مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 1 | ۲-۷- تعاریف و اصطلاحات

۱-۲-۷- تابلو قدرت و فرمان فشار متوسط 

medium voltage switchgear and controlgear 

ترکیبی از وسایل کلیدزنی فشار متوسط همراه با تجهیزات کنترل اندازه گیری حفاظت و تنظیم است که شامل وسایل جانبی، اتصالات مربوط محفظه ها و سازه های نگه دارنده آن است. در این فصل جهت اختصار، از عنوان تابلو فشار متوسط به جای تابلو قدرت و فرمان فشار متوسط استفاده می شود. 

۲-۲-۷- تابلو قدرت و فرمان فشار متوسط با پوشش فلزی 

metal-enclosed switchgear and controlgear 

مجموعه تابلوهای قدرت و فرمان فشار متوسط که دارای پوشش خارجی فلزی با اتصال زمین بوده و به استثنای اتصالات خارجی به طور کامل مونتاژ شده باشد. 

۳-۲-۷- تابلو قدرت و فرمان فشار متوسط با پوشش فلزی متال کلد 

medium voltage metal clad switchgear and controlgear 

تابلو فشار متوسط با پوشش فلزی که با ویژگی های لازم زیر مشخص می شود. 

الف) کلید اصلی قطع و وصل به صورت جداشونده است به گونه ای که مکانیزمی در آن برای تغییر حالت فیزیکی از وضعیت اتصال به وضعیت جدا شده تعبیه شده است. همچنین کلید اصلی به وسایل جدا کننده اولیه خودتراز و خود کوپل شونده مجهز است و مدارهای کنترلی اتصالات جدا شدنی دارد. 

ب) قسمت های اصلی مدار اولیه شامل کلید اصلی یا تجهیزات کلیدزنی، باسبارها، ترانسفورماتور اندازه گیری ولتاژ و .... با محفظه های فلزی زمین شده محصور شده است به گونه ای که به جز بازشوهای کوچکی که برای عبور سیم، یا دسته ای از سیم ها ارتباطات مکانیکی با موارد مشابه تعبیه شده اند بسته شده باشد. 

پ) تمام قسمت های برق دار با خانه های فلزی زمین شده محصور شده اند. 

ت) دریچه های حفاظتی اتوماتیک اجزا مدار اولیه را در حالت های مختلف خارج از سرویس تست یا خارج از تابلو می پوشاند. 

ث) سراسر با سیارها و اتصالات اولیه با مواد عایقی پوشانده شده است. 

ج) اینترلاک مکانیکی برای توالی عملکرد مناسب در شرایط کار عادی فراهم شده است. 

چ) ابزارها، کنتورها، رله ها، وسایل کنترلی ثانویه و سیم کشی آن ها توسط موانع فلزی زمینی از تمام عناصر مدار اولیه جدا می شود، به استثنای سیم های با طول کوتاه مانند ترمینال های ترانسفورماتورهای اندازه گیری 

ح) دری که از طریق آن قطع کننده مدار به داخل محفظه وارد می شود ممکن است به عنوان در دسترسی به بخش کنترلی ابزارهای اندازه گیری و رله ها نیز عمل کند. 

یادآوری - تمام تابلوهای مثال کلد تابلو با پوشش فلزی هستند اما همه تابلوهای با پوشش فلزی را نمی توان تابلوی مثال کلد عنوان نمود. 

۴-۲-۷- اجزا تابلو قدرت و فرمان فشار متوسط 

۱-۴-۲-۷- محفظه 

enclosure 

آن قسمت از تجهیزات است که نوع و درجه مناسبی از حفاظت را برای کاربردهای مورد نظر، تأمین می کند. 

۲-۴-۲-۷- دریچه حفاظتی 

shutter 

جزیی از تابلو قدرت و فرمان فشار متوسط با پوشش فلزی که می تواند متحرک بوده و در یکی از دو وضعیت زیر باشد؛ 

    • وضعیتی که اجازه می دهد کنتاکت های متحرک با کنتاکت های ثابت درگیر شود. 

    • وضعیتی که به صورت قسمتی از پوشش یا جداره درآمده و کنتاکت های ثابت را می پوشاند. 

