مبحث نوزدهم مقررات ملی ساختمان : مدیریت انرژی در ساختمان (1404) | 3-5-19 تأسیسات الکتریکی

بخش هایی از تأسیسات الکتریکی که مستقیماً با کاربران در ارتباط هستند و طراحی مناسب و کنترل  آنها منجر به مدیریت بهینه مصرف انرژی در ساختمان می شود، در این بخش مورد توجه قرار گرفته  است. یکی از این موارد سامانه های کنترلی و مدارهای فرمان مربوط به تأسیسات مکانیکی است. اگر  چه بسیاری از اجزای این سامانه ها در گروه تأسیسات مکانیکی دسته بندی می شوند اما سامانه های برق  رسانی و مدارهای کنترلی آنها بخشی جدایی ناپذیر از تأسیسات الکتریکی هستند. 

الف) پیش از شروع به طراحی تأسیسات مکانیکی و الکتریکی مهندسان برق و تأسیسات مکانیکی باید  در جلسات مشترک بخش های دارای هم پوشانی در تأسیسات مکانیکی و الکتریکی را به خصوص در  حوزه برق رسانی و کنترل تأسیسات مکانیکی با هم فکری و همکاری یکدیگر و به صورت بهینه مشترکا  طراحی کنند و نقشه های اجرایی آنها را به صورت یکپارچه و هماهنگ با یکدیگر تهیه کنند. 

ب) ارائه دیاگرام تک خطی جریان انرژی (برق، گاز، گازوئیل تجدید پذیر، باطری خانه و ...) مربوط به  تأسیسات الکتریکی با جانمایی نقاط قرارگیری تجهیزات پایش و زیر پایش هر بخش یا واحد مجزا  مستقل، مشاعات و تجهیزات بارز برای تأیید نقشه های تأسیسات الکتریکی الزامی است. 

۱-۳-۵-۱۹ انتقال و توزیع 

الف) در ساختمان های با انشعاب دیماندی که نیازمند پست اختصاصی هستند. جانمایی پست  اختصاصی با رعایت الزامات شرکت برق منطقه ای و ملاحظات مربوط به مرکز ثقل بار الزامی است.  جانمایی تمامی پست های اختصاصی باید در پلان ها و مقاطع معماری با اندازه گذاری دقیق مشخص  شده باشد. 

ب) تهویه اتاق ترانسفورماتور مطابق جدول ابعاد اصلی اتاق ترانسفورماتور مبحث سیزدهم مقررات ملی  ساختمان الزامی است. 

پ) برای ساختمان های با مساحت بیش از ۵۰۰۰ متر مربع باید محاسبات مقایسه باس داکت و کابل  در دفترچه محاسبات طرح تأسیسات الکتریکی ارائه و طرح بهینه تعیین و اجرا شود. 

ت) برای ساختمانهای غیر مسکونی باید نوع چراغ های روشنایی عمومی در طرح معماری مشخص و  محاسبات روشنایی آن در دفترچه محاسبات ارائه شود و نصب چراغ ها و فواصل آن مطابق طرح بهینه  اجرا شود. 

ث) در صورت طراحی موازی مولدهای برق اضطراری باید سنکرون شده و به تناسب مقدار بار اضطراری  وارد مدار شوند. 

ج) در موتورهای برقی میزان عدم تعادل ولتاژ در فازها باید کمتر از ۱% باشد. لذا ارائه جزئیات محاسبه  و کنترل عدم تعادل ولتاژ در نقشه های تأسیسات برقی الزامی است. 

چ) در فن ها بازده کل در نقطه طراحی کارکردی باید در فاصله حداکثر ۱۵% از نقطه حداکثر کارایی  کل فن باشد. 

ح) حداقل راندمان دستگاه های برق بی وقفه (UPS) نوع استاتیک باید ۹۰% باشد. 

خ) در کابین آسانسور، نسبت میزان روشنایی (به غیر از روشنایی صفحات نمایش و علامت های هشدار  دهنده) به توان مصرفی باید بیش از ۳۵ لومن بر وات باشد. 

د) در آسانسورهایی که دارای سامانه تهویه یکپارچه نیستند میزان مصرف فن تهویه کابین باید کمتر  از 0/33 فوت مکعب بر دقیقه (0.33 cfm) باشد. 

