مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 1 | ۲-۱۵- تعاریف و اصطلاحات

۱-۲-۱۵- سیستم حفاظت صاعقه 

lightning protection system (LPS) 

سیستم کاملی که با هدف کاهش خسارت های فیزیکی ناشی از اصابت صاعقه به ساختمان استفاده می شود. 

یادآوری - این سیستم خود از دو قسمت سیستم حفاظت صاعقه داخلی و سیستم حفاظت صاعقه خارجی تشکیل می شود. 

۲-۲-۱۵- سیستم حفاظت صاعقه خارجی (یا بیرونی) 

external lightning protection system 

قسمتی از سیستم حفاظت صاعقه (LPS) که شامل سیستم ترمینال هوایی سیستم هادی نزولی و سیستم ترمینال زمینی می شود. 

۳-۲-۱۵- سیستم حفاظت صاعقه داخلی (یا درونی) 

internal lightning protection system 

قسمتی از سیستم حفاظت صاعقه (LPS) که شامل هم بندی هم پتانسیل کننده صاعقه و/یا عایق بندی الکتریکی حفاظت صاعقه خارجی می شود. 

۴-۲-۱۵- سیستم الکتریکی

electrical system 

سیستمی شامل اجزای تغذیه برق فشار ضعیف 

۵-۲-۱۵- سیستم الکترونیکی 

electronic system 

سیستمی که شامل اجزای الکترونیکی حساس از قبیل تجهیزات مخابراتی، کامپیوتر، سیستم های ابزار دقیق و کنترلی، سیستم های رادیویی و تاسیسات الکترونیک قدرت است. 

۶-۲-۱۵- واسط های ایزوله کننده 

isolating interfaces 

ادوانی که قادر به کاهش سرج های هدایت شده. بر روی خطوط ورودی به زون حفاظت صاعقه هستند. 

یادآوری 1- این ادوات شامل ترانسفورماتورهای ایزوله (که به یک صفحه محافظ زمین شده مابین سیم پیچ ها مجهز هستند) و کابل های فیبر نوری عاری از فلز و اپتوکوپلرها (تزویج کننده های نوری) هستند. 

یادآوری 2- مشخصه تحمل عایقی این تجهیزات با به صورت ذاتی و یا از طریق وسیله حفاظتی سرج برای کاربرد مورد نظر مناسب هستند. 

۷-۲-۱۵- ضربه الکترومغناطیسی صاعقه 

lightning electromagnetic impulse 

LEMP 

تمامی اثرات الکترو مغناطیسی ناشی از جریان صاعقه از طریق تزویج مقاومتی القایی و خازنی که باعث ایجاد سرج ها و میدان های الکترو مغناطیسی می شوند.

۸-۲-۱۵- سرج (فراتاخت) 

surge 

پدیده گذرای ایجاد شده به وسیله ضربه الکترو مغناطیسی صاعقه که به صورت یک اضافه ولتاژ و ایا اضافه جریان ظاهر می شود.

۹-۲-۱۵- تدابیر حفاظتی SPM) LEMP) 

LEMP protection measures 

SPM 

شامل تدابیر در نظر گرفته شده به منظور حفاظت سیستمهای داخلی در برابر اثرات ضربه الکترو مغناطیسی صاعقه است. 

یادآوری - این تدابیر جزئی از سیستم کلی حفاظت صاعقه است. 

۱۰-۲-۱۵- الکترود زمین فونداسیون (پی سازه) 

foundation earth electrode 

حرمی است فلزی مدفون در خاک زیر فونداسیون ساختمان یا ترجیحاً تعبیه شده در بتن فونداسیون ساختمان، عموماً  به شکل حلقه بسته که شرایط کامل یک الکترود زمین را داشته باشد. 

۱۱-۲-۱۵- اجزای طبیعی LPS 

natural component of LPS 

اجزای فلزی ای که مخصوص سیستم حفاظت صاعقه نصب نشده اند و می توانند به صورت مازاد بر سیستم حفاظت صاعقه استفاده شده یا در برخی موارد می توانند به عنوان یک یا چند جز از سیستم حفاظت صاعقه عمل کنند. 

یادآوری - مثال هایی از استفاده از این اصطلاح عبارت است از : 

    • ترمینال هوایی طبیعی 

    • هادی نزولی طبیعی 

    • الکترود زمین طبیعی 

۱۲-۲-۱۵- اجزای اتصال دهنده 

connecting component 

قسمتی از یک سیستم حفاظت صاعقه که برای اتصال هادیها به هم دیگر یا تاسیسات فلزی استفاده می شوند. 

یادآوری - این اجزا همچنین شامل جمپرها و قطعات انبساط پذیر می شوند. 

