‌ باشـند. بـرای‌ بهبـود کـارایی‌ و کاهش‌ مقدار خمیر سیمان، سنگدانه‌ ریز باید گرد و برای‌ بهبود مقاومت‌ پیوستگی‌ بین‌ سنگدانه‌ و خمیر سیمان، سنگدانه‌ درشت‌ زاویه‌ دار (شکسته‌) باشند. 

چ- مقدار مناسب‌ سیمان بین‌ ٣٩٠ تا ٥٦٠ کیلوگرم بـر مترمکعـب‌ اسـت‌. در صـورت عـدم کسـب‌ مقاومت‌ فشاری‌ مورد نظر با استفاده از مقادیر سیمان ذکر شده، باید بـا کـاهش‌ نسـبت‌ آب بـه‌ سیمان مخلوط و استفاده از مواد افزودنی‌ معدنی‌ مناسب‌، به‌ مقاومت‌ فشاری‌ متوسط‌ لازم دست‌ یافت‌. 

ح- برای‌ ساخت‌ بتن‌ با مقاومت‌ فشـاری‌ تـا ٦٠ مگاپاسـکال، انـدازه حـداکثر شـن‌ بایـد ١٩ یـا ٢٥ میلی‌ متر و برای‌ مقاومت‌ فشاری‌ بیشتر تا ١٠٠ مگاپاسکال، اندازه حداکثر شن‌ باید 9/5 یا 12/5 میلی‌متر باشد.

خ- مقدار آب مخلوط و نسبت‌ آب به‌ سیمان باید بر اساس مقاومت‌ فشاری‌ مورد نظر تعیـین‌ شـود.

بازه وسیع‌ مقاومت‌ فشاری‌ با نسبت‌ آب به‌ سیمان بین‌ 0/3 تا 0/5 قابل‌ کسب‌ است‌، اما نسـبت‌ آب به‌ سیمان نباید کمتر از 0/26 انتخاب شود.

د- پس‌ از تعیین‌ نسبت‌ مخلوط، باید مخلوط های‌ آزمون در آزمایشگاه سـاخته‌ شـود. مخلـوط هـای‌ آزمون باید الزامات کارایی‌ و مقاومت‌ را تأمین‌ کنند، در غیر این‌صورت باید مقدار یا نوع اجـزای‌ مخلوط اصلاح شوند.

ذ- مقاومت‌ فشاری‌ بتن‌های‌ پرمقاومت‌ باید در سـن‌ ٥٦ روز انـدازه گیـری‌ شـود، مگـر آن کـه‌ بـتن‌ پرمقاومت‌ زودرس در نظر باشد که‌ باید مقاومت‌ در سن‌ ٢٨ روز معیار و مورد اندازه گیـری‌ قـرار گیرد.

٥-١٠-٣-١-٤ بتن‌ الیافی‌

در مورد بتن‌ الیافی‌ رعایت‌ موارد زیر لازم است‌:

الف‌- الیاف در بتن‌ نقش‌ کنترل ترك ها را دارد که‌ بر مبنای‌ آن، مقاومت‌ در برابر ضـربه‌، خسـتگی‌، مقاومت‌ برشی‌، مقاومت‌ خمشی‌ باقی‌ مانده (پس‌ از ترك خوردگی‌ عضو) و ظرفیت‌ جذب انـرژی‌ بتن‌ بهبود می‌یابد. اما تأثیرگذاری‌ الیاف در بتن‌ به‌ نـوع و مقـدار الیـاف، شـکل‌، طـول، نسـبت‌ ظاهری‌ (نسبت‌ طول به‌ قطر الیاف)، مقاومت‌ کششی‌ و سازوکار مهاری‌ الیاف بستگی‌ دارد. 

ب- برای‌ ساخت‌ بتن‌ الیافی‌ می‌توان از مصالح‌ معمول در ساخت‌ بتن‌ استفاده کرد و از انـواع الیـاف مانند فولادی‌، مصنوعی‌ و طبیعی‌ بهره گرفت‌. برخی‌ استانداردهای‌ ملی‌ موجود در مـورد الیـاف مصرفی‌ در بتن‌ عبارتند از استاندارد ملی‌ شماره ١٩٣٠١ : الیاف سلولزی‌ مورد استفاده برای‌ بتن‌ تقویت‌ شده با الیاف، استاندارد ملی‌ شماره ١٧٥٤٠ : الیاف شیشه‌ای‌ مقاوم در برابـر قلیـا بـرای‌ بتن‌ تقویت‌ شده با الیاف شیشه‌ای‌ و بتن‌ تقویت‌ شده با الیاف و سیمان، استاندارد ملـی‌ شـماره ١٧٦٩٧ : الیاف فولادی‌ برای‌ بتن‌. بعضی‌ از الیاف مصنوعی‌ مانند شیشه‌ و اکثر الیـاف طبیعـی‌ بامبو در محیط‌ قلیایی‌ بتن‌ آسیب‌پذیرند. قبل‌ از مصرف ایـن‌ نـوع الیـاف بایـد بـا پوشـش‌هـای‌ مناسب‌، سطح‌ الیاف حفاظت‌ شوند.

