مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان : طرح و اجرای تاسیسات برقی ساختمان ها (1395) | ١٣-٥-6 نيروى برق ايمنى

١٣-۶-۵-١ در مواردی که قطع نیروی برق ممکن است برای افراد و ساكنین ايجاد خطر نموده و یا باعث ضرر و زیان گردد، پیشبینی نیروی برق ایمنی الزامى می گردد. نيروى برق ايمنى مى تواند مکمل نیروی برق اضطراری یا مستقل از آن باشد انتخاب سيستم ايمنى وسايل و دستگاه هايی كه باید از منابع ایمنی تغذیه شوند بستگی به نوع کار آنها خواهد داشت.

منابع نیروی برق ایمنی ممکن است جزئی از خود وسيله يا دستگاه باشد و با آن يک واحد تشكيل دهد (چراغ‌های ایمنی باتری سرخود و غيره).

سیستم های ایمنی در ساختمان هایی از قبیل ساختمان های بلند مرتبه مسکونی، تجاری، اداری، ساختمان های مرکزی بانک ها، فروشگاه های بزرگ، ساختمان های ویژە حیاتی، بسیار زیاد حساس و زیاد مهم، بناهای درمانی و بيمارستان ها، تالارهاى اجتماعات، سينماها، تئاترها و غيره بر اساس مقررات، ضوابط، استانداردها و یا نیاز به استفاده از آن ها، در نظر گرفته می شود.

١٣-۶-۵-٢ سیستم های تأمین ایمنى

برای تأمین ایمنی افراد و جلو گیری از ضرر و زیان به ساختمان، اموال، اسناد، دستگاه ها، تجهیزات و غیره، سیستم های ایمنی در طرح ساختمان به قرار زیر در نظر گرفته می شوند. تغذيه بعضى از این سیستم ها بسته به نوع، شرایط و نیاز آن، از طریق نیروی برق اضطراری و بعضی دیگر از آنها با برق بدون وقفه و یا منبع تغذیه پشتیبان مستقل و مخصوص خود شامل باترى و شارژ آن خواهد بود.

الف) روشنایی ایمنی مسیرهای تخلیه افراد، پلکان‌های خروج و راه‌های خروج الزامی

ب) سيستم اعلام حريق

پ) سيستم اعلام نشت گاز سوخت

ت) پمپ های آب آتش نشانى (جهت اطفاء حريق)

ث) تغذيه برق آسانسور، مصارف تأسيسات مكانيكى، روشنايى چاه و موتورخانه و غيره مربوط به آسانسور دسترسى آتش نشان (مبحث ٣ مقررات ملّى ساختمان)

ج) سیستم تلویزیون مدار بسته

چ) سیستم كنترل تردد و حراستی

ح) سيستم اعلام و هشدار سرقت

خ) سیستم اعلام خطر گاز مونواكسید كربن

د) سیستم تخلیه گاز مونواکسید كربن

ذ) سیستم تأمین هوای فشار مثبت پلکان های خروج بسته، راه‌های خروج الزامی و چاه آسانسور دسترسى آتش نشان

ر) سیستم تخلیه دود به هنگام حريق

ز) تهویه محیط های فاقد ورودی هوای خارج

ژ) ساير سيستم هاى تخليه افراد در مواقع اضطرارى

س) تجهیزات، دستگاه ها و تأسیسات خاص مراكز درمانى و بيمارستانى كه در صورت قطع برق آن ها جان بیماران و افراد به خطر می افتد و یا هر گونه قطع تغذیه برق که موجب اختلال در سرویس‌های ایمنی آن ها می شود.

ش) سيستم صوتى و اعلام خطر

ص) سيستم مخابرات و ارتباطات

ض) سيستم تلفن آتش نشان

ط) سيستم فرمان حسگر (سنسور) زلزله

ظ) هرگونه سیستمی که تأمین نیروی برق آن درخواست شده باشد.

ع) در کلیه مواردی که به هر علت، قطع برق، ایمنی افراد را به خطر بیاندازد.

تبصره: برای راه خروج الزامی، پلكان‌های خروج و آسانسور دسترسى آتش نشان به مبحث ٣ مقررات ملی ساختمان رجوع شود.

١٣-۶-۵-٢-١ تغذیە سیستم‌های تأمین ایمنی زير از منبع تغذيه پشتیبان مستقل و مخصوص خود شامل باترى و شارز آن و يا برق بدون وقفه، طبق استانداردهاى مربوطه و يا دستور العمل سازند گان آن خواهد بود.

