مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان : طرح و اجرای تاسیسات برقی ساختمان ها (1395) | ١٣-٥-٣ انشعاب برق فشار متوسط (اختصاصى)

١٣-٥-٣-١ چنانچه بنا به تشخيص شركت برق احداث يک پست ترانسفورماتور در داخل ساختمان يا محوطه آن لازم باشد، آن قسمت از پست كه انحصاراً در اختيار شركت برق خواهد ماند بايد طبق ضوابط و مقررات شركت برق، توسط مشترک ساخته و آماده شود. قسمت هايى از پست كه در اختيار مشترک خواهد ماند در صورت تأييد شركت برق به نحو مقتضى مجزا از قسمت‌های در اختيار شركت برق بوده واز نظر ارتباطى و عملياتى بايد با قسمت هاى در اختيار شرکت برق هماهنگی کامل داشته باشد و به نحوی طرح و اجرا شود كە هيچگونە مانع و اشکالی در دسترسی و بهره برداری طرفین وجود نداشته باشد. مرز تقسیم به هرنحوی که تعیین شود، مشترک موظف است علاوه بر رعايت مقررات شركت برق، مقررات اين فصل (رديف ١٣-٥-٣) را نیز در محدوده خود رعایت کند.

تبصره: توصیه می شود که در ساختمان های ویژە حیاتی و بسيار زياد حساس در صورت امكان و تأمین شرایط، ترانسفورماتورهای فشار متوسط پُست برق با ٥٠٪ بار تقاضا (دیماند) خود در مدار تغذیه قرار گیرند تا در صورت از مدار خارج شدن یکی از ترانسفورماتورها در یک گروە دوتایی، ترانسفورماتور دیگر بتواند بصورت تمام بار، تابلوهای اصلی فشار ضعيف هر دو ترانسفورماتور را كه از طریق یک کلید کوپلاژ با فرمان اتوماتیک بهم متصل اند، تغذیه نماید.

١٣-۵-٣-٢ در مواردی نظير مجموعه ها، مراكز صنعتى و غيره كه احداث بيش از يک پُست ترانسفورماتور لازم باشد و شركت برق، انشعاب برق را از طريق يك مركز قطع و وصل برق فشار متوسط یا پُست پاساژ تحویل مشترک دهد و پُست هاى داخلى تماماً در اختيار مشترک باشد، علاوه بر مقررات شرکت برق، رعایت مقرراتی که در پی می آید نیز الزامی خواهد بود. لازم به ذکر است که پُستهای داخلی در اختیار مشترک را عموماً پُست های اختصاصی میگویند.

در صورت استفاده از پُست های پیش ساخته بتنی و فلزی کمپکت (کیوسکی کمپکت)، طرح، نحوه ساخت و بکار گیری این پُست ها و ابعاد آن تابع استانداردهاى معتبر و يا استانداردهاى شركت برق خواهد بود.

١٣-٥-٣-٣ اتاق ترانسفورماتور پست اختصاصى

در شكل هاى شماره ١٣-٥-٣-١:٣ تا ١٣-٥-٣-4:٣ طرحواره مقطع قائم دو نوع اتاق ترانسفورماتور روغنی و خشک با تهویه طبیعی و تهویه مکانیکی (جهت خنک کردن ترانسفورماتور)، نشان داده شده است. در نوع (الف) اتاق ترانسفورماتور هم سطح زمين ودر نوع (ب) در سطحى بالاتر از آن نصب می شود. نوع (ب) نسبت به نوع (الف) ترجیح دارد ولی اجرای آن در همه موارد امكان پذیر نخواهد بود. انتخاب یکی از دو نوع اتاق با توجه به شرایط طرح، به عهده مشترک خواهد بود. ابعاد اصلى سه اندازه اتاق ترانسفورماتور براى ظرفيت هاى مختلف در جدول شماره ١٣-٥-٣-٣ ارائه شده است.

تبصرہ ١: ارجحیت‌های خروجی هوای خنک كنندە در شكل هاى شماره ١٣-٥-٣-١:٣ تا ١٣-٥-٣-٣:۴ به ترتیب اولویت و امکان اجرای آنها تعیین شده است.

