مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 1 | ۲-۱۰- تعاریف و اصطلاحات

۱-۲-۱۰- سیستم برق بدون وقفه (UPS) 

uninterruptible power system (UPS) 

مجموعه ای شامل کلیدها مبدل ها و وسایل ذخیره انرژی مانند باتری می باشد که عملکرد آن تامین پیوسته و مداوم توان بار در شرایطی است که توان ورودی به بار دچار اشکال یا قطعی باشد. 

یادآوری - اشکال در توان ورودی هنگامی رخ میدهد که ولتاژ و فرکانس در خارج از محدوده های تلورانس گذرا و حالت ماندگار باشد با اعوجاج یا وقفه ها خارج از حدود مشخص شده برای UPS باشد. 

۲-۲-۱۰- مبدل (توان) (الکترونیکی) 

converter or convertor (electronic) (power)

واحد عملیاتی تبدیل الکترونیکی توان شامل یک یا چند شیر الکترونیکی، ترانسفورماتورها و فیلترها (در صورت لزوم) و وسایل کمکی (در صورت وجود)

یادآوری - در زبان انگلیسی هر دو اصطلاح converter و convertor به کار می رود که هر دو صحیح و به معنای مبدل است. 

۳-۲-۱۰- واحد عملکردی UPS 

UPS functional unit 

واحدهای کاری از قبیل یکسوساز مبدل جریان مستقیم به متناوب (اینورتر) و کلید UPS 

4-2-10- یکسوساز UPS

UPS rectifier
یک مبدل الکترونیکی جریان متناوب به جریان مستقیم (.a.c) به (.d.c) برای یکسوسازی 

۵-۲-۱۰- اینورتر UPS 

یک مبدل الکترونیکی برای تبدیل جریان مستقیم به جریان متناوب 

۶-۲-۱۰- سیستم ذخیره انرژی 

energy storage system 

سیستمی که شامل یک یا چند دستگاه است و برای تأمین توان اینورتر UPS در مدت زمان ذخیره انرژی مورد نیاز  طراحی شده است. 

یادآوری - صرف نظر از چالش های شارژ مجدد نمونه هایی از سیستم های ذخیره انرژی شامل باتری، خازن های دولایه (خازن سوپر یا اولترا)، سیستم های چرخ طیار و پیل - سوختی هستند، گرچه محدود به موارد فوق نیستند. 

۷-۲-۱۰- خط ارتباط (.d.c) 

d.c. link 

اتصال داخلی توان جریان مستقیم بین یکسوساز با یکسوساز شارژر و واحد عملکردی اینورتر 

یادآوری 1- ولتاژ سیستم ذخیره انرژی می تواند با ولتاژ خط ارتباط (.d.c) متفاوت باشد. 

یادآوری 2- خط ارتباط (d.c) میتواند شامل مبدل هایی نیز باشد. 

۸-۲-۱۰- باتری 

battery

مجموعه ای از سلول های الکتروشیمیایی مشابه که به نحوی متصل شده اند تا عملکرد واحدی داشته باشند. 

۹-۲-۱۰- باتری قابل شارژ (سلول های الکتروشیمیایی) 

secondary battery (of electrochemical cells) 

سیستم مرکبی که در آن انرژی الکتریکی واکنش های شیمیایی ایجاد می کند یا بالعکس با انجام واکنش های شیمیایی، انرژی عمدتاً به صورت الکتریکی تحویل داده می شود. 

یادآوری ۱- باتری قابل شارژ با دریچه خود تنظیم شامل سلول هایی است که در شرایط عادی بسته بوده ولی دارای دریچه ای است که در صورت افزایش فشار داخلی از مقدار معین اجازه خروج گاز را می دهد. به سلولهای اسید - سربی با دریچه خود تنظیم اختصارا سلول های VRLA گفته می شود. 

یادآوری ۲- باتری قابل شارژ منفذ دار شامل سلول هایی با بدنه مجهز به دریچه است که گازهای تولید شده حاصل از الکترولیز و تبخیر میتواند آزادانه از آن خارج شده یا از طریق سیستم تخلیه کار بیرون رود. 