۳-۴-۲-۷- بوشینگ 

bushing 

ساختاری که یک هادی را از میان یک پوشش یا جداره عبور داده و آن را نسبت به آن ها عایق می کند و شامل متعلقات اتصالات به جداره و پوشش نیز می شود.

۴-۴-۲-۷- کنتاکت تجهیزات کلیدزنی مکانیکی 

contact (of a mechanical switching device) 

اجزا رسانایی که برای تامین پیوستگی مدار طراحی شده اند. اجزایی که در حرکت نسبی خودشان و در حالت های مختلف قطع یا وصل مدار و در انواع کنتاکت های کشویی و لولایی می توانند پیوستگی مدار را حفظ نمایند. 

۵-۴-۲-۷- مدار اصلی 

main circuit 

تمام قسمت های رسانای ولتاژ بالا تابلو فشار متوسط با پوشش فلزی که در یک مدار وجود دارد و برای عبور جریان عادی نامی در نظر گرفته شده است. 

۶-۴-۲-۷- مدار کمکی (در یک تجهیز کلیدزنی)

auxiliary circuit (of a switching device) 

تمام قسمتهای رسانای یک تجهیز کلیدزنی که در مداری (به غیر از مدار اصلی) مدار اتصال زمین و مدارهای فرمان تجهیزات، قرار دارند. 

۷-۴-۲-۷- مدار فرمان در یک تجهیز کلیدزنی 

control circuit (of a switching device) 

تمام قسمت های رسانای یک تجهیز کلیدزنی در یک مدار به غیر مدار اصلی است که برای عملکرد قطع یا وصل یا هر دو استفاده می شود. 

۸-۴-۲-۷- کنتاکت کمکی 

auxiliary contact 

کنتاکتی که در مدار کمکی قرار دارد و توسط تجهیز کلیدزنی عمل می کند. 

۹-۴-۲-۷- مدار اتصال زمین 

earthing circuit 

هادی ها اتصالات و اجزای رسانای وسایل اتصال زمین که برای اتصال بخش های رسانای با ولتاژ بالا به سیستم زمین تاسیسات به کار می رود. 

۱۰-۴-۲-۷- وسیله نشان دهنده وضعیت 

position indication device 

بخشی از کلید مکانیکی که وضعیت کلید را مشخص میکند مانند وضعیت قطع وصل یا در صورت لزوم وضعیت زمین شده. 

۱۱-۴-۲-۷ وسیله اینترلاک

interlocking device 

وسیله ای که عملکرد یک وسیله قطع و وصل را به وضعیت یا عملکرد یک یا چند قطعه دیگر از تجهیزات وابسته می کند. 

۱۲-۴-۲-۷- خانه ولتاژ بالا 

high voltage compartment. 

بخشی از تابلو قدرت و فرمان با پوشش فلزی شامل اجزا رسانا ولتاژ بالا که به جز محل هایی که برای اتصالات کنترل یا تهویه باید باز بماند بسته شده باشد چهار مدل از این خانه های ولتاژ بالا معرفی شده است. در سه مدل این خانه ها می توانند باز باشند که به آن ها قابل دسترس می گویند و در یک مورد نمی تواند باز باشد که به آن غیر قابل دسترس می گویند و به شرح زیر هستند : 

     الف) خانه دسترس پذیر کنترل شده با اینترلاک

     interlock-controlled accessible compartment 

خانه ولتاژ بالا که به منظور عملکرد یا نگهداری عادی تابلو (به عنوان مثال تعویض فیوز) توسط سازنده می تواند باز شود (قابل باز شدن است) و نحوه دسترسی به تابلو توسط طراح تابلو کنترل و تعیین شده است. نصب، توسعه، تعمیر و .... جزء نگهداری عادی تابلو محسوب نمی شود. 

     ب) خانه دسترس پذیر مبتنی بر رویه 

     procedure-based accessible compartment 

خانه ولتاژ بالا که به منظور عملکرد یا نگهداری عادی توسط سازنده میتواند باز شود (قابل باز شدن است) و نحوه دسترسی به داخل محفظه توسط یک روش مناسب همراه با قفل کنترل می شود. نصب ،توسعه تعمیرات تجهیزات و ...... جزء نگهداری عادی محسوب نمی شود. 