ذ) در صورتی که مدت زمان توقف یا عدم اشغال آسانسور بیش از ۱۵ دقیقه باشد، باید سامانه روشنایی  و تهویه داخل کابین به طور خودکار خاموش شود. 

ر) پله های برقی و کف های متحرک افقی باید دارای سامانه درایو ولتاژ متغیر باشند، تا در زمان کم  باری با تغییر ولتاژ و کاهش سرعت حرکت میزان مصرف انرژی را تا حداکثر ممکن کاهش دهند. 

ز) پله های برقی باید دارای سامانه بازیافت انرژی الکتریکی در زمان مقاومت در کاهش سرعت مازاد در  جهت حرکت به سمت پایین باشند. 

ژ) در ساختمان های با انشعاب دیماندی با توجه به انواع مصرف کنندگان ساختمان طراحی بانک خازن  برای به حداقل رساندن توان راکتیو الزامی است. بانک خازن باید به طور کامل طراحی و اجرا شده و  پیش از اتصال به شبکه سراسری توسط بازرس دارای صلاحیت مورد آزمایش و تأیید قرار گیرد. 

س) ضریب توان نباید کمتر از ۰/۹ و توان راکتیو نباید بیشتر از ۴۰% توان ظاهری باشد. 

ش) با توجه به بحران ناترازی برق به خصوص در تابستان می بایست طراحی و اجرای بانک باطری بر  اساس محدودیت شبکه سراسری برق و به میزان مورد نیاز قله تراشی در اوج بار در ساختمان های با  انشعاب برق دیماندی انجام شود. 

ط) افت ولتاژ کلی ساختمان باید کمتر از ۵۰% باشد. لذا ارائه جزئیات محاسبه و کنترل افت ولتاژ در  نقشه های تأسیسات برقی الزامی است. 

ظ) برای انجام تمامی سیم کشی ها تا مقطع ۱۰ میلی متر مربع، استفاده از سیم تک مفتولی الزامی  است. در صورت استفاده از سیم های افشان یکپارچه سازی سرسیم ها برای اتصال به تمامی ترمینال ها،  کلیدها، پریزها و تجهیزات با استفاده از لحیم کاری و یا سرسیم مشترک الزامی است. (ر.ک. بخش  14-3-7-13 مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان ویرایش (۱۳۹۵) 

ع) تمامی موتورهای برقی با توان نامی بیش از ۳ کیلووات به غیر از موتورهای مدار اولیه سامانه های  اولیه و ثانویه و سامانه اطفاء حریق باید مجهز به درایو فرکانس متغیر و یا سامانه راه انداز نرم باشند. 

غ) عدم تعادل ولتاژ در تمامی الکتروموتورها باید به زیر ۱% محدود شود. 

ف) در طراحی ایستگاه شارژ خودرو برقی در نظر گرفتن (208/240 6.2kVA (30A at به عنوان حداقل  بازدهی شارژ برای هر دستگاه شارژر برقی الزامی است. 

ق) حداقل ظرفیت مدار برقی هر ایستگاه شارژ خودرو برقی باید (208/240 8.3kVA (40A at در نظر  گرفته شود. 

ک) در تمامی ساختمان ها باید زیر ساخت لازم برای نصب حداقل یک دستگاه ایستگاه شارژ خودرو  برقی طراحی و اجرا شود. 

گ) در ساختمان های غیر مسکونی با بیش از ۲۰ واحد پارکینگ باید حداقل ۲۰% از کل واحدهای  پارکینگ در هر طبقه دارای ایستگاه شارژ خودرو برقی باشند. 

ل) در ساختمان های مسکونی با بیش از ۱۰ واحد پارکینگ باید حداقل ۱۰% از کل واحدهای پارکینگ  در هر طبقه دارای ایستگاه شارژ خودرو برقی باشند. 

