مبحث بیست و سوم مقررات ملی ساختمان : الزامات ترافیکی ساختمان (1401) | ٢٣-٢-٥ تعيين سفرسازى بنا ( توليد وجذب سفر)

به منظور مطالعه تأثير ناشى از احداث هر كاربرى جديد كه همواره اثرى افزايشى در حجم ترافيک محدوده مورد نظر خواهد داشت، شناخت تقاضا و بررسى احجام ترافيكى در شرايط فعلى و آتى الزامى است. در مطالعه تقاضاى ايجاد شده بس از توسعه كاربرى، فرآيند تحليل تقاضاى سفر بايد به شكل چهار مرحله ای شامل برآورد توليد وجذب سفر، توزيع سفر، انتخاب وسيله نقليه وتخصيص ترافيك انجام گيرد. براى شناخت تقاضاى موجود، بايد حجم تردد انواع وسایل نقليه در معابر و تقاطع هاى محدوده تحت تأثير به تفكيك نوع وسيله نقليه، و حركات مستقيم وگردشى برداشت شود. برداشت حجم بایستی در زمان هایی صورت بگیرد که امکان تعیین ساعت اوج تردد در معبر يا شبكه وجود داشته باشد.

تبصره: شناخت تقاضا برای کاربری های با بيش از ١٠٠٠ سفر در ساعت اوج به شكل چهار مرحلەای كلاسیک و براى كاربرى هاى كمتر از ١٠٠٠ سفر در ساعت اوج به شكل تقريبى موجود در اين مبحث صورت مى پذيرد.

٢٣-٢-٥-١ برداشت حجم ترافيک

برداشت حجم تردد انواع وسایل نقليه، بايد در معابر و تقاطع هاى محدوده بلافصل انجام پذيرد. بدين منظور بايد، تقاضاى موجود شناسايى شده و با تقاضاى آينده (كه از طريق برآورد توليد و جذب سفر کاربری و رشد ترافیک عبوری محاسبه میشود) تجمیع شود و در نهایت به شبكه عرضه تخصیص داده شود اندازه گیری حجم ترافیک، شمارش تعداد وسايل نقليه اى است كه از مقطعى معين در مدت زمانى مشخص عبور مى كند و مى تواند به تفكيك نوع وسيله نقليه، خط عبور، حركت گردشى وغيره دسته بندی شود، بنابراین در تنظیم آن باید به نكات زير توجه شود:

- تعيين محل و زمان مناسب براى اندازه گيرى،

- سازمان دهى عمليات ميدانى،

- طرح وانتخاب روش مناسب براى ثبت اطلاعات،

- انتخاب روش هاى مناسب تجزيه و تحليل وآمادهسازى اطلاعات براى استفاده و استخراج نتايج، و

- ارائه داده ها در شکلی معین و مناسب براى تجزيه و تحليل

✔   بازه هاى زمانى برداشت حجم

در برداشت اطلاعات برای هر کاربری، بازه هاى زمانى مختلف بايد مطابق راهنماى نرخ سفرسازى شهر مورد مطالعه تعیین گردد. در صورت عدم دسترسى به راهنماى مذكور، بايد به راهنماى شهرى كه داراى بيشترين شباهت از لحاظ پارامترهاى جمعيت و مساحت است مراجعه كرد. بازه هاى زمانى برداشت حجم پيشنهادى در جدول ٢٣-٢-٣ نشان داده شده است. با برداشت حجم در اين بخش، تقاضاى موجود شناسايى شده كه بايستى با تقاضاى آيده (كه از طريق برآورد توليد و جذب سفر محاسبه می شود) تجمیع شده و در نهایت به شبکه عرضه تخصیص داده شود. بازه های زمانی موجود در جدول مطابق زير تعريف مى شوند:

الف- روز كارى: روزى بين شنبه تا چهارشنبه

ب- روز تعطيل: تعطيلات رسمى ميان يا آخر هفته

پ- صبح: از ساعت 30:6 تا ١١

ت- ظهر: از ساعت ١١ تا ١٥

ث- عصر: از ساعت ١٥ تا ١٩

ج- شب: از ساعت ١٩ تا 24

تبصره: تعيين زمان برداشت حجم با توجه به مناطق جغرافيايى مختلف كشور ، فصل سال، مشخصات شهر مورد مطالعه و همچنين توزيع زمانى تقاضا در محل مورد مطالعه مى تواند توسط مهندس طراح ذیصلاح ، در بازه هاى مندرج در جدول ٢٣-٢-٣ پراكنده و توزيع شود. لازم به ذكر است بازه زمانى براى برداشت حجم نبايد از ٨ ساعت در روز كمتر شود.

٢٣-٢-٥-٢ برآورد توليد و جذب سفر

برآورد توليد و جذب سفرها باتوجه به ماهيت كاربرى هاى ايجاد شده در مجموعه انجام مى شود. هر نوع کاربری گروه خاصی از افراد شامل کارکنان و یا مراجعين را به خود جذب مى كند. روش هاى مورد استفاده در برآورد تولید و جذب سفر كاربری ها در خدمات اثرسنجى ترافيكى شامل سه روش مدل روند گرا، مقدار میانگین و شناسه کاربری می باشد. اولویت استفاده از این روش ها به ترتيب مدل روندگرا، مقدار میانگين و شناسنامه ها مى باشد. لذا براى هر كروه كاربرى ابتدا بايستى شرايط استفاده از مدل بررسی شده و در صورت عدم تأييد، شرايط استفاده از مقدار میانگین كنترل می شود. چنانچه شرايط استفاده از مقدار ميانگين نيز فراهم نشود، بايد از شناسه كاربرى ها استفاده كرد. استفاده از روش هاى مذكور بايد بر اساس راهنماى تهيه شده هر شهر صورت گيرد. در صورت عدم دسترسى، استفاده از راهنماى شهرهاى داراى بيشترين شباهت جمعيتى و مساحتى توصيه مى شود. در پيوست ٢٣-٢ نمونه اى از توليد وجذب كاربرى هاى مختلف ارائه شده است.

✔   مدل روندگرا

در صورتی میتوان از معادله روندگراى خطى استفاده كرد كه الزامات زير تأمين شود:

الف- كاربرى توسعه موردنظر داراى نوع مشابه در بانک اطلاعاتى باشد.

ب- مقدار متغیر مستقل کاربری موردنظر در بازه متغیرهای مستقل نمونه های برداشت شده قرار داشته باشد.

پ- بيش از ٣ نمونه در بانك اطلاعاتى برداشت شده باشد.

ت- مدل در بازه اطمينان ٩٠درصد معنادار باشد.

✔   مقدار ميانگين

به منظور استفاده از مقادير ميانگين بايستى شرايط زير فراهم شود:

الف- كاربری توسعه موردنظر داراى نوع مشابه در بانک اطلاعاتى باشد.

ب- مقدار متغير مستقل كاربری موردنظر در بازه متغيرهاى مستقل نمونه هاى برداشت شده قرار داشته باشد.

پ- بيش از ٣ نمونه در بانك اطلاعاتى برداشت شده باشد.

ت- انحراف معيار نرخ سفرسازى نمونه ها، حداكثر برابر ١١٠ درصد ميانگين اين نرخ باشد.

ث- نقاط مشاهده شده در نزديكى خط ميانگين نرخ سفرسازى، در محدوده متغير مستقل كاربری موردنظر قرار گيرد.

تعداد سفرهای تولید شده كاربری، از حاصل ضرب میانگين نرخ سفرسازى (تعداد سفرهاى ايجاد شده بر واحد متغير مستقل)، در مقدار متغير مستقل كاربرى موردنظر، محاسبه مى شود.