     پ) خانه دسترس پذیر مبتنی بر ابزار 

     tool-based accessible compartment 

خانه ولتاژ بالا که ممکن است باز شود اما نه برای عملکرد یا نگهداری عادی بلکه به دلایل خاصی (مثلا تست کابل) ممکن است باز شود. در این حالت برای دسترسی به خانه به ابزارها و روش های خاصی برای باز کردن محفظه یا خانه های تابلو نیاز است. 

     ت) خانه دسترس ناپذیر 

     none accessible compartment 

خانه ولتاژ بالا که تحت هیچ شرایطی نباید باز شود چرا که ممکن است سبب اختلال در عملکرد یا آسیب رسیدن به تجهیزات شود به عنوان مثال خانه های پرشده از گاز که نیاز به تعمیر و نگهداری نداشته و مستقل از شرایط آب و هوایی عملکرد مطلوب دارند. 

۱۳-۴-۲-۷- جداساز (سکسیونر) 

disconnector 

وسیله مکانیکی قطع و وصل است که در حالت قطع فاصله جدایی لازم بین کنتاکت ها را مطابق الزامات معین به وجود می آورد. 

یادآوری - جدا کننده قادر است فقط هنگامی یک مدار را قطع یا وصل کند که جریان های قابل اغماض برقرار شده یا قطع شوند یا تغییر قابل ملاحظه ای بین ولتاژ دو سر هر یک از قطب های کلید جدا کننده ایجاد نشود. 

همچنین جدا کننده می تواند جریان هایی را در شرایط عادی از مدار عبور دهد و برای زمانی مشخص جریان هایی را در شرایط غیر عادی مانند اتصال کوتاه تحمل کند. 

۱۴-۴-۲-۷- کنتاکتور مکانیکی 

mechanical contactor 

تجهیز کلیدزنی مکانیکی که فقط دارای یک وضعیت سکون است و به روشی غیر دستی به کار انداخته می شود، قادر به وصل، عبور و قطع جریان ها در شرایط عادی مدار است، همچنین قادر به وصل و عبور جریانها در شرایط عادی مدار از جمله شرایط اضافه بار بهره برداری است. 

۱۵-۴-۲-۷ - شینه یا باسبار 

busbar 

رسانا با امپدانس کم که چندین مدار الکتریکی می توانند در نقاط مختلف به آن متصل شود. 

۱۶-۴-۲-۷- بخش قابل جدا شدن 

removable part 

بخشی از تابلو فشار متوسط با پوشش فلزی متصل به مدار اصلی که ممکن است کاملاً از تابلوی با پوشش فلزی بیرون آمده و مجدد در تابلو قرار گیرد حتی در شرایطی که مدار اصلی واحد عملگر برق دار باشد. 

۱۷-۴-۲-۷ بخش کشویی 

withdrawable part 

بخش قابل جدا شدن از تابلو با پوشش فلزی که میتواند حرکت نموده و در وضعیت هایی قرار بگیرد که فاصله جدایی و تفکیک لازم را در حالت قطع تأمین نموده در حالی که هنوز به صورت مکانیکی از تابلو جدا نشده است. 

۱۸-۴-۲-۷ وضعیت سرویس 

service position (connected position) 

وضعیتی که بخش قابل جدا شدن به صورت کامل برای کارکرد پیش بینی شده متصل شده است. 

۱۹-۴-۲-۷ - وضعیت متصل به زمین 

earthing position 

وضعیت بخش متحرک یا سکسیونر در حالتی که با وصل مکانیکی کلید باعث اتصال کوتاه و اتصال به زمین مدار اصلی می شود. 

۲۰-۴-۲-۷- وضعیت تست (بخش کشویی)

test position (of a withdrawable part) 

وضعیت بخش کشویی به صورتی که فاصله جدایی و تفکیک لازم در مدار اصلی ایجاد شده اما اتصال مدارهای کمکی برقرار است. 

۲۱-۴-۲-۷- وضعیت جدا شده یا خارج از سرویس (برای بخش کشویی) 

disconnected position (of a withdrawable part) 

وضعیت بخش کشویی در حالتی که فاصله جدایی لازم برای مدار بخش کشویی ایجاد شده است اما همچنان از نظر مکانیکی به محفظه تابلو متصل است. 