۲-۳-۵-۱۹ روشنایی طبیعی و مصنوعی 

الف) تأمین میزان روشنایی تعیین شده برای فضاهای مختلف مطابق اعداد مندرج در مبحث سیزدهم  مقررات ملی ساختمان توسط نور طبیعی برای حداقل درصدی از مساحت مفید فضاهای کابردی هر  ساختمان به غیر از فضاهایی مانند راهروهای بدون اتصال به پوسته خارجی نورگذر، سرویس های  بهداشتی، انباری ها و سایر فضاهایی که دسترسی به نور طبیعی ندارند الزامی است. 

ب) برای سنجش میزان روشنایی حاصل از نور طبیعی مورد نیاز، از معیار کفایت نور روز استفاده شده  است. این معیار بیان کننده آن است که چه درصدی از مساحت سطح کار ساختمان در چه درصدی  از ساعات کاری روز توسط نور طبیعی به میزان روشنایی مورد نیاز آن فضا رسیده است. 

پ) درصد تحت پوشش نور طبیعی بر اساس میانگین ساعات کاری سال در روزهای اعتدال بهاری یا  پاییزی محاسبه می شود. 

ت) مساحت سطوحی که تحت تابش مستقیم نور خورشید و یا دارای بیش از ۱۰۰۰ لوکس روشنایی  هستند به دلیل ایجاد خیرگی از مساحت تحت پوشش نور طبیعی کسر خواهد شد. 

ث) در جدول 19-5-6 حداقل درصد الزامی مساحت کفایت نور روز برای کاربری های مختلف درج  شده است. 

ج) کاربری های با بهره برداری پیوسته مانند مسکونی، بیمارستان، هتل و سایر کاربری های مشابه  قابلیت محاسبه بر مبنای شاخص کفایت نور طبیعی را دارا نیستند، لذا در این کاربری ها تأمین  روشنایی مورد نیاز تعیین شده در مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان برای حداقل ۴۰% از مساحت  سطح کار فضاهای کاربردی با استفاده از نور طبیعی برای تمامی فضاهای ساختمان به غیر از راهروهای  بدون اتصال به پوسته خارجی و سرویس های بهداشتی الزامی است. 

چ) درصد تحت پوشش نور طبیعی باید بر اساس میانگین ساعات روز (از طلوع تا غروب خورشید) در  روزهای اعتدال بهاری و پاییزی و انقلاب زمستانی و تابستانی محاسبه شود. 

ح) در صورت بهره برداری حداکثری از نور طبیعی نیز، کماکان بخشی از مساحت فضاهای کاربردی  ساختمان میزان نور طبیعی کمتر از حد مورد نیاز، دریافت میکنند. فضاهای بسته بدون اتصال به  جداره خارجی ساختمان نیز کاملاً از نور طبیعی بی بهره بوده و روشنایی آنها باید با سامانه روشنایی  مصنوعی تأمین شود. 

خ) طراحی سامانه روشنایی مصنوعی باید با ایجاد حداکثر قابلیت انطباق با نور طبیعی موجود، به منظور  کاهش مصرف انرژی در سامانه روشنایی مصنوعی انجام شود. 

د) در طراحی سامانه روشنایی مصنوعی ابتدا باید هر فضا را بدون در نظر گرفتن نور روز و برای ساعات  شب طراحی کرد. در این روش باید انتخاب نوع و جانمایی منابع روشنایی به شکلی انجام شود تا با  حداقل توان مصرفی سامانه روشنایی مصنوعی میزان نور مورد نیاز در سطوح کار ایجاد شود. 

ذ) ضریب یکنواختی توزیع نور مصنوعی در فضاهای مختلف (نسبت روشنایی پرتورترین یا کم نورترین  نقطه هر فضا به متوسط میزان روشنایی) باید بیشتر از اعداد مندرج در جدول 19-5-7 باشد. 

ر) درصد مساحت دارای میزان روشنایی بیش از حد طرح باید کمتر از ۱۰% مساحت کل هر فضا باشد. 

ز) در طراحی روشنایی مصنوعی ساختمان های غیر مسکونی باید میزان روشنایی طبیعی ساعات  مختلف روزهای اعتدال و انقلاب سالانه محاسبه شده و برای تامین کسر روشنایی هر ساعت سامانه  روشنایی جداگانه ای طراحی شود. در نهایت، باید از برهم کنش تمامی طرح های ساعات مختلف روزهای  مذکور طرح بهینه روشنایی مصنوعی هر فضا بهینه یابی شود. 