۱۳-۲-۱۵- بست نگهدارنده 

fixing component 

قسمتی از یک سیستم حفاظت صاعقه که برای ثابت و محکم نگه داشتن عناصر سیستم حفاظت صاعقه به ساختمان تحت حفاظت استفاده می شود. 

۱۴-۲-۱۵- تاسیسات فلزی 

metal installations 

اجرام فلزی موجود در ساختمان تحت حفاظت که ممکن است مسیری برای عبور جریان صاعقه تشکیل دهند، از قبیل لوله ها راه پله ها ریل راهنمای آسانسور داکت های تهویه گرمایش و تهویه مطبوع آرماتورهای به هم پیوسته، اجرای فلزی ساختمان .

۱۵-۲-۱۵- قسمت های رسانای خارجی 

external conductive parts 

اجرام فلزی ای که از خارج به ساختمان تحت حفاظت وارد و یا از آن خارج می شوند از قبیل لوله ها، زره فلزی، کابل، داکت های فلزی و غیره که ممکن است قسمتی از جریان صاعقه را حمل کنند.

۱۶-۲-۱۵- هم بندی هم پتانسیل کننده صاعقه 

lightning equipotential bonding (EB) 

به هم بندی قسمتهای فلزی مجزا از هم در یک سیستم حفاظت صاعقه به وسیله اتصال مستقیم یا از طریق وسایل حفاظتی سرج (SPD) به منظور کاهش اختلاف پتانسیل ما بین آنها ناشی از جریان صاعقه گفته می شود.

۱۷-۲-۱۵- آرماتورهای به هم پیوسته 

interconnected reinforcing steel 

قطعات فولادی داخل یک سازه بتنی که از لحاظ الکتریکی پیوسته باشند. 

یادآوری - در اسکلت بتنی تنها با تعبیه یک شبکه مش از هادی مناسب و اتصال آن به آرماتورها از طریق کلمپ پیوستگی الکتریکی موثر و قابل قبولی ایجاد می شود (ر.ک. بند ۱۳-۷-۴ فصل ۱۳) 

۱۸-۲-۱۵- فاصله جدایی

separation distance 

فاصله بین دو قسمت فلزی به گونه ای که نتواند بین آنها قوس خطرناکی رخ دهد.

۱۹-۲-۱۵- کلاس سیستم حفاظت صاعقه 

class of LPS 

اعدادی که نشان دهنده طبقه بندی یک سیستم حفاظت صاعقه مطابق با ترازی است که طراحی LPS بر اساس پارامترهای آن انجام شده است. 

۲۰-۲-۱۵- طراح حفاظت صاعقه 

lightning protection designer 

شخصیتی است ذیصلاح دارای صلاحیت حرفه ای و کار آزموده در زمینه طراحی سیستم حفاظت صاعقه .

۲۱-۲-۱۵- مجری حفاظت صاعقه 

lightning protection installer 

شخصیتی است ذیصلاح دارای صلاحیت حرفه ای و کارآزموده در زمینه نصب و اجرای سیستم حفاظت صاعقه. 

۲۲-۲-۱۵- ایزوله کننده قوسی (یا جرقه ای) (ISG) 

isolating spark gap (ISG) 

تجهیزی است مجهز به یک شکاف با فاصله هوایی با امکان تخلیه الکتریکی که هدف از نصب آن ایزوله کردن الکتریکی  قسمت های رسانای تاسیسات است. 

یادآوری - در هنگام اصابت یک صاعقه قسمت های مختلف تاسیسات در نتیجه وقوع پدیده تخلیه الکتریکی در فاصله هوایی ISG به صورت موقت به لحاظ الکتریکی به هم متصل می شوند. 

۲۳-۲-۱۵- تراز حفاظت صاعقه 

lightning protection level (LPL) 

عددی است جامع مجموعه ای از پارامترهای جریان صاعقه که متناسب با این احتمال هستند که در شرایط وقوع یک  صاعقه طبیعی این پارامترها از مقادیر طراحی شده حداقل و حداکثر تعیین شده آن تراز تجاوز نکنند.

یادآوری - تراز حفاظتی صاعقه برای طراحی تدابیر حفاظتی مطابق با برخی از پارامترهای جریان صاعقه، مورد استفاده قرار می گیرد. 

۲۴-۲-۱۵- زون حفاظت صاعقه 

lightning protection zone (LPZ) 

زون با ناحیه ای که محیط الکترو مغناطیسی صاعقه برای آن تعریف شده است. 

یادآوری - مرز زون های مختلف یک سیستم حفاظت صاعقه لزوماً مرزهای فیزیکی مانند دیوارها، کف و سقف نیستند. 

۲۵-۲-۱۵ - سیستم SPD هماهنگ شده 

coordinated SPD system 

ادوات SPD که به درستی انتخاب هماهنگ و نصب شده اند تا سیستمی را جهت کاهش خرابی سیستم های الکتریکی و  الکترونیکی تشکیل دهند. 