تبصره ٢: ارجحيت نشان داده شده جهت خروجی هواى خنک كننده در شكل‌ های شماره ١٣-٥-٣-٢:٣ و ١٣-٥-٣-4:٣ برای نصب هواكش برقى و يا نصب دريچه كانال تخليه هوا (كانال اگزاست) می باشد.

مشخصات مهم دیگری که باید در ساختمان اتاق ترانسفورماتور رعایت شود در ادامه ارائه شده است.

تبصرہ ٣: هدف از تعیین ارجحیت‌های هوای خنک کننده هدایت مسیر هوای خنک کننده میباشد که بعد از برخورد به ترانسفورماتور، هوای گرم اطراف ترانسفورماتور و اتاق را بهتر خارج کند.

١٣-٥-٣-٣-١ در خصوص شكل هاى شماره ١٣-٥-٣-١:٣ تا ١٣-٥-٣-٢:٣ مربوط به اتاق هاى ترانسفورماتور و جدول شمارە ١٣-۵-٣-٣ مراتب زير مدّ نظر قرار گيرد:

الف) ابعاد اصلی اتاق ترانسفورماتور برای تهویه طبیعی و یا تهویه مکانیکی (تخلیه و تعویض هوا با استفاده از كانال تخليه هوا و يا هواكش برقى) براى ترانسفورماتورهاى روغنى وخشک میباشد.

ب) حداقل سطح مقطع دریچه‌های مشبک هوای خروجی و ورودی خنک كننده ترانسفورماتور برای حالت تهویه طبیعی اتاق ترانسفورماتور در جدول شمارہ ١٣-۵-٣-٣ ارائە گردیدە، در صورت فراهم بودن امکانات ساختمانی در پُست برق، بهتر است ابعاد سطح مقطع دريچه مشبک مذكور برای حالت تهويه مكانيكى اتاق ترانسفورماتور نيز در نظر گرفته شود. مشروط بر اينكه علاوه بر این دریچه ها، در فصل گرما و یا درجه حرارت محيط بالا، از هواكش برقى جهت تهويه مکانیکی كه برق مدار تغذیه آن از طريق ترموستات اتاق ترانسفورماتور قطع و وصل مى گردد کمک گرفته شود.

پ) در صورتی که اتاق ترانسفورماتور جزئی از ساختمان بوده و یا امکان احداث دریچه مشبک هوای خروجی و ورودی خنک كننده ترانسفورماتور و يا هر كدام به هيچ وجه موجود نباشد، بايد از کانال کشی برای تهویه اتاق استفاده نمود، در این حالت ابعاد کانال‌های هوای خروجی و ورودی خنک كننده اتاق ترانسفورماتور، ميزان تخليه و تعويض هوا، مشخصات فنى هواكش برقى و غيره، بر اساس ميزان اتلاف حرارتى (افت بار داخلى) ترانسفورماتور در شرايط و ظرفيت باردهى کامل و نامی ترانسفورماتور، شرایط و دمای محیط نصب و غیره محاسبه و تعیین میگردد.

ت) ابعاد و يا ساير مشخصات فيزيكى ترانسفورماتور خشک متفاوت از ترانسفورماتور روغنى مى باشد، با وجود اين تفاوت ابعاد موجود در جدول شماره ١٣-٥-٣-٣ با لحاظ تقريب مثبت برای ترانسفورماتور خشک نیز یکسان منظور گردیده است.

ث) براى ترانسفورماتورهاى خشك بايد از يك محفظه حفاظتى مناسب جهت كاهش خطرات برق گرفتگی استفاده شود.

تبصره: ابعاد، مشخصات و جزئيات اتاق ترانسفورماتور، پست هاى برق عمومى و يا پاساژ كه در اختيار شركت برق خواهد بود تابع استانداردهاى آن شركت مى باشد.