پ- برای‌ بتن‌های‌ با مقاومت‌ فشـاری‌ بیشـتر از ٦٠ مگاپاسـکال، مقاومـت‌ کششـی‌ الیـاف فـولادی‌ مصرفی‌ باید بیش‌ از ١٥٠٠ مگاپاسکال باشد تا از رفتار ترد عضو بتنی‌ جلوگیری‌ شود.

ت- برای‌ جلوگیری‌ از قلوه کن‌ شدگی‌ بتن‌ در هنگام آتش‌سوزی‌، می‌توان از الیـاف پلـی‌پـروپیلن‌ بـه‌ مقدار 0/35 درصد حجم‌ بتن‌ یا الیاف مشابه‌ و یا روش های‌ کارآمد دیگر استفاده شود. تشخیص‌ ضرورت مقاومت‌ در مقابل‌ آتش‌سوزی‌ به‌ عهده کارفرما است‌. رعایت‌ ضوابط‌ مبحث‌ سوم مقررات ملی‌ ساختمان در این‌ زمینه‌ الزامی‌ است‌.

ث- بهبود خواص بتن‌ با استفاده از الیاف گسترده است‌ و شامل‌ افـزایش‌ مقاومـت‌ طاقـت‌، مقاومـت‌ ضربه‌، مقاومت‌ خستگی‌ و کاهش‌ تركخوردگی‌ ناشی‌ از جمع‌شدگی‌ پلاسـتیک‌ اسـت‌. انتخـاب نوع و مقدار الیاف، طول و نسبت‌ ظاهری‌ و مقاومت‌ کششی‌ الیاف باید بر مبنای‌ بهبود خاصـیت‌ مورد نظر بتن‌ صورت پذیرد. 

ج- مقاومت‌ پیوستگی‌ بین‌ الیاف و خمیر سیمان در بتن‌ نباید در حد کم‌ باشد که‌ در بارهـای‌ کـم‌، الیاف به‌ آسانی‌ از خمیر سیمان بیرون کشیده شود و در حد زیاد نباشد که‌ الیاف بـدون جـذب انرژی‌ شکسته‌ شوند. 

چ- برای‌ انتخاب نوع و مقدار الیاف و حصول اطمینان از عملکرد الیاف، تولیدکننده موظف‌ است‌ بـر مبنـای‌ مسـتندات آزمایشـگاهی‌، اطلاعـات مـورد نیـاز را ارائـه‌ دهـد، در غیـر اینصـورت، بایـد آزمایش‌های‌ مربوط انجام شوند. 

ح- در طرح اختلاط بتن‌ الیافی‌ باید موارد زیر را درنظر گرفت‌:

تعیین‌ نسبت‌ مخلوط بتن‌ الیافی‌ مشابه‌ بتن‌ معمولی‌ است‌. اما الیاف بر کارایی‌ مخلوط بتن‌ اثر دارد و باعث‌ کاهش‌ آن می‌شود و هرچه‌ مقـدار الیـاف و طـول آن بیشـتر باشـد از کـارایی‌ بیشـتر کاسـته‌ می‌شود. بنابراین‌ در تعیین‌ نسبت‌ مخلوط بتن‌ یک‌ باید یا چند مورد از موارد زیر در اصلاح مخلـوط اعمال شوند: 

کاهش‌ مقدار شن‌، افزایش‌ مقدار سیمان، افزایش‌ مقدار ماسه‌، استفاده از فوق روان کننـده و کـاهش‌ حداکثر اندازه شن‌. 

کاهش‌ مقدار شن‌ در مخلوط بتن‌ یکی‌ از مؤثرترین‌ روش هـای‌ جلـوگیری‌ از افـت‌ کـارایی‌ ناشـی‌ از الیاف در مخلوط است‌. بین‌ درصد وزنی‌ کاهش‌ شن‌ و V(L/d) رابطه‌ خطی‌ وجود دارد کـه‌ در آن V درصد حجم‌ الیاف و L/d نسبت‌ ظاهری‌ الیاف است‌. برای‌ مقدار V(L/d) از ٢٠ تـا ٧٠، بایـد مقـدار شن‌ بین‌ ٥ تا ٢٠ درصد کاهش‌ یابد تا کارایی‌ بتن‌ مشابه‌ بتن‌ بدون الیاف تأمین‌ گردد. 

خ- برای‌ اندازه گیری‌ کارایی‌ بتن‌ الیافی‌ نباید از اسلامپ‌ استفاده شود، بلکه‌ باید از مخروط اسـلامپ‌ معکوس و یا آزمایش‌ زمان وی‌بی‌ استفاده گردد.

٥-١٠-٣-١-٥ بتن‌ خودمتراکم‌ شونده

الف‌- بتن‌ های‌ خودمتراکم‌ شونده، بتن‌ هایی‌ با روانی‌ زیاد و خاصیت‌ جاری‌ شدن بوده و بدون نیاز به‌ لرزاندن در قالب‌ها ریخته‌ می‌شوند. این‌ بتن‌ ها دارای‌ سه‌ مشخصه‌ اصلی‌ میباشند: 

قابلیت‌ جاری‌ شدن: داشتن‌ روانی‌ کافی‌ بتن‌ برای‌ جاری‌ شدن تحت‌ وزن خود و بدون نیاز به‌ ویبـره برای‌ پرکردن فضاهای‌ خالی‌ تحت‌ شرایط‌ پیچیده قالب‌. 