۲۶-۲-۱۵- ریسک 

risk (R) 

میزان اتلاف (از دست رفتن) متوسط سالانه (انسان ها یا دارایی ها) ناشی از صاعقه تقسیم بر میزان کل آن ها در  ساختمان تحت حفاظت. 

۲۷-۲-۱۵- ریسک قابل تحمل 

tolerable risk (RT) 

حداکثر ریسکی است که برای ساختمان تحت حفاظت می تواند قابل تحمل باشد. 

28-۲-۱۵- شیلد مغناطیسی

magnetic shield 

پوشش فلزی بسته ی شبکه ای شکل یا پیوسته که ساختمان تحت حفاظت یا قسمتی از آن را می پوشاند و برای کاهش خرابی سیستم های الکتریکی و الکترونیکی استفاده می شود. 

۲۹-۲-۱۵- سیستم های داخلی 

internal systems 

به سیستم های الکتریکی و الکترونیکی در داخل ساختمان گفته می شود.

۳۰-۲-۱۵- خط 

line 

به خط برق یا خط مخابراتی متصل به ساختمان تحت حفاظت گفته می شود. 

۳۱-۲-۱۵- میله منتهی به زمین 

earth lead-in rod 

میله نصب شده مابین هادی نزولی مفصل آزمون و الکترود زمین است. 

یادآوری - میله منتهی به زمین برای بهبود پایداری مکانیکی استفاده می شود. 

۳۲-۲-۱۵- هادی نزولی

down conductor 

قسمتی از سیستم حفاظت صاعقه خارجی است که به منظور هدایت جریان صاعقه از سیستم ترمینال هوایی به ترمینال زمینی استفاده می شود. 

۳۳-۲-۱۵- سیستم ترمینال هوایی 

air termination system 

قسمتی از سیستم حفاظت صاعقه خارجی که از عناصر فلزی از قبیل میله ها، هادی های مش شده یا سیم های گارد به منظور جذب و دریافت صاعقه ها استفاده می شود. 

۳۴-۲-۱۵- سیستم ترمینال زمینی 

earth termination system 

قسمتی از سیستم حفاظت صاعقه خارجی که به منظور هدایت و پراکنده کردن جریان صاعقه به زمین استفاده می شود.

۳۵-۲-۱۵- قطعه انبساط پذیر 

expansion piece 

نوعی قطعه اتصال دهنده بین دو قسمت به منظور فراهم کردن امکان جبران سازی تغییرات طول هادی ها و یا تاسیسات فلزی ناشی از تغییرات دما است.

۳۶-۲-۱۵- شینه هم بندی 

bonding bar 

شینه فلزی که از طریق آن تاسیسات فلزی قسمت های رسانای خارجی، خطوط برق و مخابرات و سایر کابل ها می توانند به سیستم حفاظت خارجی متصل شوند. 

۳۷-۲-۱۵- شبکه هم بندی 

bonding network 

شبکه به هم پیوسته از همه قسمت های رسانای ساختمان و از سیستم های داخلی (غیر از قسمت های برق دار) به سیستم ترمینال زمینی 

38-۲-۱۵- هادی هم بندی 

bonding conductor 

هادی اتصال دهنده قسمت های رسانای جداسازی شده به سیستم حفاظت صاعقه خارجی 

۳۹-۲-۱۵- ساختمان تحت حفاظت 

structure to be protected 

ساختمانی که برای آن حفاظت در برابر اثرات صاعقه مطابق با این نشریه الزامی است. 

یادآوری - یک ساختمان تحت حفاظت ممکن است خود قسمتی از یک ساختمان بزرگ تر باشد. 

۴۰-۲-۱۵- سیستم حفاظت صاعقه خارجی ایزوله شده از ساختمان تحت حفاظت 

external LPS isolated from the structure to be protected 

نوعی سیستم حفاظت خارجی است که به همراه سیستم ترمینال هوایی و سیستم هادی نزولی به گونه ای جانمایی شده که مسیر جریان صاعقه هیچ گونه تماسی با ساختمان تحت حفاظت نداشته باشد. 

یادآوری - در یک سیستم حفاظت صاعقه ایزوله شده از وقوع قوس های خطرناک مابین سیستم حفاظت صاعقه و ساختمان جلوگیری می شود. 

۴۱-۲-۱۵- سیستم حفاظت صاعقه خارجی ایزوله نشده از ساختمان تحت حفاظت 

external LPS not isolated from the structure to be protected 

نوعی سیستم حفاظت خارجی است که به همراه سیستم ترمینال هوایی و سیستم هادی نزولی، به گونه ای جانمایی شده که مسیر جریان صاعقه می تواند با ساختمان تحت حفاظت در تماس باشد. 