الف) روشنایی ایمنی مسیرهای تخلیه افراد، پلکان‌های خروج و راه‌های خروج الزامی

ب) سيستم اعلام حريق

پ) سیستم اعلام نشست گاز سوخت

ت) سیستم تلویزیون مداربسته

ث) سیستم کنترل تردد و حراستی

ج) سيستم اعلام و هشدار سرقت

چ) سیستم اعلام خطر گاز مونواکسید کربن

ح) سيستم صوتى واعلام خطر

خ) سيستم مخابرات وارتباطات

د) سيستم تلفن آتش نشان

ذ) سيستم فرمان حسگر (سنسور) زلزله

ر) تجهیزات، دستگاه‌ها و تأسیسات خاص مراکز درمانی که باید از طریق منبع تغذیه پشتیبان و يا برق بدون وقفه تغذیه شوند.

ز) هر گونه سیستم که نیاز به منبع تغذیه پشتیبان داشته باشد.

تبصره ١: به غیر از سیستم ها و موارد ذكر شده در بندهاى رديف ١٣-٥-6-٢-١، بقيه سيستم ها و مواردی كه در بندهاى رديف ١٣-٥-6-٢ باقى مى مانند، بطور مستقيم از نيروى برق اضطرارى (بدون نیاز به منبع تغذیه پشتیبان و یا برق بدون وقفه)، تغذیه خواهند شد.

تبصره ٢: در صورت الزام به رعایت مقررات و یا ضوابط سازمان آتشنشانی برای تغذيه پمپ های آب آتشنشانی جهت اطفاء از جمله در ساختمان هایی كه در رديف ١٣-٥-۶-٢-٥ آمده است، از دیزل ژنراتور مستقل و مجزا از نیروی برق اضطراری ساختمان و یا مجموعه دیزل پمپ (یکپارچە) باید استفاده گردد.

تبصره ٣: در صورتیکه سیستم اعلام حریق دارای منبع تغذیه پشتیبان مستقل و مخصوص خود (باتری و شارژر آن) باشد، تغذیه آن از برق بدون وقفه (UPS) مجاز نمی باشد.

تبصره ۴: در شرایط عادی تغذیه برق ورودی سیستم های تأمین ایمنی که دارای منبع تغذیه اوليه مستقل و مخصوص خود شامل باتری و شارژر آن می باشند، در صورت وجود نیروی برق اضطراری در ساختمان، از نیروی برق اضطراری و در غیر اینصورت از برق عادی (نرمال) خواهد بود، مگر اینکه تغذیه آنها از برق بدون وقفه توسط استانداردهای معتبر و یا سازندگان آن سيستم‌ها مجاز یا لازم اعلام شده باشد.

تبصره ۵: مراکز سیستم‌های تأمین ایمنى عموماً در اتاق مركز كنترل و مديريت ساختمان نصب می شوند.

١٣-٥-۶-٢-٢ مولد نيروى برق اضطرارى كه مصارف برق اضطرارى سيستم هاى تأمين ايمنى را بطور مستقیم تغذیه می نماید، باید بتواند حداکثر در مدت زمان ١۵ ثانیە (زمان راەاندازی كامل مولد)، از طريق تابلو و يا كليد تبديل اتوماتيک، مصارف برق سيستم هاى ايمنى را تأمين وتغذيه ماید.

تبصره: در صورتیکه بیش از یک مولد تأمین و تغذیه برق اضطراری سیستم های ایمنی را به عهده داشته باشد، صرف نظر از نحوه و روش قرار گرفتن مولدهای مذکور در مدار تغذیه، باید مدت زمان راه اندازى كامل مولدها، حداكثر ١٥ ثانيه (رديف ١٣-٥-6-٢-٢) براى اين حالت نيز برقرار باشد.

١٣-۶-۵-٢-٣ سیستم های ایمنی باید دارای مدار مستقل تغذیه مخصوص به خود بوده و هیچ انشعابی برای تغذیه مدارهای غیرایمنی از آن انجام نگرفته باشد.