قابلیت‌ عبور (از شبکه‌ آرماتور): قابلیـت‌ عبـور از فضـاهای‌ تنـگ‌ بـتن‌ ماننـد فضـاهای‌ خـالی‌ بـین‌ آرماتورها، بدون جداشدگی‌ سنگدانه‌ و گرفتار شدن سنگدانه‌ ها در میان آرماتورها.

قوام (پایداری‌): قابلیت‌ بتن‌ برای‌ حفـظ‌ قـوام و عـدم جداشـدگی‌ سـنگدانه‌ در طـول مـدت حمـل‌، بتن‌ریزی‌ و پس‌ از آن.

ب- آزمایش‌هایی‌ که‌ برای‌ سنجش‌ قابلیت‌ بتن‌های‌ خودمتراکم‌ شونده تدوین‌ شده اند معمـولا بـرای‌ سنجش‌ خواص مذکور یا ترکیبی‌ از این‌ خـواص مـی‌باشـند. برخـی‌ از ایـن‌ آزمـایش‌ هـا شـامل‌ اندازهگیری‌ جریان اسلامپ‌ مطابق‌ استاندارد ملـی‌ ایـران شـماره ١١٢٧٠، انـدازه گیـری‌ میـزان جداشدگی‌ ایستایی‌ مطابق‌ استاندارد ملی‌ ایران شماره ١٢٢٥٥، آزمون جعبـه‌ L شـکل‌ مطـابق‌ استاندارد ملی‌ ایران شماره ١٠-٣٢٠٣، آزمون قیف‌ V مطابق‌ استاندارد ملـی‌ ایـران شـماره ٩-٣٢٠٣، آزمون سنجش‌ قابلیت‌ عبور به‌ وسیله‌ دستگاه حلقه‌ J مطابق‌ استاندارد ملی‌ ایران شماره ١١٢٧١، تعیین‌ مقاومت‌ در برابر جداشدگی‌ با الک‌ مطـابق‌ اسـتاندارد ملـی‌ ایـران شـماره ١١-٣٢٠٣، تعیین‌ مقاومت‌ در برابر جداشدگی‌ با استفاده از آزمون نفوذ مطابق‌ استاندارد ملی‌ ایـران شماره ١٩٣٨٧ و آزمون جعبه‌ U هستند.

پ- خواص بتن‌های‌ خودمتراکم‌ شونده را می‌توان از طریق‌ کنترل حداکثر اندازه سنگدانه‌، اسـتفاده از مقدار مناسب‌ ریزدانه‌ها، استفاده از پودر سنگ‌، استفاده از مواد دارای‌ سطح‌ ویـژه بـالا ماننـد نانومواد و پوزولانها، استفاده از اصلاح کننده های‌ لزجت‌ و مقدار و نوع مناسب‌ روانسـاز کنتـرل نمود. توصیه‌ می‌شود که‌ خواص بتن‌های‌ خودمتراکم‌ شونده با راهنماهـای‌ تهیـه‌ شـده در مرکـز تحقیقات راه، مسکن‌ و شهرسازی‌ و سازمان ملی‌ استاندارد ایران مطابقت‌ داشته‌ باشد. همچنین‌ می‌توان از دستورکارهای‌ معتبر که‌ در سطح‌ بین‌المللی‌ تدوین‌ شـده انـد بـرای‌ طـرح بـتن‌هـای‌ خودمتراکم‌شونده استفاده نمود.

ت- استفاده از انواع سیمان های‌ پرتلند در ساخت‌ بتن‌ خودمتراکم‌ شـونده مجـاز اسـت‌، مگـر آنکـه‌ شرایط‌ محیطی‌ و دوام، محدودیت‌ در انتخاب نوع سیمان را ایجاب کند.

ث- پودرسنگ‌های‌ خنثی‌ مانند آهکی‌، بازالت‌ و کوارتز حاصل‌ از آسیاب کردن سـنگ‌هـا و سـیمان پرتلند آهکی‌ برای‌ تأمین‌ گرانروی‌ مخلوط بتن‌ مجاز می‌باشند. اما هیچ‌ نوع ترکیـب‌ زیـانآور در ترکیبات پودرها نباید وجود داشته‌ باشد. دانه‌بندی‌ پودر سنگ‌ می‌تواند ریزدانه‌تر یا درشت‌دانه‌تر و یا مشابه‌ دانه‌بندی‌ سیمان پرتلند باشد.

ج- مواد افزودنی‌ معدنی‌ مانند دوده سیلیس‌، کائولین‌ و سرباره به‌ عنوان جایگزین‌ بخشی‌ از سـیمان و یا به‌ عنوان پرکننده در مخلوط بتن‌ مجاز است‌.