۱۰-۲-۱۰- شارژر باتری

battery charger 

وسیله ای که به منظور تبدیل توان (a.c) به توان (d.c) برای شارژ کردن باتری به کار می رود. 

۱۱-۲-۱۰- کلید UPS 

UPS switch 

مجموعه کلیدهای قابل کنترل دستگاه UPS که بر اساس نیاز و به منظور تداوم تامین توان بار قابلیت اتصال درگاه های خروجی را به بار و یا بای پس آن ها را دارد. 

یادآوری 1- در بخش ۱۰-۶ کاربردهای کلید UPS شرح داده شده است. 

یادآوری 2- گروهی از ترمینال ها و پریزها نمونه ای از درگاه است. 

۱۲-۲-۱۰- کلید انتقال 

transfer switch 

کلیدی در دستگاه UPS که برای انتقال توان بار از یک منبع به منبع دیگر به کار می رود. 

یادآوری - انتقال جایگزین کردن مسیر توان تحویلی به بار از یک منبع به منبع دیگر است. 

۱۳-۲-۱۰- قطع کننده آنی 

interrupter 

کلیدی در دستگاه UPS است که قادر به وصل عبور و قطع جریان در شرایط کار عادی مدار و همچنین وصل و عبور جریان برای مدت زمان مشخص و قطع جریان تحت شرایط معین غیر عادی مدار می باشد. 

۱۴-۲-۱۰- کلید جدا ساز 

isolation switch 

کلیدی در دستگاه UPS که دارای عملکرد مکانیکی بوده و فاصله ایزولاسیون لازم را در وضعیت باز فراهم می کند و ممکن است قادر به وصل حمل و قطع جریان بر طبق الزامات عملکردی UPS باشد. 

۱۵-۲-۱۰- کلید رابط 

tie switch 

کلیدی در دستگاه UPS که میتواند دو یا چند شینه را به هم دیگر وصل کند. 

۱۶-۲-۱۰- کلید بای پس تعمیر و نگهداری UPS 

maintenance bypass switch 

کلیدی که برای ایزوله کردن UPS یا بخشی از آن از بار در نظر گرفته شده است تا پیوستگی توان بار در مدت زمان تعمیر و نگهداری از مسیر دیگر ادامه یابد. 

۱۷-۲-۱۰- بای پس (کنار گذر) 

bypass 

مسیر جایگزین تامین توان بار از مبدل AC به منبع اصلی 

۱۸-۲-۱۰- (مسیر) بای پس تعمیر و نگهداری 

maintenance bypass (path) 

مسیر توان جایگزین برای تامین پیوستگی توان بار در مدت زمان تعمیر و نگهداری 

۱۹-۲-۱۰- بای پس استاتیک (بای پس الکترونیکی) 

static bypass (electronic bypass) 

مسیر برق (اصلی یا آماده به کار) که جایگزین مبدل (.a.c) غیر مستقیم است و کنترل آن از طریق یک کلید الکترونیکی قدرت از قبیل ترانزیستورها، تریستورها، ترایاک ها وسایل نیمه هادی با سایر وسایل صورت می گیرد. 

۲۰-۲-۱۰- واحد UPS 

UPS unit 

UPS کاملی است که دست کم یک واحد از هر یک از واحدهای عملکردی زیر داشته باشد : 

    • اینورتر UPS 

    • یکسوساز UPS 

    • باتری با سایر منابع ذخیره انرژی 

یادآوری - یک واحد UPS ممکن است به گونه ای با واحدهای دیگر UPS کار کند که یک UPS موازی با جایگزین را ایجاد کند. 

۲۱-۲-۱۰- UPS تکی 

single UPS 

UPS است که تنها از یک واحد UPS تشکیل شود. 

۲۲-۲-۱۰- UPS موازی 

parallel UPS 

UPS که شامل دو یا چند واحد UPS است که به صورت موازی کار می کنند.

