٥-٥-٢-١ ملات ها، از نظر گیرش و سخت شدن، به دو دسته هوایی و آبی بـه شـرح زیـر تقسـیم میشوند:
٥-٥-٢-١-١ ملات هوایی: این نوع ملات ها یا به طور فیزیکی در هوا خشـک مـی شـوند و آب آزاد آنها تبخیر می شود (مانند ملات گل و کاهگل) یا به طور شیمیایی در معرض هوا میگیرند و خشک و سفت می شوند، مانند ملات گچ و ملات آهک هوایی. این ملات ها برای گـرفتن و سـخت شـدن و سخت ماندن به هوا نیاز دارند.
٥-٥-٢-١-٢ ملات آبی: این ملات ها در آب یا هوا به طور شیمیایی مـیگیرنـد و سـفت و سـخت میشوند؛ مانند ملات های سیمانی و گل آهک.
٥-٥-٢-٢ ملات های ساختمانی از نظر مواد چسباننده، به انواع زیر دستهبندی میشوند:
٥-٥-٢-٢-١ ملات گل و کاهگل: ملات گل از مخلوط کردن خاك و آب به دست مـی آیـد. بـرای پیشگیری از ترک خوردن یا گسـترش تـرك هـا، بـه آن کـاه مـی افزاینـد. ایـن مـلات بـرای انـدود ساختمان های گلی، زیرسازی اندود گچی و آببندی بام ساختمان ها به کار میرود.
٥-٥-٢-٢-٢ ملات آهک، خاك رس و سنگدانه (شفته آهک): از مخلوط کردن آهک، خاك رس، ماسه و آب به دست می آید. از ملات گل آهک و شفته آهک برای جلـوگیری از نشـت کـردن آب و همچنین پایدار کردن زمین برای بارگذاری بیشتر استفاده میشود.
٥-٥-٢-٢-٣ ملات ساروج: از مخلوط کردن آهک شکفته، خاکستر چوب، ماسه بادی، خاك رس و گل جگن (لویی) تولید می شود. در گذشته از ساروج به عنوان ملات پایدار در برابر آب و رطوبـت برای آببندی کردن آب انبارها و حوض ها استفاده میشده است.
٥-٥-٢-٢-٤ ملات ها و خمیرهای گچی: از پاشیدن تدریجی گرد گچ ساختمانی در آب و به هـم زدن آن خمیر گچ ساخته می شود. خمیر گچ و ملات های گچ و خاك، گچ و ماسه و گچ و پرلیت در این گروه قرار دارند. مادة چسبانندة این خمیر و ملات ها دوغاب گچ است. ملات های گچی زودگیـر هستند و باید به سرعت مصرف شوند. برای سفیدکاری داخل ساختمان، اتصالات قطعات گچی و در بعضی موارد برای اندودهای زودگیر مانند اندود آستر سقفهای کاذب از ملات گچ استفاده میشود.
٥-٥-٢-٢-٥ ملات گچ و خاك: برای کندگیر کردن ملات گچ به آن خاك رس اضافه مـی کننـد.
نسبت خاك رس به گچ از ٢ به ١ تا ١ به ١ متغیر است. ملات گچ و خاك بیشـتر در طـاق ضـربی، تیغه چینی و آستر اندودکاریهای داخل ساختمان کاربرد دارد.
٥-٥-٢-٢-٦ ملات گچ و ماسه: محصول اختلاط گچ و ماسه ریزدانـه اسـت و از آن مـیتـوان بـه جای ملات گچ و خاك، برای زیرسازی اندودها در نقاطی که ماسه بادی یـا سـاحلی یـا رودخانـهای ریزدانه فراوان است، استفاده کرد. ماسه مورد استفاده در ملات گچ و ماسه باید مطابق با اسـتاندارد ملی ایران شماره ٣٠١ باشد.
٥-٥-٢-٢-٧ ملات گچ و آهک: افزودن دو قسمت آهک شکفته به یک قسمت وزنـی گـچ، آن را کندگیر و برای قشر رویه مناسب می سازد. در مناطق مرطـوب، از مـلات گـچ و آهـک بـرای انـدود کردن استفاده میشود.
٥-٥-٢-٢-٨ ملات گچ و پرلیت: جاذب صوتی مناسب و عایق حرارتی خـوبی اسـت. ایـن انـدود خطر گسترش آتش را کاهش می دهد و در هنگام آتشسوزی، به سبب عایق بودن، در کاهش نفـوذ حرارت به اسکلت فولادی و بتنی ساختمان مؤثر است.