چ- برای‌ تأمین‌ قوام مخلوط بتن‌ استفاده از ماده افزودنی‌ شـیمیایی‌ اصـلاح کننـده گرانـروی‌ مجـاز است‌. همچنین‌ برای‌ ساخت‌ مخلوط بتن‌ با گرانروی‌ مناسب‌ ترکیب‌ پودرسنگ‌ و پودرهای‌ فعال و ماده اصلاح کننده گرانروی‌ امکانپذیر است‌.

ح- تـأمین‌ روانـی‌ مخلـوط بـتن‌ بایـد توسـط‌ مـواد افزودنـی‌ فـوق روان کننـده هـای‌ ممتـاز ماننـد پلی‌کربوکسیلات فراهم‌ گردد.

خ- استفاده از هر اندازه حداکثر سنگدانه‌ در ساخت‌ بتن‌ خود متراکم‌ شونده مجاز است‌، اما توصـیه‌ می‌شود برای‌ حفظ‌ پایداری‌ مخلوط، اندازه حداکثر به‌ ٢٠ میلی‌متر محدود شود.

د- در طرح مخلوط بتن‌های‌ خودمتراکم‌ شونده لازم است‌ موارد زیر مراعات گردد:

تعیین‌ نسبت‌های‌ مخلوط بتن‌ خودمتراکم‌ شونده باید به‌ نحوی‌ انجام شود که‌ خصوصیات مورد نظر شامل‌ قابلیت‌ پرکنندگی‌، قابلیت‌ عبور و پایداری‌ مورد نظر را تأمین‌ کند. درجه‌ مـورد نیـاز ایـن‌ خصوصیات تابع‌ تراکم‌ میلگردها، شکل‌ و اندازه قالب‌ و روش بتن‌ریزی‌ است‌. بنابراین‌ در هنگـام طرح مخلوط باید خصوصیات مورد نظر مورد بررسی‌ قرار گیرند.

در تعیین‌ نسبت‌ مخلوط باید ابقاپذیری‌ که‌ ظرفیت‌ مخلوط بتن‌ در حفظ‌ الزامات عملکرد در حالـت‌ تازه و سخت‌ شده است‌ بررسی‌ شود و با تغییرات ناچیز در کمیت‌ و کیفیت‌ مصالح‌ و مواد مصرفی‌ و روش اجرا در خصوصیات بتن‌ تازه و خواص بتن‌ سخت‌ شـده، تغییـرات عمـده ایجـاد نشـود. بـرای‌ بررسی‌ ابقاپذیری‌ باید روش زیر اتخاذ گردد:

مخلوط بتن‌ طبق‌ نسبت‌های‌ تعیین‌ شده همراه با دو مخلوط دیگر که‌ در یکی‌ مقدار آب ٨ لیتـر در متر مکعب‌ بیشتر از طرح مخلوط مورد نظر و در مخلوط دیگر مقدار آب ٨ لیتر در متر مکعب‌ کمتر از طرح مورد نظر است‌، ساخته‌ شوند. مقادیر آزمایش‌ جریان اسلامپ‌ و آزمایش‌ T-50 هر یک‌ از دو مخلوط (با افزایش‌ و کاهش‌ آب مخلوط) نباید بیشتر از ١٥ درصد با مخلـوط اصـلی‌ تفـاوت داشـته‌ باشند. انحراف استاندارد مقاومت‌ فشاری‌ ٢٨ روزه این‌ دو مخلـوط نبایـد بیشـتر از ٤ مگاپاسـکال از بتن‌ اصلی‌ در نمونه‌های‌ آزمایشگاهی‌ و بیشتر از ٥ مگاپاسکال در نمونه‌های‌ کارگاهی‌ تفاوت داشـته‌ باشند.

٥-١٠-٣-١-٦ بتن‌ های‌ اصلاح شده با پلیمر

در مورد بتن‌ های‌ اصلاح شده با پلیمر رعایت‌ موارد زیر لازم است‌:

الف‌- در هنگام مخلوط کردن اجزای‌ بتن‌، پلیمرهای‌ آلی‌ به‌ مخلوط اضافه‌ می‌شوند. پلیمرهای‌ آلـی‌ از مولکول هایی‌ تشکیل‌ شدهاند که‌ مونومر نامیده می‌شوند و واکنشـی‌ کـه‌ مونومرهـا را ترکیـب‌ می‌کند به‌ پلیمریزاسیون موسوم است‌. معمولاً پلیمرها به‌ صورت محلول در آب تولید می‌شـوند که‌ به‌ آنها لاتکس‌ گفته‌ می‌شود. هرچند تنوع در لاتکس‌ها زیاد است‌، اما فقط‌ آن موادی‌ که‌ بـه‌ صورت خاص برای‌ سیمان پرتلند فرموله‌ شده اند، برای‌ ملات و بتن‌ مناسب‌ می‌باشند. هر یک‌ از انواع لاتکس‌ها می‌تواند خواص معینی‌ از ملات و یا بتن‌ را تغییر دهد. با اسـتفاده از مونومرهـای‌ مختلف‌ مانند استایرن، بوتادین‌ و اکریلیک‌ می‌توان لاتکس‌ از یک‌ نوع، امـا بـا خـواص متفـاوت تولید کرد. بنابراین‌، هر نوع لاتکس‌ دارای‌ کوپلیمرهای‌ مختلف‌ است‌. لاتکس‌ها می‌توانند بعضـی‌ از خواص ملات یا بتن‌ را بهبود بخشند، اما تغییر در خواص به‌ نوع لاتکس‌ مصرفی‌ بستگی‌ دارد.