۲۲-۴-۲-۷- وضعیت خارج از تابلو (برای بخش قابل جدا شدن) 

removed position (of a removable part) 

وضعیت بخش قابل جدا شدن زمانی که از تابلو خارج است و هیچ ارتباط الکتریکی یا مکانیکی با محفظه تابلو وجود ندارد. 

۵-۲-۷- مفهوم از دست رفتن تداوم سرویس دهی LSC 

loss of service continuity category 

طبقه بندی این مفهوم بدان معناست که در زمان باز کردن یک خانه ولتاژ بالا قابل دسترس در تابلو کدام یک از سایر خانه های ولتاژ بالا یا واحدهای عملگر می توانند برق دار باقی بمانند. بر این اساس چهار دسته بندی عدم تداوم سرویس دهی به صورت زیر تعریف شده است. 

LSC1-LSC2-LSC2A-LSC2B 

۱-۵-۲-۷- دسته LSC2 

واحد عملگر دارای حداقل یک خانه قابل دسترس برای اتصال ولتاژ بالا (که خانه اتصالات نامیده می شود) است، به طوری که در صورت باز بودن این خانه حداقل یک باسبار می تواند همچنان برق دار بماند و بهره برداری عادی سایر واحدهای عملگر را می توان ادامه داد.

اگر واحدهای عملگر LSC2 دارای بخش های قابل دسترس غیر از خانه اتصالات باشند تقسیم بندی اضافی LSC2A و LSC2B تعریف می شوند.

۲-۵-۲-۷- دسته LSC2A :  

واحد عملگر دسته LSC2 زمانی که یک خانه در دسترس )به جز خانه باسبار تابلوهای قدرت و فرمان تک باسبار) باز باشد حداقل یک باسبار بتواند برق دار بماند و سایر واحدهای عملگر تابلو را می توان به طور عادی بهره برداری نمود. 

۳-۵-۲-۷- دسته LSC2B :

واحد عملگر دسته LSC2A در جایی که اتصالات ولتاژ بالا مانند اتصالات کابل ها به واحدهای عملگر می تواند برق دار باقی بماند در صورتی که هر یک از سایر بخش های ولتاژ بالا قابل دسترس باز باشد.

۴-۵-۲-۷- دسته LSC1 :

واحد عملگر دارای یک یا چند بخش ولتاژ بالای قابل دسترس است به طوری که در صورت باز بودن هر یک از این بخش ها حداقل یکی از واحدهای عملگر دیگر تابلو باید بی برق شود. 

۶-۲-۷- طبقه بندی استقامت در برابر قوس داخلی 

internal are classification (IAC) 

عملکرد تابلوهای فشار متوسط با پوشش فلزی در خصوص حفاظت اشخاص در مجاورت تابلو در حوادثی که قوس داخلی در تابلو اتفاق می افتد باید مشخص شود. این مشخصه از طریق انجام یک آزمون نوعی قابل استحصال است. جهت معرفی IAC تابلوهای مختلف از حروف اختصاری زیر استفاده می شود. 

    • دسترس پذیری :

      A: امکان دسترسی فقط برای افراد کارآزموده وجود دارد. 

      B: امکان دسترسی عمومی وجود دارد. (یعنی شرایط تست تابلو باید سخت گیرانه تر باشد)

    • نحوه دسترسی به جوانب تعریف شده تابلو :

      F: دسترسی از جلو 

      L: دسترسی از کنار 

      R: دسترسی از پشت 

    • مقدار و مدت زمان برقراری جریان قوس داخلی (برحسب کیلو آامپر و ثانیه) 

مثال : عبارت IAC B FLR 21 kA, 1 s بدین معنا است که تابلو در دسترس عموم بوده و از جلو و پشت و کناره ها قابل دسترس است. مقدار جریان قوس داخلی ۲۱ کیلو آمپر و مدت زمان برقراری آن حداکثر یک ثانیه است. 