١٣-۵-٣-٣-٢ انتخاب محل و جهت اتاق ترانسفورماتور

در انتخاب محل و نحوه استقرار اتاق ترانسفورماتور، علاوه بر ملاحظات مربوط به مركز ثقل بار و خواسته‌های نظیر آن که توضیح آن در این بحث نمی گنجد لازم است مراتب زير نيز رعايت شود:

الف) اتاق ترانسفورماتور باید حتی الامکان در طبقه همکف قرار بگیرد و یکی از جبهه‌های آن مشرف به فضای آزاد باشد و در برابر این جبهه هیچ گونه ساختمان یا مانع دیگری که تهویه اتاق و داخل و خارج کردن ترانسفورماتور را با اشكال روبرو كند وجود نداشته باشد. در اصلى اتاق ترانسفورماتور باید در این جبهه قرار داشته تا نقل و انتقال ترانسفورماتور به سادگی انجام پذیر باشد، براى همين منظور ترجيح دارد وسيله نقليه و جرثقيل بتوانند به اين جبهه رفت وآمد کنند.

به هر دلیلی اگر اتاق ترانسفورماتور در طبقات بالاتر از همكف و يا زيرزمين ساخته شود، امكانات و فضای لازم برای نقل و انتقال ترانسفورماتور، دسترسی نفر و غیره و تمهیدات لازم برای تهويه آن در نظر گرفته شود.

ب) چنانچه ساختمان از نوعی باشد كه نصب پست يا پستهاى ترانسفورماتور در طبقات ساختمان، زیرزمین و يا روى بام آن اجتناب ناپذير شود و يا براى طبقه همكف آن شرايط بند الف قابل تأمین نباشد، ضمن رعایت کلیه مقررات مربوط به تهویه اتاق و دسترسی هاى لازم براى نقل و انتقال ترانسفورماتورها و سایر امکانات مورد نیاز باید در این پُست ها از ترانسفورماتور نوع خشک استفاده كرد. در اين صورت مراعات و اجراى جزئيات مربوط به حائل آتش مشبك باشن وغيره منتفی خواهد بود. لازم به ذکر است که استفاده از ترانسفورماتورهاى روغنى در اين شرايط ممنوع مى باشد.

پ) در صورت امكان، جبهه مشرف به فضاى آزاد اتاق تراتسفورماتور بايد در جهتى انتخاب شود كه تابش آفتاب به آن حداقل باشد (روبه شمال).

ت) جبهه مشرف به فضای آزاد مى تواند ضلع عرضى يا طولى اتاق باشد، در هر حال ترانسفورماتور را باید در راستای مناسب آن قرار داد.

ث) اتاق ترانسفورماتور و یا پُست برق بايد حداقل ٢ متر از خطوط شبكه گاز طبيعى فاصله داشته باشد (مبحث ١٧ مقررات ملّى ساختمان).

ج) در ساختمان‌های ويژه حياتى و بسيار زياد حساس تمهيدات لازم در پست برق ساختمان ونيز نیرو گاه برق اضطراری (ردیف ١٣-۵-۵-٣) به نحوی در نظر گرفته شود که در موقع حریق و یا خسارت ناشى از انفجار، احتمال از دست رفتن منابع تأمين نيروى برق ساختمان كاهش يابد (مبحث ٢١ مقررات ملی ساختمان).

١٣-٥-٣-٣-٣ ابعاد اتاق ترانسفورماتور

در انتخاب ابعاد اتاق ترانسفورماتور بايد به موارد زير توجه شود:

الف) ابعاد اتاق ترانسفورماتور را باید با توجه به توسعه و رشد بار در آينده انتخاب كرد تا امكان استفاده از ترانسفورماتورهای با قدرت بيشتر بدون لزوم انجام تغييرات ساختمانى در اتاق فراهم باشد. برای همین منظور صرفنظر از قدرت پیش بينی شده اوليه، چنانچه در آينده احتمال استفاده از ترانسفورماتورهاى با قدرت بيشتر از ۶٣٠ كيلوولت آمپر وجود نداشته باشد مى توان از اتاق كوچك استفاده كرد ولى اگر اين احتمال وجود داشته باشد، يا قدرت اوليه بیش از این مقدار باشد بايد از اتاق ترانسفورماتور بزرگ یا خيلى بزرگ (بسته به مورد) استفاده شود. در هر حال فضای آزاد در اطراف ترانسفورماتورنبايد از 0/8 متر كمتر باشد.