به‌ طور کلی‌ لاتکس‌ها، مقاومت‌ سایش‌، مقاومـت‌هـای‌ کششـی‌ و خمشـی‌، مقاومـت‌ در مقابـل‌ یخ‌زدگی‌ و آب شدن بتن‌ را افزایش‌ می‌دهند و نفوذپذیری‌، مدول الاستیسـیته‌ و جمـع‌ شـدگی‌ بتن‌ را کاهش‌ می‌دهند.

ب- کاهش‌ مدول الاستیسیته‌ ناشی‌ از مصرف لاتکس‌ها در ملات یا بتن‌ منجر به‌ کاهش‌ تنش‌ها بـه‌ دلیل‌ اختلاف کرنش‌های‌ حرارتی‌ و جمع‌ شدگی‌ می‌شود و تمایل‌ بتن‌ به‌ تر; خوردگی‌ کـاهش‌ می‌یابد.

پ- مصالح‌ مصرفی‌ برای‌ ساخت‌ ملات یا بتن‌ اصلاح شده با لاتکس‌ مشابه‌ بتن‌ معمولی‌ است‌ و فقط‌ ترکیب‌ لاتکس‌ که‌ به‌ بتن‌ و ملات معمولی‌ افزوده می‌شود، آن را متمایز می‌کند. لاتکس‌ها را بـر حسب‌ نوع بار الکتریکی‌ روی‌ منومرها، می‌توان به‌ سه‌ گروه تقسیم‌ کرد. نوع مـاده فعـال کننـده سطحی‌ که‌ برای‌ پراکنده کردن منومرها استفاده می‌شود، مبنای‌ این‌ تقسیم‌بندی‌ است‌. گروه ها به‌ کاتیونی‌ (بار مثبت‌)، آنیونی‌ (بار منفی‌) و غیریونی‌ (بدون بار) تقسیم‌ می‌شـوند. لاتکـس‌هـای‌ کاتیونی‌ یا آنیونی‌ برای‌ استفاده با سیمان مناسب‌ نیستند، زیرا پایداری‌ لازم را ندارنـد. بنـابراین‌ فقط‌ لاتکس‌های‌ غیریونی‌ باید استفاده شوند.

ت- معمولاً لاتکس‌هایی‌ که‌ در ملات یا بتن‌ استفاده می‌شوند، شامل‌ لاتکس‌ تک‌ پلیمر استاتوینیل‌ و یا همراه با مونومرهای‌ اتیلن‌، اکریلاتاتیـل‌ و ایسـتروینیل‌ لاتکـس‌ کـوپلیمر اکـریلاتاتیـل‌ و لاتکس‌ کوپلیمر استایرنبوتادین‌ است‌.

ث- تمام لاتکس‌ها باید حاوی‌ مواد ضدکف‌ باشند، زیرا لاتکس‌ها در مخلوط بتن‌ تولید حبـابهـای‌ هوا می‌کنند که‌ بر خواص بتن‌ اثر منفی‌ دارد.

ج- پلیمرهایی‌ که‌ حاوی‌ کلریدها هستند نباید در بتن‌آرمه‌ استفاده شـوند، زیـرا در محـیط‌ قلیـایی‌ بتن‌، کلریدها آزاد و سبب‌ خوردگی‌ میلگردها می‌شوند. مونومرهایی‌ که‌ در این‌ گروه جای‌ دارند، کلراید وینی‌لیدین‌ است‌.

چ- در انتخاب نوع و مقدار لاتکس‌، باید تولیدکننده ها با مدارک مستند، اثر لاتکس‌ در خواص ملات یا بتن‌ را در شرایط‌ محیطی‌ مورد نظـر ارائـه‌ دهنـد. در غیـر ایـن‌ صـورت بایـد مـورد بررسـی‌ آزمایشگاهی‌ قرار بگیرد.

ح- در طرح مخلوط بتن‌های‌ پلیمری‌ موارد زیر لازم است‌ رعایت‌ شوند: 

حدود ٥٠ درصد وزن لاتکس‌ها، از آب تشکیل‌ می‌شوند و بنابراین‌ برای‌ بهره بهینه‌ از لاتکس‌ها، باید از مقدار آب مخلوط ملات یا بتن‌ کاسته‌ شود. 

مقدار بهینه‌ لاتکس‌ها بین‌ ٨ تا ٢٠ درصد جامدات خشـک‌ پلیمـر و وزن سـیمان اسـت‌. مقـدار کمتر و یا بیشتر لاتکس‌ باعث‌ اثرات نامطلوب بتن‌ می‌شود. مقدار بهینه‌ لاتکس‌ در ملات یا بتن‌ باید توسط‌ تولیدکننده با مستندات مربوط توصیه‌ شود.