٥-٥-٢-٢-٩ ملات ماسه و آهک: ملاتی هوایی است و برای گرفتن و سخت شدن بـه دی اکسـید کربن موجود در هوا نیاز دارد. این ملات برای مصرف بین درز مناسب نیست، زیرا دی اکسید کـربن هوا به داخل آن نفوذ نمیکند و فقط سطح رویی آن کربناته میشود.
٥-٥-٢-٢-١٠ ملات های پوزولانی: این ملاتهـا بـر دو نـوع اسـت: الـف- مـلات ماسـه، سـیمان، پوزولان ب- ملات ماسه، آهک، پوزولان.
٥-٥-٢-٢-١١ ملات پوزولان- آهک: کاربرد آن در منـاطقی اسـت کـه مقاومـت مصـالح در برابـر تأثیرات مخرب مواد شیمیایی، به ویژه سولفات ها مورد نظر است. اگر در تهیه این ملات از گرد آجر به جای پوزولان استفاده شود، به آن ملات سرخی گفته میشود. برای عملآوری ملات هـای آهکـی باید آنها را به مدت ٢٨ روز مرطوب نگه داشت.
٥-٥-٢-٢-١٢ ملات ماسه و سیمان: مخلوطی از ماسه و سیمان به نسبت های مختلـف اسـت. از این ملات برای دیوارچینی، آب بندی کف و دیوارهای آب انبارها، آب گیر ها، پی ها، دیواره ها (پنلها)، بلوك های بزرگ بتن و آجر، ساختمان های بتنی و بتن مسلح در زیر آب و زیر زمـین و روی زمـین استفاده میشود. ملات ماسه-سیمان دارای مقاومت نسبی مناسب به ویژه در سنین اولیه است.
٥-٥-٢-٢-١٣ ملات ماسه سیمان آهک (باتارد): ایـن مـلات بـا نسـبت هـای مختلـف از سـیمان پرتلند، آهک و ماسه تهیه میشود و در برابر سرما و یخ زدگی عملکرد بهتری دارد.
٥-٥-٢-٢-١٤ ملات های قیری (ماسه آسفالت): این مـلات از مخلـوط قیـر مناسـب و ماسـه، بـه نسبت های معین تولید می شود و از آنها در ساختن رویه پیاده روها، پوشش محـافظ لایـه نـم بنـدی بامها، پر کردن درز قطعات بتنی کف پارکینگها و پیادهروها استفاده میشود.
٥-٥-٢-٢-١٥ ملات های بنایی: این ملات مخلوطی است از چسباننده های غیرآلی، سـنگدانه هـا، آب و برخی افزودنیها. ملات های بنایی از نظر کاربرد دارای انواع زیر است:
الف- ملات برای کاربردهای عمومی: در بندکشیهایی با ضـخامتی بیشـتر از ٣ میلیمتـر کـه در آن فقط ماسه با وزن معمولی بهکار میرود.
ب- ملات با بستر نازک: در بندکشیهایی با ضخامت بین ١ تا ٣ میلیمتر استفاده میشود.
٥-٥-٢-٢-١٦ ملات های آماده: این ملات ها در کارخانه پیمانه و به صورت مـلات خشـک تولیـد میشوند. در ملات خشک آماده مواد جامد از پیش مخلوط شده اند و فقط به افزایش آب نیاز دارند.
٥-٥-٢-٢-١٧ ملات بنَایی سـبک: ملاتـی کـه چگـالی سـخت شـدة خشـک آن حـداقل ١٣٠٠ کیلوگرم بر مترمکعب است.
٥-٥-٢-٢-١٨ ملات های ضداسید (مقاوم در برابر اسید): ملات هایی هستند که از دوام مناسـب در محیط های اسیدی برخوردار میباشند.
٥-٥-٢-٢-١٩ ملات های بنایی براساس مقاومـت فشـاری مطـابق اسـتاندارد ملـی ایـران شـماره ٢-٧٠٦، به شرح جدول ٥-٥-١ رده بندی می شـوندکه در آن مقاومـت فشـاری بـا علامـت ”M” و حداقل رده مربوط به دنبال آن برحسب نیوتن بر میلیمترمربع مشخص شده است.