۲۳-۲-۱۰ - سیستم جایگزین

redundant system 

افزودن واحدها یا گروهی از واحدهای عملکردی به سیستم می باشد که بتواند پیوستگی تامین توان مورد نیاز بار را بهبود بخشد. 

۲۴-۲-۱۰- UPS جایگزین آماده به کار 

stand-by redundant UPS 

UPS که در آن یک یا چند واحد UPS به صورت رزرو (پشتیبان) نگه داشته می شود تا هنگامی که UPS اصلی در حال کار دچار نقص شد از آن ها استفاده شود. 

۲۵-۲-۱۰ - UPS جایگزین موازی 

parallel redundant UPS 

UPS شامل تعدادی از واحدهای UPS موازی شده با هم که عمل تأمین توان را مشترکاً انجام می دهند و در صورت بروز نقص در یک یا چند واحد UPS می تواند پیوستگی تامین توان بار کامل را فراهم کند. 

۲۶-۲-۱۰- برق اصلی 

primary power 

منبع برق خارجی است که معمولا برق شهر یا سایر منابع معادل آن از قبیل برق تولید شده توسط خود کاربر می باشد. 

۲۷-۲-۱۰ توان آماده به کار 

stand-by power 

منبع برق خارجی است که برای جایگزینی با برق اصلی در صورت اشکال در آن در نظر گرفته می شود. 

28-۲-۱۰- برگشت تغذیه

backfeed 

وضعیتی که در آن ولتاژ یا انرژی موجود در UPS در حالت کار با انرژی ذخیره یا در زمانی که برق (a.c) ورودی در دسترس نباشد، مستقیماً با از طریق مسیر نشتی به هر یک از ترمینال های ورودی بر می گردد. 

۲۹-۲-۱۰ بار غیر خطی

non-linear load 

باری که در آن پارامتر Z (امپدانس بار) همیشه ثابت نبوده و به سایر پارامترها از قبیل ولتاژ یا زمان بستگی دارد. 

۳۰-۲-۱۰- عملکرد UPS در حالت عادی 

normal mode of UPS operation 

عملکرد UPS در حالت پایدار که تحت شرایط زیر تغذیه شود : 

    الف) تغذیه ورودی (.a.c) در محدوده تلورانس مورد نیاز است و UPS را تغذیه می کند؛ 

    ب) سیستم ذخیره انرژی شارژ شده با تحت شارژ مجدد است. 

    پ) بار در محدوده تلورانس مجاز تعیین شده UPS است. 

    ت) بای پس در دسترس است و در محدوده تلورانس های مشخص شده قرار دارد (در صورت کاربرد) 

۳۱-۲-۱۰- عملکرد UPS در حالت کار با انرژی ذخیره شده (مانند باتری) 

stored energy mode of UPS operation 

عملکرد UPS در حالت پایدار که تحت شرایط زیر تغذیه شود. 

    الف) برق ورودی (.a.c) قطع شده است با خارج از تلورانس مورد نیاز قرار دارد؛ 

    ب) تمامی توان از سیستم ذخیره انرژی (مانند باتری) تأمین شود؛ 

    پ) بار در محدوده تلورانس مجاز تعیین شده UPS قرار دارد. 

۳۲-۲-۱۰- عملکرد UPS در حالت بای پس 

bypass mode of UPS operation 

حالت عملکرد UPS است که توان بار فقط از طریق بای پس تامین می شود. 

۳۳-۲-۱۰- تبدیل دو مرحله ای UPS موسوم به UPS دو تبدیله 

UPS double conversion

عملکردی از UPS است که در آن پیوستگی توان بار توسط اینورتر حفظ می شود به طوری که در حالت کار عادی انرژی از خط ارتباط (d.c) یا در حالت کار با انرژی ذخیره شده از سیستم ذخیره انرژی تأمین می شود. 

یادآوری - ولتاژ و فرکانس خروجی مستقل از شرایط ولتاژ و فرکانس ورودی است. 