برای‌ تعیین‌ نسبت‌ مخلوط ملات یا بتن‌ اصلاح شده با لاتکس‌، باید در آزمایشـگاه مخلـوط هـای‌ آزمون ساخته‌ و برای‌ خواص مورد نظر بررسی‌ شوند.

٥-١٠-٣-١-٧ بتن‌ های‌ سبک‌

در مورد بتن‌های‌ سبک‌ موارد زیر باید رعایت‌ شود:

الف‌- کارایی‌ بتن‌ تازه سبک‌، نیاز به‌ توجه‌ خاصی‌ دارد، زیرا سـنگدانه‌هـای‌ سـبک‌ در مخلـوط هـای‌ دارای‌ روانی‌ زیاد، تمایل‌ به‌ جدا شدن دارند. بنابراین‌ لازم است‌ که‌ حداکثر اسلامپ‌ محدود شده و از ماده افزودنی‌ حباب هواساز به‌ میزان ٥ تا ٧ درصد (صرفنظر از افزایش‌ دوام بتن‌ در برابر یخ‌ زدن و آب شدن) استفاده شود تا بدون جداشدگی‌ سنگدانه‌ها و آبانداختگی‌ بتن‌، کارایی‌ مـورد نظر حاصل‌ گردد.

ب- بتن‌ سبک‌ در مقایسه‌ با بـتن‌ معمـولی‌، رطوبـت‌ بیشـتری‌ از خـود عبـور داده، بنـابراین‌ دارای‌ جمع‌شدگی‌ ناشی‌ از خشک‌ شدن و خزش بیشتری‌ می‌باشد که‌ باید در طراحی‌ مورد توجه‌ قرار گیرد.

٥-١٠-٣-١-٨ بتن‌های‌ پاششی‌ (شاتکریت‌)

در مورد بتن‌های‌ پاششی‌ (شاتکریت‌) رعایت‌ موارد زیر لازم است‌:

الف‌- باید بین‌ ترکیب‌ مخلوط اولیه‌ یعنی‌ مخلـوط در حـال خـروج از نـول (سرشـلنگی‌) و مخلـوط پاشیده شده بر روی‌ سطح‌ تفاوت قائل‌ شد. به‌ دلیل‌ همـین‌ تفـاوتهـا، کنتـرل دقیـق‌ و انجـام آزمایش‌ در مراحل‌ مختلف‌ بتن‌پاشی‌ ضروری‌ است‌. 

ب- نسبت‌ آب به‌ سیمان برای‌ این‌ نوع بتن‌ در حدود 0/5- 0/35 است‌. 

پ- نسبت‌های‌ اختلاط، در حدود یک‌ قسمت‌ حجمی‌ سیمان و 4/5-4 قسمت‌ سنگدانه‌ خشـک‌ در حالت‌ غیرمتراکم‌ است‌.

ت- ماسه‌ مصرفی‌ می‌تواند گردگوشه‌ یا تیزگوشه‌ باشد.

ث- مشخصات افزودنی‌های‌ بتن‌ پاششی‌ در استاندارد ملی‌ ایران شماره ١٢٦٠١ ارائه‌ شده است‌.

ج- مواد هوادار نباید در تولید بتن‌های‌ پاششی‌ الیافی‌ مخلـوط خشـک‌ اسـتفاده شـوند. بـر اسـاس استاندارد ملی‌ ایران شماره ١٢٥٩٩، الیافی‌ که‌ در تولید بتن‌های‌ پاششی‌ الیافی‌ مـورد اسـتفاده قرار می‌گیرند در سه‌ رده

      الف‌) الیاف فولادی‌ کربنی‌ یا فولاد آلیاژی‌ یا فولاد ضدزنگ‌،

      ب) الیـاف شیشه‌ای‌ مقاوم در برابر قلیا و

      پ) الیاف مصنوعی‌ دیگر که‌ دارای‌ مقاومت‌ بالا در برابـر رطوبـت‌، قلیا و مواد موجود در افزودنی‌های‌ شیمیایی‌ بتن‌ باشند، دسته‌بندی‌ می‌شوند.

چ- سنگدانه‌های‌ مورد استفاده در بتن‌ پاششی‌ در دو رده با حداکثر بعد 12/5 و 9/5 میلی‌ متر قـرار می‌گیرند. محدودههای‌ دانه‌بنـدی‌ و ویژگـی‌ مصـالح‌ مـورد مصـرف در تولیـد بـتن‌ پاششـی‌ در استاندارد ملی‌ ایران شماره ١٢٨٢٠ ارائه‌ گردیده است‌.

ح- در استاندارد ملی‌ ایران شماره ١٨٨٨٥ مشخصات مواد ترکیبی‌ خشک‌ آمـاده جهـت‌ مصـرف در بتن‌ پاششی‌ خشک‌ یا تر ارائه‌ گردیده است‌.