١٣-۶-۵-٢-۴ به منظور تأمین پایداری کارکرد مدارهای سیستم های ایمنی، کابل های تغذيه آن‌ها و جلوگیری از صدمه به آن ها، به هنگام حریق و غیره، باید یکی از روش هاى زير ملاک عمل قرار گیرد:

الف) استفاده از جداكننده مناسب در مسير سيم كشى و يا كابل كشى به منظور حفاظت در مقابل حریق، صدمات فیزیكی، مكانیكى و ساير مواردى كه ممكن است پايدارى مورد نظر را به خطر بياندازد.

ب) استفاده از کابل های دارای نوار محافظ فلزی

پ) استفاده از کابل های مقاوم در مقابل حریق طبق استانداردهای معتبر و یا توصیه سازندگان سيستم

١٣-6-5-٢-۵ توصیه می شود كه در صورت تأمين امكانات و شرايط لازم در طرح به منظور تأمين پایداری و برقراری برق تغذیه در مصارف سیستم‌های ایمنی ساختمان های بلند مرتبه مسكونی، اداری و تجاری، بیمارستان ها، مراکز کامپیوتر، مرکز داده، ساختمان های مرکزی بانک ها، ساختمان های ویژه حیاتی و بسیار زیاد حساس و غيره، تغذیه برق مصارف ايمنى و يا ساير مصارف برقى مربوط به آسانسور دسترسى آتش نشان، سيستم تأمين هواى فشار مثبت پلكان خروج، راه‌های  خروج الزامی و چاه آسانسور دسترسی آتش نشان، سیستم تخلیه دود به هنگام حریق و غیره از طریق دو مدار مجزا و به ترتیب اولویت از تابلوهای زیر تغذیه گردند:

الف) تابلوهای اصلى دو منبع تغذيه متفاوت

ب) دو تابلوى اصلى متفاوت از يک منبع تغذيه

پ) دو تابلوی نیمه اصلی متفاوت با دو منبع تغذیه متفاوت

ت) دو تابلوی نیمه اصلی متفاوت با يک منبع تغذيه

و مدارها هم در دو مسير مجزا اجرا شده و در نقطه تغذیه و مصرف، این دو مدار از طريق يک تابلو و یا کلید تبدیل اتوماتیک (ATS) به تابلوی برق مصرف کننده و یا مصرف کننده‌های مورد نظر وصل گردند.

١٣-۶-۵-٢-۶ تمامی و یا هر یک از کابل های تغذيه برق، كنترل، روشنايى، مصارف تأسيسات مکانیکی و غیره مربوط به آسانسور دسترسی آتشنشان که در خارج از چاه و موتورخانه آن قرار می گیرند باید توسط ساختاری با حداقل ٩٠ دقیقه مقاومت در برابر آتش محافظت شوند و يا دارای حداقل ٩٠ دقیقه مقاومت در برابر آتش باشند (مبحث ٣ مقررات ملى ساختمان).

تبصرہ: تمامی ارتفاع چاه آسانسور دسترسی آتشنشان در زمانیکه عملیات امداد و نجات در جریان است، باید دارای حداقل ١١ لوکس روشنایی باشد (مبحث ٣ مقررات ملى ساختمان).

١٣-٥-۶-٣ روشنایى ايمنى

١٣-۶-۵-٣-١ در روشنایی ایمنی نباید بیش از ٢٠ نقطه روشنایی از یک مدار تغذيه گردد و نيز كل جریان مدار نبايد از 60٪ جريان مجاز كليد حفاظتى (با اعمال ضرايب كاهش باردهى كليد حفاظتی) آن مدار بيشتر باشد.

تبصره: استفاده از سنسور حرکتی و یا حضور در مدارهای روشنایی ایمنى مجاز نمى باشد.

١٣-۶-۵-٣-٢ مدارهای چراغ‌های ايمنى براى كاربرى هاى متفاوت بايد براساس جدول شماره ١٣-۶-۵-٣ تغذیە گردند.

١٣-۶-۵-٣-٣ روشنایی ایمنی پلکان‌های خروج، راه‌های خروج الزامی، تخلیه افراد، فضاهای کار با ريسک بالا، اتاق امدادرسانى و اتاق مديريت بحران بايد از دو منبع متفاوت (جدول شماره ١٣-٥-۶-٣) از منابع زیر تغذیه گردند.