ب) ارتفاع اتاق ترانسفورماتور مھمترین عامل در تھویه طبیعی جهت خنک کردن آن به شمار میرود، برای همين منظور ارتفاع اتاق نبايد از مقادير داده شده براى هر كدام از اندازه اتاق ها كمتر باشد (جدول شماره ١٣-٥-٣-٣).

پ) چنانچه از تهویه مکانیکی بمنظور خنک كردن ترانسفورماتور استفاده شود، ارتفاع اتاق نبايد از مقادير داده شده براى هر كدام از اتاق‌ها كمتر باشد (جدول شماره ١٣-٥-٣-٣).

ت) چنانچه به علت شرایط معماری و مشخصات ساختمان (شبکه بندی نامناسب، وجود ستون ها و غيره) احداث اتاق به ابعاد ذكر شده امكان پذير نباشد ممكن است آنها را با صلاحديد مجرى مقررات تغيير داد (به هرحال اين تغيير نبايد از ٪١٠- در طول وعرض اتاق بيشتر باشد).

١٣-۵-٣-٣-۴ اجزای اتاق ترانسفورماتور و خصوصیات آن 

اتاق ترانسفورماتور باید دارای خصوصيات زير باشد:

الف) در اتاق ترانسفورماتور نبايد هيچ نوع پله يا شيب تند بيش از حد مجاز وجود داشته باشد.

ب) در طرح اتاق باید مجاری عبور و خروج هوا با سطح مقطع كافى و مسير مناسب براى خنک کردن ترانسفورماتور از راه تهویە طبیعی و یا مکانیکی پیشبینی شود.

پ) در زیر محل استقرار ترانسفورماتور روغنی و پایینتر از مسیر عبور هوای خنک کننده باید حائلی مشبک که دارای پوشش ضدرنگ باشد پیشبینی شود. روی این شبکه باید حداقل به ضخامت (٢٠ سانتیمتر) شن یا سنگ گرانیت شکسته ریخته شده تا مانع سرایت آتش احتمالی باشد.

ت) زیر حائل آتش بايد سطحى شيب دار ساخته شود تا روغنى را كه ممكن است در صورت نشت يا ترکیدن محفظه ترانسفورماتور روغنى ريخته شود به سمت مخزن روغن هدايت كند. حداقل حجم مخزن روغن باید با حجم روغن بزرگترین ترانسفورماتور روغنی که ممکن است در اتاق نصب شود برابر باشد. برای هدایت روغن بطرف چاهکی که در پایین ترین نقطه مخزن ساخته میشود باید شیب‌های مناسب پیشبینی شود و یک لوله برای تلمبه کردن روغن باید بطور دائمی این چاهک را به اتاق ترانسفورماتور وصل کند.

ث) ارتفاع كف اتاق ترانسفورماتور بايد حداقل (٢٠ سانتى متر) از سطح احتمالى سيلابروهاى منطقه بالاتر باشد.

ج) دریچه‌های ورودی و خروجی هوای خنک کننده باید مجهز به شبکه‌های جلو گیری کننده از دخول پرنده ها، حیوانات کوچک و آب باران به داخل اتاق باشد.

چ) کانال ها یا بازشوهای عبور کابل یا لوله‌های حامل کابل ها باید به نحوی در اطراف ترانسفورماتور پیش بینی، ساخته يا نصب شوند كه مانع مسير جريان هواى خنک كننده نباشند. شيب مسير کانال ها یا لوله‌ها باید به سمت خارج باشد.

ح) در ورودی اتاق باید آهنی باشد و به سمت خارج باز شود. قفل در بايد از نوعى باشد كه حتى هنگامی که بسته است خارج شدن از اتاق امكان پذير باشد.

خ) برای جلوگیری از تعريق در مناطق مرطوب بايد تمهيدات لازم، براى اتاق ترانسفورماتور پیشبینی گردد.