۴۲-۲-۱۵ - الکترود زمین رینگ 

ring earth electrode 

الکترود زمینی است به شکل یک حلقه بسته دور تا دور ساختمان زیر یا روی سطح زمین 

۴۳-۲-۱۵- هادی رینگ 

ring conductor 

یک هادی به شکل حلقه بسته دور تا دور ساختمان و متصل به هادیهای نزولی است (برای توزیع جریان صاعقه بین آن ها) .

۴۴-۲-۱۵- وسیله حفاظتی سرج (SPD) برق گیر حفاظتی 

surge arrester 

surge protective device (SPD) 

تجهیزی است که اضافه ولتاژهای گذرا را محدود و سرجهای جریان را به زمین منحرف میکند و حداقل شامل یک المان غیر خطی است. 

۴۵-۲-۱۵- حداکثر ولتاژ کار دایم (Uc) 

maximum continuous operating voltage 

حداکثر ولتاژ (a.c) مؤثر یا (d.c) که به طور دایم در حالت های حفاظتی به SPD اعمال میشود. این مقدار معادل با ولتاژ اسمی است. 

۴۶-۲-۱۵- تراز حفاظت ولتاژ (Up) 

voltage protection level 

عددی است که کارکرد SPD را در محدود کردن ولتاژ دو سر ترمینال های خود مشخص می کند. این مقدار از بالاترین سطح ولتاژ محدود شده اندازه گیری شده، بزرگ تر است. تراز حفاظت ولتاژ بر اساس لیستی از مقادیر ترجیحی انتخاب می شود. 

۴۷-۲-۱۵- جریان تخلیه نامی (In) 

nominal discharge current 

مقدار پیک جریان یک شکل موج ۸/۲۰ است که از SPD عبور می کند و برای دسته بندی SPDها در آزمون کلاس II و همچنین به عنوان یک پیش شرط آزمون های کلاس I و II برای SPD استفاده می شود. 

48-۲-۱۵- جریان ضربه (Iimp) 

impulse current 

این جریان با سه پارامتر مقدار پیک جریان ضربه ای Ipeak ، بار الکترونی Q و انرژی مخصوص W/R تعریف می شود. از این پارامتر برای آزمون کلاس I در دسته بندی SPDها استفاده می شود. 

۴۹-۲-۱۵- وسیله (حفاظتی) جریان باقی مانده (RCD) 

residual current (protective) device (RCD) 

کلید مکانیکی و یا مجموعه ای از قطعاتی است که تحت شرایط خاص در زمان رسیدن جریان باقی مانده ای بیش از یک مقدار داده شده، قطع می کند. 

۵۰-۲-۱۵- دسته بندی آزمون ضربه 

impulse test classification 

۱-۵۰-۲-۱۵- آزمون کلاس I 

class I test 

به مراحل آزمونی گفته می شود که با جریان تخلیه نامی (In) ولتاژ ضربه ای ۱٫۲/۵۰ و حداکثر جریان ضربه (Iimp) به منظور آزمودن وسایل حفاظتی سرج کلاس I صورت می گیرد. 

۲-۵۰-۲-۱۵- آزمون کلاس II 

class II test 

به مراحل آزمونی گفته می شود که با جریان نامی تخلیه (In) ولتاژ ضربه ای ۱٫۲/۵۰ و حداکثر جریان تخلیه (Imax) به منظور آزمودن وسایل حفاظتی سرج کلاس II صورت می گیرد. 

۳-۵۰-۲-۱۵- آزمون کلاس III 

class III test 

به مراحل آزمونی گفته می شود که با موج ترکیبی (۸/۲۰ ، ۱٫۲/۵۰) به منظور آزمودن وسایل حفاظتی سرج کلاس III صورت می گیرد. 

۵۱-۲-۱۵- ولتاژ قابل تحمل ضربه ای اسمی (Uw) 

rated impulse withstand voltage 

ولتاژی است که توسط سازنده برای کل یا قسمتی از یک دستگاه در سیستم معرفی می شود و مشخص کننده توانایی تحمل عایقی آن در برابر اضافه ولتاژها است. در این نشریه تنها ولتاژ تحمل عایقی بین قسمت های برقدار و زمین مورد نظر است. 

۵۲-۲-۱۵- سامانه هشدار توفان تندری 

thunderstorm warning system (TWS) 

سامانه ای متشکل از ردیاب های توفان تندری که قادر به پایش صاعقه با فعالیت های آتی صاعقه در منطقه تحت پایش (MA) هستند و ابزارهایی که برای پردازش داده های دریافتی برای صدور یک اخطار معتبر (هشدار) مرتبط با رویدادها یا شرایط مرتبط صاعقه (LREs یا LRC) برای بخش مشخصی از محیط اطراف (SA) استفاده می شوند.