الف) سیستم منبع تغذیه مرکزی مانند برق بدون وقفه (UPS) و یا سیستم باتری و شارژر آن

ب) سیستم منبع تغذیه منطقه ای مانند برق بدون وقفه (UPS) و یا سیستم باتری و شارژر آن

پ) سيستم منبع تغذيه با باترى وشارژر مستقل و سرخود

١٣-٥-۶-٣-4 نيازها و الزامات تغذيه مدارهاى روشنايى ايمنى براى فضاها و ساختمان‌ها با کاربری‌های متفاوت، در جدول شماره ١٣-٥-۶-٣ آمده است.

تبصرہ: چراغ ایمنی با منبع تغذیه مستقل و سر خود (باتری و شارژ آن) در زمان قطع برق مدار تغذیه اصلی آن، باید بتواند حداقل به مدت 1/5 ساعت شدت روشنایی مقرر را تأمین نماید.

١٣-٥-۶-٣-۵ شدت روشنایی متوسط ايمنى مكان هاى زير نبايد از ١٠ لوكس كمتر باشد:

الف) پلکان‌های خروج، راه‌های  خروج الزامی، کریدورهای دسترسی خروج و گذر گاه ها

ب) اجزای داخلی و خارجی راه و تخلیه اضطراری (مبحث ٣ مقررات ملی ساختمان)

پ) آسانسورها و فضاى انتظار جلوى آسانسور در طبقات

ت) محوطه هایی که در مسیر راه‌های خروج الزامى قرار دارند

١٣-٥-6-٣-۶ در تالارهاى سينما و تئاتر، در هنگام نمايش، شدت روشنايى متوسط ايمنى، نبايد از ٢ لوكس كمتر باشد. بشرط آنكه در صورت به كار افتادن سيستم اعلام حريق وآتش سوزى روشنایی محیط و شدت ان به طور خودکار به حالت اولیه باز گردد. علائم روشن (خروج) باید در بالاى همه درهاى خروجى و راه هاى خروج الزامى، نصب و مقررات رديف های ١٣-٥-۶-٣ و ١٣-٥-6-٣-٥ نيز بايد رعايت شود.

١٣-٥-6-٣-٧ كليه مقررات ذكر شده در رديف ١٣-٥-6-٣-۶ در مورد تالارهاى اجتماعات نيز صادق است، با اين تفاوت كه شدت روشنايى ايمنى متوسط در اين تالارها نبايد هيچ گاه از ١٠ لوکس کمتر باشد.

4-6-5-13 کلید و هادی حفاظتی دستگاه برق بدون وقفه

١٣-٥-4-6-١ ترمينال نقطه حفاظتى - خنثى (PEN) در ورودی تغذیه دستگاه برق بدون وقفه (UPS) در سیستم نیروی TN-C سه فاز، باید از طریق هادی عایق دار با حداقل سطح مقطع برابر با سطح مقطع هادى اتصال زمين سيستم نيرو به ترمينال يا شينه اصلى اتصال زمين وصل شده و علاوه بر آن هادى حفاظتى- خنثى (PEN) نيز بايد به ترمينال مشترک شده حفاظتى – خنثى (PEN) دستگاه متصل گردد.

١٣-۴-۶-۵-٢ بدنه دستگاہ برق بدون وقفه (UPS) در سیستم نیروی TN-C به هادی حفاظتی - خنثی (PEN) مدار تغذیه برق ورودی وصل میگردد.

١٣-۴-۶-۵-٣ کلیدهای حفاظتی مدار خروجی برق دستگاه برق بدون وقفه (UPS) و تابلوی برق اصلی آن، در سیستم نیروی TN-C سه فاز از نوع سه پل خواهند بود.

١٣-٥-4-4-6 ترمينال نقطه خنثى (N) در ورودی تغذيه دستگاه برق بدون وقفه (UPS) در سیستم نیروی TN-S سە فاز، باید از طریق هادی عایق دار با حداقل سطح مقطع برابر با سطح مقطع هادی اتصال زمین سیستم نیرو به ترمینال یا شینه اصلی اتصال زمین وصل گردد.

١٣-٥-5-4-6 بدنه دستگاه نيروى برق بدون وقفه (UPS) در سيستم نيروى TN-S، به هادی حفاظتی (PE) مدار تغذیه برق ورودی وصل می گردد.

١٣-٥-۶-4-۶ فقط كليد حفاظتى مدار خروجى برق دستگاه برق بدون وقفه (UPS) در سیستم نیروی TN-S از نوع چهار پل و بقیه کلیدهای حفاظتی تابلو برق اصلی آن از نوع سه پل خواهند بود.