۷-۲-۷- بالاترین ولتاژ برای تجهیزات 

highest voltage for equipment 

بیشترین ولتاژ فاز به فاز (مقدار RMS) که تجهیزات از لحاظ عایق بندی برای آن طراحی شده اند همچنین سایر مشخصاتی که در استانداردهای مربوط به تجهیزات به این ولتاژ مرتبط است. 

۸-۲-۷- جریان اسمی عادی 

rated normal current (Ir) 

جریان اسمی تابلوی قدرت و فرمان مقدار موثر جریانی است که تابلوی قدرت و فرمان قادر است تحت شرایط مشخص بهره برداری به طور دایم از خود عبور دهد. 

مقادیر جریان اسمی از سری R10 انتخاب می شود. سری R10 از اعداد پایه زیر تشکیل می شود که در ۱۰ به توان n ضرب می شوند. 

8 - 6/3 - 5 - 4 - 3/15 - 2/5 - 2 - 1/6 - 1/25 - 1

۹-۲-۷- جریان ایستادگی کوتاه مدت 

rated short-time withstand current (Ik) 

مقدار موثر جریانی است که مدار تابلوی قدرت و فرمان در حالت وصل در زمان مشخص و شرایط تعیین شده بتواند از خود عبور دهد. زمان ترجیحی تعیین شده برای عبور جریان اتصال کوتاه ۱ ثانیه است. مقادیر زمان دیگری کمتر یا بیش تر از ۱ ثانیه می تواند باشد مانند: ۰٫۵ ، ۲ و ۳ ثانیه .

مقدار این جریان از سری R10 انتخاب می شود. 

۱۰-۲-۷- جریان ایستادگی پیک 

rated peak withstand current (Ip) 

حداکثر مقدار جریانی است که مدار تابلوی قدرت و فرمان یا اجزای کلیدزنی در حالت وصل تحت شرایط مشخص شده جهت سرویس دهی بتواند تحمل کند. 

۱۱-۲-۷- اینترلاک ها 

اینترلاک بین اجزا مختلف تجهیزات تابلو به جهت حفاظت و بهره برداری آسان تعبیه شده اند. وجود این سیستم باعث می شود تا بهره بردار نتواند حالتی را به وجود آورد که دستگاه برای آن طراحی نشده است یا دستگاه در حالتی قرار گیرد که برای بهره بردار خطر به بار آورد. موارد زیر برای مدارهای اصلی الزامی است : 

     • تابلوهای قدرت و فرمان با پوشش فلزی و اجزا جدا شدنی 

      - از خارج کردن با وارد کردن کلید سکسیونر یا کنتاکتور به تابلو باید جلوگیری شود مگر اینکه در وضعیت قطع باشند. 

      - همچنین اینترلاک اجازه عملکرد کلید سکسیونر یا کنتاکتور را در وضعیت های سرویس، خارج از سرویس، از سلول خارج شده، وضعیت تست را می دهد. 

      - اینترلاک زمانی اجازه وصل کلید سکسیونر و کنتاکتور را در وضعیت سرویس می دهد که مدار کمکی قطع خودکار این تجهیزات وصل باشد. متقابلا اینترلاک باید در حالت سرویس و وصل کلید مانع جداسازی مدار کمکی شود. 

     • تابلوهای قدرت و فرمان با پوشش فلزی مجهز به سکسیونر ساده (جدا کننده) 

     • اینترلاک ها برای ممانعت از عملکرد جدا کننده ها در شرایطی که برای آن ساخته نشده اند تعبیه شده اند. 

     • کلیدزنی جدا کننده زمانی مقدور است که کلید، سکسیونر یا کنتاکتور در حالت قطع باشند. 

     • عملکرد کلید، سکسیونر یا کنتاکتور زمانی مقدور است که جدا کننده در وضعیت وصل قطع یا زمین شده (در صورت وجود) باشد. 

     • لحاظ نمودن اینترلاک های اضافی یا جایگزین باید با توافق سازنده و بهره بردار باشد. سازنده باید تمام اطلاعات ضروری از خاصیت و عملکرد اینترلاک ها را به بهره بردار بدهد. 

     • سکسیونرهای اتصال زمین با ظرفیت وصل اتصال کوتاه کم تر از جریان اتصال کوتاه پیک مدار اصلی باید با جدا کننده مدار اصلی اینترلاک شوند. 