۳۴-۲-۱۰- تبدیل دو مرحله ای UPS با بای پس 

UPS double conversion with bypass 

تبدیل دو مرحله ای UPS همراه با اضافه شدن مسیر بای پس جایگزین برای تأمین توان بار است. 

۳۵-۲-۱۰- عملکرد UPS در حالت تعاملی خط 

UPS line interactive operation 

عملکردی از UPS است که در حالت کار عادی بار از برق ورودی (a.c) تنظیم شده در فرکانس تغذیه ورودی و هنگام عملکرد در حالت کار با انرژی ذخیره شده بار از خروجی اینورتر تغذیه می شود. 

۳۶-۲-۱۰- کارکرد تعاملی خط UPS با بای پس 

UPS line interactive operation with bypass 

کار کرد تعاملی خط UPS همراه با اضافه شدن مسیر جایگزین بای پس برای تأمین توان بار است. 

۳۷-۲-۱۰- عملکرد UPS در حالت آماده به کار غیر فعال 

UPS passive stand-by operation 

عملکردی از UPS است که در حالت کار عادی بار از منبع برق اصلی تغذیه شده مگر اینکه برق اصلی خارج از محدوده تعیین شده باشد که در این حالت بار از طریق اینورتر UPS که در حالت کار با انرژی ذخیره شده است. تغذیه می شود. 

یادآوری 1- برق اصلی ممکن است با وسیله های دیگری برای مثال تنظیم کننده های فرورزونانت یا ایستایی تنظیم شود. 

یادآوری 2- به بند ۱۰-۴-۴ مراجعه شود. 

38-۲-۱۰- (کنترل) دستی 

کنترل یک عملکرد با دخالت انسان 

۳۹-۲-۱۰- (کنترل) خودکار 

automatic (control) 

کنترل یک عملکرد بدون دخالت انسان در پاسخ به بروز شرایط از قبل تعیین شده 

۴۰-۲-۱۰- ضریب قدرت (توان) 

power factor 

نسبت قدر مطلق توان حقیقی به توان ظاهری است. 

یادآوری - در این فصل ضریب قدرت بار با فرض اینکه ولتاژ تغذیه کاملاً سینوسی است محاسبه می شود. هرگاه بار غیر خطی باشد ضریب قدرت بار شامل مولفه های هارمونیکی توان است. 

۴۱-۲-۱۰- توان ظاهری 

apparent power 

حاصل ضرب مقدار موثر ولتاژ و جریان در یک درگاه 

۴۲-۲-۱۰- اعوجاج هارمونیکی کل 

total harmonic distortion (THD) 

نسبت مقدار موثر محتوای هارمونیک های موجود یک کمیت متناوب به مقدار موثر مولفه اصلی کمیت 

۴۳-۲-۱۰- زمان بازیابی

recovery time 

فاصله زمانی بین یک تغییر پله ای در یکی از کمیت های کنترلی با کمیت های تأثیر گذار و لحظه ای که کمیت خروجی تثبیت شده به محدوده تلورانس حالت ماندگار برگشته و در آن باقی می ماند. 

۴۴-۲-۱۰- مدت زمان دشارژ انرژی ذخیره شده 

stored energy time 

حداقل زمانی است که UPS پس از اشکال در برق اصلی پیوستگی توان بار را تحت شرایط کاری مشخص تضمین می کند. 

یادآوری - فرض بر این است که سیستم ذخیره انرژی طبق بند ۳۴-۳-۳ استاندارد ملی ایران به شماره ۳-۷۰۲۷ به حد کافی شارژ شده است. 

۴۵-۲-۱۰- مدت زمان شارژ (ذخیره) مجدد انرژی 

restored energy time 

حداکثر زمان لازم برای شارژ دوباره سیستم ذخیره انرژی UPS در حالت کار عادی و گنجایش شارژ نصب شده به گونه ای که مدت زمان انرژی ذخیره دوباره به دست آید. 