✔   شناسه كاربرى

چنانچه شرایط استفاده از مدل و یا میانگین براى يك نوع كاربرى خاص فراهم نباشد، با تطبيق كاربرى مورد مطالعه (از نظر عملکرد، موقعیت جغرافیایی، ویژگی های اجتماعی و اقتصادى مراجعان وغيره) با نمونه هاى برداشت شده، اطلاعات شناسه كاريرى براى تعيين نرخ سفر استفاده مى شود. در صورت عدم دسترسى به اطلاعات شناسه كاربرى، طراح ترافيك مى تواند نسبت به برداشت اطلاعات سفرسازى نمونه های مشابه در محدوده با تاييد مراجع ذيصلاح اقدام نمايد.

٢٣-٢-٥-٣ برآورد توزيع سفر

جهت تعیین توزیع سفرها در مبادی ورودی و خروجی شبكه باید یكى از روش هاى الگوى توزيع فعلى یا روش های ابتکاری به کار گرفته شود.

✔   الگوی توزيع فعلى

در اين روش با استفاده از برداشت نمونه هايى از وضعيت موجود و يا استفاده از مدل شبكه شهر مورد مطالعه، توزیع سفرهای توليد و جذب شده در وضعيت فعلى در بخش هاى مختلف شهر به تفكيك اهداف سفر محاسبه می شود. با تعميم اين الگو، می توان توزيع سفرهاى كاربرى هاى جديد رانيز تعيين نمود. همچنين، در صورتى كه الگوى سفرهاى افق طرح از نتايج مطالعات طرح جامع حمل ونقل شهر قابل استخراج باشد، میتوان این الگو را برای کاربری های جدید نیز به کار برد.

✔   روش هاى ابتكارى و اجرایى

در این روش توزیع سفرهاى ايجاد شده در كاربرى هاى مورد مطالعه با استفاده از روش هاى ابتكارى و بهره گيری از قضاوت كارشناسى مانند، تعميم توزيع وضع موجود از طريق روش هايى همچون، پرسشنامه، ثبت پلاک و ... انجام میگیرد. بر این اساس با توجه به عملكرد كاربری هاى مورد مطالعه، محدوده بلافصل ساختمان شناسایی شده و نواحى اطراف كاربرى مورد نظر تقسيم بندى مى شود. در ادامه بر اساس پارامترهايى نظير موقعيت جغرافيايى كاربرى، جمعيت نواحى اطراف آن مى توان توزيع سفرهای منتهی به توسعه جدید را برآورد نمود. با توجه به آنكە تقسيم بندى نواحى شهرى به صورت کیفی میباشد، این روش برآورد تخمینی توزیع سفر را به دست می دهد.

٢٣-٢-٥-4 برآورد سهم شيوه هاى مختلف سفر

براورد سهم شيوه های مختلف سفر باید بر اساس مدل ها و یا راهنماى تهيه شده هر شهر صورت گيرد. در صورت عدم دسترسى به موارد مذكور، بايد از ضوابط راهنماى شهرهايى استفاده كرد كه بيشترين شباهت را از ديد جمعيت و مساحت به شهر مورد نظر دارند.

٢٣-٢-٥-5 تخصيص ترافيک ناشى از احداث بنا

پس از تعیین میزان سفرهای ورودی و خروجی به/ از کاربری مورد مطالعه در ساعات اوج، تعیین نحوه توزيع سفر، تعيين سهم وسايل نقليه و تعيين طرح دسترسى، بايد تقاضاى سفربرآورد شده به شبكه معابر اطراف كاربرى تخصيص داده شود. بسته به ابعاد كاربرى، مرحله تخصيص مى تواند براى توسعه کوچک به صورت تحلیلی و قضاوتى انجام پذيرد؛ اما براى توسعه هاى بزرگ يا متوسط تحليل هاى نرم افزارى و شبيه سازى به منظور ارزيابى وضعيت تردد وسايل نقليه در محدوده بلافصل ساختمان لازم است. در فرايند شبيه سازى مى توان اجزا و پارامترهاى مختلف ترافيك را به صورت همزمان و برهم كنش آنها را در بازه هاى زمانى مختلف مطالعه كرد. با توجه به شرايط هر مطالعه مى توان از نرم افزارهای متنوع شبیەسازی ترافیکی با عملکرد خردنگر، میان نگر و کلان نگر استفاده کرد.