٥-١٠-٣-١-٩ بتن‌های‌ رنگی‌

ویژگی‌ ها و روش های‌ آزمون رنگدانه‌ها برای‌ استفاده در رنگی‌ کردن مصالح‌ ساختمانی‌ پایه‌ سیمانی‌، پایه‌ آهکی‌ و ترکیبات سیمانی‌-آهکی‌ در استاندارد ملی‌ ایران شماره ١٢١٤٩ ارائـه‌ شـده اسـت‌. در بتن‌های‌ تمام رنگی‌ ضوابط‌ رنگدانه‌های‌ مصرفی‌ در استاندارد ملـی‌ ایـران شـماره ٨٢٨٧ داده شـده است‌. آزمایش‌ ها روی‌ رنگدانه‌ های‌ مورد اسـتفاده در موادپایـه‌ سـیمانی‌ شـامل‌ کنتـرل تـاثیر روی‌ خواص بتن‌ شامل‌:

١- زمان گیرش و مقاومت‌ فشاری‌،

٢- ترکیب‌ شامل‌: ترکیب‌ شیمیایی‌ رنگدانـه‌، مواد محلول در آب، کلرید محلول در آب، مقـدار کلریـد کـل‌،

٣- کسـر وزن بعـد از سـرخ شـدن

٤- انتشار رادیواکتیو،

٥- آزادشدن مواد خطرناک،

٦- قدرت نسبی‌ فام بخشی‌ رنگ‌،

٧- مانـده روی‌ الک‌،

٨- مقدار pH،

٩- پایداری‌ در برابـر قلیـایی‌،

١٠- پایـداری‌ در برابـر عوامـل‌ جـوی‌، پایـداری‌ حرارتی‌، مقایسه‌ رنگ‌ با رنگدانه‌ استاندارد و مقاومت‌ در برابر نور می‌باشد.

٥-١٠-٣-١-١٠ بلوك های‌ سیمانی‌

الف‌- مطابقت‌ ویژگی‌های‌ بلوك های‌ سیمانی‌ (که‌ در سقف‌ استفاده نمی‌شوند) با استاندارد ملی‌ ایران شماره ١-٧٠ الزامی‌ است‌. بلوک های‌ سیمانی‌ توخالی‌ باید کاملاً سالم‌ باشـند و شکسـتگی‌ ابعـاد و نواقص‌ دیگری‌ نداشته‌ باشند تا باعث‌ ضعف‌ بلوك نشود. در هنگام استفاده، بلوكها بایـد بازرسـی‌ و بلوك های‌ معیوب کنار نهاده شود.

ب-بلوک های‌ (قطعات) سیمانی‌ سبک‌: مطابقت‌ ویژگی‌ های‌ بلـوک هـای‌ سـیمانی‌ سـبک‌ غیربـاربر بـا استاندارد ملی‌ ایران شماره ٧٧٨٢ الزامی‌ است‌.

پ-بلوک های‌ (قطعات) بتن‌ هوادار اتوکلاوشده: ویژگی‌ های‌ بلـوک هـای‌ بتنـی‌ هـوادار اتوکلاوشـده در استاندارد ملی‌ ایران شماره ٨٥٩٣ ارائه‌ شده است‌.

ت-بلوک های‌ (قطعات) بتنی‌ سبک‌ اسفنجی‌(سلولی‌): خصوصیات بلوك های‌ بتن‌ سـبک‌ سـلولی‌ بایـد منطبق‌ بر استاندارد ملی‌ ایران شماره ١٤٥٠٤ باشد.

٥-١٠-٣-١-١١ موزاییک‌

ویژگی‌ های‌ انواع موزاییک‌ برای‌ کاربرد داخلی‌ و خارجی‌ باید مطابق‌ استانداردهای‌ ملی‌ ایران شـماره ١-٧٥٥ و ٢-٧٥٥ باشد.

٥-١٠-٣-١-١٢ ورق های‌ سیمانی‌ الیافدار

ویژگی‌ های‌ ورق های‌ صاف سیمانی‌ الیاف دار در استاندارد ملی‌ ایران شماره ٧٥١٥ ارائه‌ شده اسـت‌.

رعایت‌ ضوابط‌ استاندارد ملی‌ ایران شماره ١٢٢٧٦ در مورد ورق های‌ مـوجدار سـیمان الیـافی‌ مـورد استفاده در بام پوش الزامی‌ می‌باشد.

٥-١٠-٣-١-١٣ ملات های‌ بنایی‌ آماده

مشخصات ملات های‌ بنایی‌ آماده (ملات بستر، درزبندی‌ و ماله‌ کشی‌) برای‌ اسـتفاده در دیوارهـای‌ بنایی‌، ستون ها و جداگرها در استاندارد ملی‌ ایران شماره ٢-٧٠٦ آمده است‌. سـایر انـواع مـلات در فصل‌ مربوطه‌ توضیح‌ داده شدهاند.

٥-١٠-٣-١-١٤ سایر فرآورده های‌ سیمانی‌

الف‌- سقف‌پوش های‌ بتنی‌: ویژگی‌های‌ سقف‌ پوش های‌ بتنی‌ ماشینی‌، که‌ از سیمان هیدرولیکی‌، آب و سنگدانه‌های‌ معدنی‌ و در صورت لزوم سایر افزودنی‌ها ساخته‌ شـده باشـند، در اسـتاندارد ملـی‌ ایران شماره ١٢٦٠٣ ارائه‌ شده است‌.