۴۶-۲-۱۰- نسبت نامتعادلی 

unbalance ratio 

نسبت تفاوت بین بالاترین و پایین ترین مقادیر موثر هارمونیک های اصلی در یک سیستم سه فاز متناوب به میانگین مقادیر موثر هارمونیک های اصلی جریان ها با ولتاژهای بین سه فاز است. 

یادآوری - نامتعادلی ممکن است با نسبت نامتعادلی (به صورتی که در این فصل بیان شده است) یا با ضریب نامتعادلی بیان شود. برای اطلاعات بیشتر به استاندارد 2-60146 IEC مراجعه شود. 

۴۷-۲-۱۰- ظرفیت اسمی (آمپر ساعت) 

rated capacity 

ظرفیت آمپر - ساعتی است که توسط سازنده برای سلول باتری اظهار می شود. این ظرفیت برای نرخ و زمان دشارژ معین در یک دمای الکترولیت مشخص و گرانش ویژه تا رسیدن به ولتاژ نهایی دشارژ تعیین می شود. 

۴۸-۲-۱۰- تداخل الکترومغناطیسی 

electromagnetic interference 

اختلال در عملکرد وسایل تجیهزات یا سیستم های مختلف ناشی از اغتشاشات الکترومغناطیسی . 

یادآوری - اعتشاش و تداخل به ترتیب علت و معلول هستند. 

۴۹-۲-۱۰- شارژ 

charge 

فرآیند ذخیره انرژی در باتری یا تبدیل انرژی الکتریکی به انرژی شیمیایی 

۵۰-۲-۱۰- دشارژ (تخلیه انرژی) 

discharge 

فرایند تبدیل انرژی شیمیایی باتری به انرژی الکتریکی و در نتیجه کاهش ظرفیت باردهی باتری 

۵۱-۲-۱۰- شارژ نگهداری 

trickle charge 

شارژ اندک و مداومی که تقریباً برابر تلفات داخلی باتری است و آن را در وضعیت شارژ کامل نگه می دارد. شارژ نگهداری ممکن است برای جبران سازی مقادیر دشارژ جزیی ناشی از مصرف بارهای کوچک نیز به کار رود. 

۵۲-۲-۱۰- شارژ شناور

float charge 

اعمال ولتاژ ثابت به یک باتری قابل شارژ برای نگهداری آن در وضعیت شارژ کامل در زمان بیباری با هنگام بهره برداری با بار سبک 

۵۳-۲-۱۰ - شارژ یکسان کننده 

equalizing charge 

شارژ مداومی که به منظور ترمیم کامل مواد فعال تمامی صفحه ها در تمام سلول ها به باتری داده می شود. 

۵۴-۲-۱۰- شارژ سریع 

boost charge 

شارژ چربی کوتاه مدت با نرخ بالا. 

۵۵-۲-۱۰- باتری ذخیره ای 

storage battery 

وسیله ای که به طور مکرر قابلیت ذخیره انرژی الکتریکی به صورت شیمیایی و سپس تبدیل مجدد آن به انرژی الکتریکی را دارد. 

۵۶-۲-۱۰- سلول (سل) ذخیره ای 

storage cell 

واحد پایه در هر باتری ذخیره ای که شامل یک یا چند صفحه مثبت با اتصال الکتریکی به یکدیگر، یک یا چند صفحه منفی با اتصال الکتریکی به یکدیگر جدا کننده های لازم، الکترولیت و ظرف مناسب باشد. یک باتری ذخیره ای ممکن است از یک سلول واحد یا چند سئول با اتصال الکتریکی به یکدیگر تشکیل شود. 

۵۷-۲-۱۰- مواد فعال 

active material 

مواد به کار رفته در صفحات باتری که در هنگام دشارژ با واکنش شیمیایی انرژی الکتریکی تولید میکند. مواد فعال سلول های ذخیره ای در شرایط شارژ به وسیله جریان شارژ کننده به فرایندهای اکسیداسیون با احیاء به شکل ترکیب اصلی باز می شود.