ژ) استفاده از الگوهای بهینه سازی چند مولفه ای بر اساس الگوریتم های ژنتیک برای دستیابی به طرح بهینه روشنایی مصنوعی توصیه می شود. 

۳-۳-۵-۱۹ سامانه مدیریت روشنایی 

الف) پس از تکمیل طرح بهینه روشنایی مصنوعی هر فضا رعایت نکات زیر برای طراحی و استفاده از  سامانه کنترلی بهینه بهره برداری از نور روز الزامی است. 

ب) جانمایی و نصب سنسور تشخیص حضور تحت شبکه با قابلیت پوشش تمامی نقاط هر فضا  به خصوص ورودی ها و خروجی ها با دقت بالا الزامی است. 

پ) در فضاهای دارای نور طبیعی، طراحی و نصب سنسورهای اندازه گیری نور با قابلیت کالیبراسیون  چند نقطه ای با قابلیت تعمیم نتایج به تمامی نقاط الزامی است. 

ت) در فضاهای عمومی ساختمان های عمومی استفاده از منابع روشنایی با قابلیت تنظیم شدت  روشنایی الزامی است. 

ث) در تمامی فضاهای عمومی ساختمان های عمومی کلیه منابع روشنایی باید مجهز به رابط دیجیتال  آدرس پذیر روشنایی باشند، تا امکان کنترل میزان روشنایی هر کدام به صورت مستقل وجود داشته  باشد. 

ج) در صورت عدم استفاده از رابط دیجیتال آدرس پذیر باید تأمین برق سرخط هر یک از منابع  روشنایی به صورت مستقل از تابلو توزیع انجام شود. 

چ) هر یک از سرخط ها باید دارای کلید قطع کن و یا کاهنده روشنایی تحت شبکه باشند تا با دریافت  فرمان عدم حضور و یا در صورت وجود نور طبیعی میزان روشنایی مصنوعی را کاهش داده و یا سامانه  روشنایی مصنوعی را به طور کامل خاموش کنند. 

ح) در فضاهای بدون روشنایی طبیعی مانند راهروها و سرویس های بهداشتی، باید دو مدار جداگانه  روشنایی به گونه ای طراحی شوند تا با روشن شدن هر دو مدار میزان نور در سطح مورد نظر مبحث  سیزدهم تأمین شود و در صورت تشخیص عدم حضور توسط سنسور، فرمان لازم صادر شده و با  خاموش شدن روشنایی یکی از مدارها، روشنایی تنها به میزان مورد نیاز برای کار کرد دوربین های  نظارتی تأمین شود. در این حالت باید با اولین تشخیص حرکت یا حضور کاربر هر دور مدار روشن  شده و روشنایی به میزان حداکثر طرح بازگردانده شود. 

خ) در صورت استفاده از لامپ های با قابل تغییر شدت روشنایی، می توان تمام آنها را بر روی یک خط  تغذیه جریان برق قرار داده و در زمان عدم حضور روشنایی همه آنها را تا رسیدن به سطح مورد نیاز  کار کرد دوربینهای نظارتی کاهش داد. 

د) بازدهی لامپ های LED نباید کمتر از ۸۰ لومن بر وات باشد. 

ذ) بازدهی بالاست لامپ های فلورسنت و LED باید بیشتر از ۹۰% باشد. 

ر) در پیوست «۸» مبحث، حداکثر توان روشنایی مجاز سامانه روشنایی مصنوعی داخل ساختمان بر  مبنای وات برمتر مربع برای کاربری های اصلی بر اساس مصرف انرژی کل سامانه روشنایی ساختمان  و همچنین به تفکیک فضاهای مختلف ساختمان و حداکثر توان سامانه روشنایی مصنوعی خارج از  ساختمان ارائه شده است. 

ز) سامانه روشنایی مصنوعی بیرون ساختمان باید مجهز به سنسور سنجش روشنایی نور روز و برنامه  زمان بندی تمام روزهای سال باشد تا به صورت خودکار و فقط در ساعات مورد نیاز روشنایی محوطه و  نمای بیرونی ساختمان را تأمین کند.