ب- قطعات پیش‌ ساخته‌ بتنی‌ نقش‌دار با طرح چوب: مشخصات و ویژگی‌های‌ فنی‌ قطعات پـیش‌ سـاخته‌ بتنی‌ نقشدار با طرح چوب مورد استفاده در پارك ها به‌ عنوان المان شهری‌ طبق‌ الزامـات اسـتاندارد ملی‌ ایران شماره ١٤٧٠٩ می‌باشد. 

پ- نرده های‌ بتنی‌: ویژگی‌های‌ نرده های‌ پیش‌ ساخته‌ بتنی‌ برای‌ کاربردهای‌ معمـاری‌ در اسـتاندارد ملـی‌ ایران شماره ١٤٧٠٨ آمده است‌. 

ت- سنگ‌های‌ بتنی‌: سنگ‌ بتن‌ قطعات بتنی‌ عمدتا پیش‌ سـاخته‌ هسـتند کـه‌ دارای‌ مشخصـات مشـابه‌ سنگ‌های‌ تراش خورده یا قواره بوده و معمولا برای‌ بازسازی‌ و تزئین‌ در نما یا قسـمت‌هـای‌ داخلـی‌ ساختمان و یا محوطه‌ سازی‌ مورداستفاده قرار می‌گیرند. مشخصات و ویژگی‌های‌ فنی‌ سـنگ‌ بتنـی‌ برای‌ کاربردهای‌ معماری‌ (بتن‌ سنگ‌) در استاندارد ملی‌ ایران شماره ١٢٠٣٨ ارائه‌ شده است‌.

٥-١٠-٣-٢ آزمایش‌های‌ استاندارد

الف‌-بلوک سیمانی‌ توخالی‌: روش های‌ آزمایش‌ بلوك سیمانی‌ توخالی‌ باید بر اسـاس اسـتاندارد ملـی‌ ایران شماره ٢-٧٠ باشد. این‌ آزمایش‌ ها عبارت اند از: اندازه گیری‌ ابعـاد و رواداری‌، انـدازه گیـری‌ مقاومت‌ فشاری‌، اندازه گیری‌ جذب آب، اندازه گیری‌ وزن مخصوص تودهای‌.

ب-بلوک سیمانی‌ سبک‌ غیرباربر: این‌ بلوك ها نیز باید بـا روش هـای‌ آزمـون اسـتاندارد ملـی‌ ایـران شماره ٢-٧٠ آزمایش‌ شـوند. ایـن‌ آزمـایش‌ هـا عبـارت اسـت‌ از: انـدازه گیـری‌ ابعـاد و رواداری‌، اندازه گیری‌ مقاومت‌ فشاری‌، اندازه گیری‌ جذب آب ، اندازه گیری‌ وزن مخصوص ظـاهری‌، تعیـین‌ میزان رطوبت‌. آزمایش‌ اندازه گیری‌ میزان جمع‌شدگی‌ خشک‌ خطی‌ باید براساس استانداردهـای‌ معتبر انجام شود.

پ-موزاییک‌: روش های‌ آزمایش‌ موزاییک‌ باید براساس استاندارد ملی‌ ایران شماره ٧٥٥ باشـد. ایـن‌ آزمایش‌ ها عبارت اند از: انـدازه گیـری‌ ابعـاد و رواداری‌، تعیـین‌ گونیـا بـودن و تابیـدگی‌، تعیـین‌ مقاومت‌ خمشی‌، تعیین‌ میزان سایش‌، تعیین‌ مقاومت‌ در برابر سـرخوردن، انـدازه گیـری‌ جـذب آب، تعیین‌ مقاومت‌ در برابر یخ‌زدگی‌.

ت-ورق های‌ صاف الیاف سیمانی‌: روش های‌ آزمایش‌ ورق های‌ صاف الیاف سیمانی‌ در استاندارد ملی‌ ایران شماره ٧٥١٥ ارائه‌ شده است‌. این‌ آزمایش‌ ها عبارت اند از: تعیـین‌ ابعـاد، رواداری‌ و شـکل‌، اندازه گیری‌ مقاومت‌ خمشی‌، اندازه گیـری‌ چگـالی‌ ظـاهری‌، نفوذپـذیری‌ آب، مقاومـت‌ در برابـر یخ‌زدگی‌، آب گرم، بارش- گرمایش‌ و خیساندن- خشکاندن.

ث-روش های‌ آزمایش‌ بلوک های‌ بتنی‌ سبک‌ سلولی‌ بر اساس استاندارد ملی‌ ایـران شـماره ١٤٥٠٤ شامل‌ رواداری‌ های‌ ابعادی‌، دانسیته‌، مقاومت‌ فشاری‌، جذب آب، جمع‌ شدگی‌ ناشـی‌ از خشـک‌ شدن، هدایت‌ حرارتی‌ و ویژگی‌های‌ ظاهری‌ می‌باشند.

٥-١٠-٣-٣ استانداردهای‌ استفاده شده در این‌ فصل‌ در پیوست‌ ٢ ارائه‌ شده اند.