د) در فضاى داخل و در جداره داخلى وخارجى ديوارها، سقف و كف اتاق ترانسفورماتور نبايد هیچگونه لوله حامل آب، فاضلاب، سیستم های برودتی و حرارتی و گاز نصب شود.

ذ) هیچگونه پنجرهای نباید در اتاق ترانسفورماتور وجود داشته باشد.

ر) اتاق باید طوری ساخته شود که از نفوذ رطوبت و سرایت حریق به آن جلوگيرى شود و با توجه به این خواسته باید از مصالح مناسب استفاده شود.

ز) زمان مقاومت در مقابل حريق اتاق بايد بر اساس مقررات انتخاب شود (رديف ١٣-٥-٣-4-٢).

ژ) دیواره‌های اتاق باید از مصالحی پوشانده شود که گرد گیر نباشد.

س) استفادہ از گچکاری و یا سایر مصالح در نازک كارى سقف پُست كه امكان سقوط اجسام و بروز اتصالی در ترانسفورماتور را در بر خواهد داشت، ممنوع میباشد.

ش) تیرآهن و یا ناودانی‌های ناقل و استقرار ترانسفورماتور باید دارای زوارهای هدایت چرخ ترانسفورماتور باشند و با توجه به استاندارد کوچکترین و بزرگترین ترانسفورماتوری کە ممکن است در اتاق نصب شود، انتخاب شده باشند.

ص) نگهدارنده‌های مناسب برای کابل‌های وصل شونده به ترانسفورماتور بايد پيش بينى شود.

ض) برای اتاق و زیرزمین ترانسفورماتور در ساختمانی كه دارای سيستم اعلام حريق مىباشد بايد دتکتورهای اعلام حریق مناسب پیش بينى شود.

١٣-۵-٣-٣-۵ جهت استقرار ترانسفورماتور در اتاق ترانسفورماتور باید بە نحوى باشد كە شرایط زير برقرار باشد:

الف) اگر محور طولى ترانسفورماتور روغنى و يا خشك به موازات در باشد، بوشينگ هاى برق فشارمتوسط باید رو به داخل اتاق باشد.

ب) اگر محور طولی ترانسفورماتور روغنی عمود بر در بوده و ترانسفورماتور داراى مخزن انبساط روغن باشد، الزامی است که روغن نما رو به در اتاق قرار گيرد.

تبصره: ترانسفورماتورهاى روغنى با مخزن انبساط روغن، ترانسفورماتور نوع كنسرواتيو و بدون مخزن انبساط روغن و از نوع تمام بسته نامیده میشود.

١٣-۵-٣-۴ اجزای اتاق‌های برق فشار متوسط و ضعيف و خصوصيات آنها

١٣-۵-٣-۴-١ برای نصب تجهیزات و تابلوهای برق فشار متوسط یک اتاق و برای نصب تجهيزات و تابلوهای برق فشار ضعیف پُست ترانسفورماتور اتاق دیگری پیش بينى و احداث شود.

تبصره: در برخی موارد ممکن است خصوصیات ساختمان ایجاب کند که برای تجهیزات برق فشار متوسط و فشار ضعيف از يك اتاق واحد استفاده شود. اين كار به شرط استفاده از تابلوهاى تمام بسته و حفظ فواصل مجاز، امکان پذیر خواهد بود.

١٣-٥-٣-4-٢ مقررات زير بايد در طرح و اجراى اتاق تابلوهاى برق فشار متوسط وفشار ضعيف اجرا و فواصل مجاز داده شده رعايت شوند:

الف) در اتاق تابلوهاى برق فشار متوسط وفشار ضعيف يا اتاق مشترك برق فشار متوسط وفشار ضعيف حداقل فواصل، مطابق جدول شماره ١٣-٥-٣-4-٢ است. فاصله تابلوهاى تمام بسته برق فشار متوسط و فشار ضعيف از هم نبايد از 1/5 متر كمتر باشد.