     • برای تجهیزاتی که در مدار اصلی نصب می شوند اگر امکان اشتباه در عملیات و ایجاد خسارت یا امکان از دست رفتن فاصله ایزولاسیون حین تعمیرات و نگهداری وجود داشته باشد باید برای این تجهیزات از ابزارهای قفل کننده استفاده شود (مانند تعبیه قفل) 

اگر اتصال به زمین مدار توسط تجهیزات کلیدزنی اصلی (مانند کلید، سکسیونر یا کنتاکتور) که به صورت سری با کلید اتصال زمین قرار گرفته اند انجام شود، کلید اتصال زمین باید با کلید اصلی مدار اینترلاک شود، به گونه ای که کلید در برابر قطع ناخواسته حفاظت شود. به عنوان مثال با قطع مدار تریپ و بلوکه نمودن تریپ مکانیکی .
اگر اینترلاک غیر مکانیکی در نظر گرفته شده باشد طراحی باید به گونه ای باشد که هیچ شرایط نابجایی در نبود تغذیه کمکی بوجود نیاید. با این حال برای کنترل اضطراری سازنده باید تجهیزات اضافه ای را علاوه بر اینترلاک برای عملکرد دستی در نظر بگیرد. در چنین شرایطی سازنده باید به وضوح این امکانات را به مشتری معرفی و روش کار کرد را به بهره بردار آموزش دهد. 

۱۲-۲-۷- واحد عملگر 

functional unit 

به قسمتی از تابلو برق و تابلو کنترل اطلاق میشود که شامل همه اجزای مدارهای اصلی و مدارهای کمکی به منظور تحقق یک عملکرد است. 

۱۳-۲-۷ طبقه بندی کلید قدرت 

بر اساس تعداد عملکرد مکانیکی نیاز به تعمیر و نگهداری و احتمال بروز ولتاژ بازیابی گذرا به صورت زیر دسته بندی می شود. 

۱۴-۲-۷- ولتاژ مقاوم در فرکانس قدرت 

مقدار موثر ولتاژ سینوسی در فرکانس قدرت که کلید می تواند تحت تست در شرایط خاص و به مدت زمان معین تحمل کند. 

۱۵-۲-۷- ولتاژ مقاوم ضربه 

حداکثر مقدار شکل موج ولتاژ ضربه استاندارد که عایق کلید باید تحت شرایط خاص تست تحمل کند. بسته به شکل موج ولتاژ ضربه این تعریف می تواند به ولتاژ مقاوم در برابر صاعقه با ولتاژ مقاوم در برابر کلیدزنی تغییر یابد. 

منظور از مقدار متداول در جدول (7-4) مقدار ولتاژی است که بین فاز و زمین و بین فازها و بین دو طرف کنتاکت سوییچ در حالتی که کنتاکت باز باشد اعمال میشود مگر اینکه مقدار دیگری در استاندارد برای آن وضع شده باشد. 

منظور از “بین فواصل ایزولاسیون” در جدول (7-4) مقدار ولتاژی است که بین دو طرف کنتاکت تجهیزات کلیدزنی در حالتی که فاصله هوایی بین کنتاکت های باز برای تامین الزامات عایقی طراحی شده است اعمال می شود. مخصوصا برای سکسیونرها.

۱۶-۲-۷- سوییچ 

switch 

وسیله مکانیکی قطع و وصل است که می تواند جریان هایی را در شرایط عادی وصل قطع یا عبور دهد که ممکن است. شامل اضافه بار نیز باشد این تجهیزات ممکن است در شرایطی و برای زمانی مشخص جریان هایی را در شرایط غیر عادی مانند اتصال کوتاه تحمل کند. 

تبصره: یک سوییچ می تواند جریان وصل اتصال کوتاه را تحمل کند اما الزاما قادر به قطع جریان اتصال کوتاه نیست. 

۱۷-۲-۷- ترانسفورماتور اندازه گیری 

instrument transformer 

ترانسفور ماتوری که برای انتقال سیگنال حاوی اطلاعات به دستگاه های اندازه گیری، حفاظت، کنترل و سایر دستگاه های مشابه به کار می رود.