ب) ارتفاع اتاق‌ها بايد با هر دو شرط زير مطابقت كند:

- ارتفاع اتاق  ≥ ارتفاع بلندترين تابلو + 0/5 متر

- در عین حال ارتفاع اتاق ها نباید هيچگاه از ٢ متر كمتر باشد

تبصرہ ١: چنانچه از کف کاذب یا سکوی استقرار تابلوی برق برای کابل کشی استفادە گردد، ارتفاع کف کاذب و یا سکوی استقرار در آن اتاق جزء ارتفاع تابلوی برق محسوب می شود.

تبصرہ 2: درها، دیوارها، سقف و کف اتاق های ترانسفورماتور، تابلوهاى برق فشار متوسط، تابلوهای برق فشار ضعيف اصلى مستقر در پست برق ساختمان، بايد مانع حريق بوده و با درجه ٢ ساعت مقاومت در مقابل حریق باشد (مبحث ٣ مقررات ملی ساختمان).

پ) ابعاد کانال ها و یا بازشوهای عبور كابل ها يا فضاهاى زير اتاق ها بايد با يكديگر و با كانال ها و يا بازشوهای ارتباطى با اتاق ترانسفورماتور، هماهنگى كامل داشته و بقدر كافى عميق و عريض باشند تا هنگام نصب و بهره بردارى، شعاع انحناى كابل‌ها از مقدار مجاز كمتر نشود. به همين خاطر برای کابل‌های با مقطع بزرگ لازم خواهد بود زوایای داخلی کانال‌ها فارسیبر شود. براى هدایت آب یا مایعات دیگری که ممکن است به داخل کانال‌ها و فضاهای مورد بحث رخنه کند باید برای آنها شیبی مناسب برای دفع به سمت خارج تعبيه شود.

ت) ابعاد درهای اتاق تابلوی برق بايد براى حمل ونقل تابلوها و ديگر متعلقات، مناسب واز نوع ضدحریق یا آهنی باشد. درهای اتاق باید به سمت خارج اتاق باز شود و قفل درها بايد از نوعى باشد که خروج از اتاق حتی هنگامی که در قفل و یا بسته است امکان پذیر باشد.

ث) ابعاد راهروهای داخلی و سایر درهای ساختمان در مسير عبور تابلوهاى برق، براى حمل ونقل تابلوها مناسب باشد.

ج) چنانچه اتاق ها دارای پنجره به سمت فضای آزاد باشند بلندی هيچ یک از آن‌ها نبايد از بلندى تابلوهای برق بیشتر باشد. پنجره‌ها باید مجهز به شبکه محافظ یا شیشه‌های مسلح باشند.

١٣-٥-٣-4-٣ مقررات ذکر شده در بندهای مرتبط از ردیف ١٣-۵-٣-٣-۴ برای اتاق‌های مجزا یا مشترک تابلوهاى برق فشار متوسط وفشار ضعيف نيز معتبر است.

١٣-٥-٣-4-4 در صورتی كه ترانسفورماتور، تابلوهاى برق فشار متوسط و فشار ضعيف داراى يك اتاق مشترك باشند (پست برق) رعايت مقررات ذكر شده رديف هاى ١٣-٥-٣-٣ و١٣-٥-٣-4 الزامى است، ضمن اينكه فضاى اختصاصى محل استقرار ترانسفورماتور بايد با حفاظ مناسبى از فضای محل استقرار تابلوهاى برق فشار متوسط و فشار ضعيف جدا شود، رعايت فواصل مندرج در جداول شماره ١٣-٥-٣-٣ و ١٣-۵-٣-۴-٢ الزامی میباشد.

تبصره: توصیه می شود که در ساختمان های ویژه حیاتى و بسيار زياد حساس اتاق ها و فضاهاى ترانسفورماتورهاى فشار متوسط، تابلوهاى فشار متوسط، مولد نيروى برق اضطرارى، برق بدون وقفه مركزى يا منطقه اى، تابلوهاى برق فشار ضعيف اصلى سيستم هاى مذكور مستقر در داخل ساختمان، یا خارج از آن، مستقل و مجزا از هم در نظر گرفته شوند.