مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 1 | ۵-۱۲- حفاظت در برابر برق گرفتگی

۱-۵-۱۲- الزامات کلی 

۱-۱-۵-۱۲- هر تدبیر حفاظتی باید شامل یکی از موارد زیر باشد : 

    • ترکیب مناسبی از دو تمهید مستقل یکی برای حفاظت پایه و دیگری برای حفاظت خطا.

    • یک تمهید حفاظتی ارتقا یافته به گونه ای که توانایی تامین هر دو حفاظت پایه و حفاظت خطا را داشته باشد. 

حفاظت اضافی به عنوان قسمتی از تدبیر حفاظتی تحت شرایط معینی از تاثیرات خارجی و در مکان های خاص معین اتخاذ می شود. 

یادآوری 1- در برخی کاربردهای خاص به کارگیری تدابیر حفاظتی که از این بند پیروی نمی کنند مجاز است. (بندهای ۱۲-۵-۱-۴ و ۱2-۵-۱-۵) 

یادآوری ۲- عایق بندی تقویت شده مثالی از تدبیر حفاظتی ارتقاء یافته است. 

۲-۱-۵-۱۲- در هر قسمت از تاسیسات با لحاظ کردن شرایط تاثیرات خارجی باید یک یا تعداد بیشتری تدابیر حفاظتی به کار گرفته شود. به طور کلی تدابیر حفاظتی زیر مجاز است : 

    • قطع خودکار (مدار) تغذیه (بند ۱۲-۵-۲) 

    • عایق بندی مضاعف یا تقویت شده (بند ۱۲-۵-۳) 

    • جدایی الکتریکی برای تغذیه یک مورد از مصرف کننده ها (بند ۱۲-۵-۴). 

    • ولتاژ خیلی ضعیف (SELV و PELV) (بند ۱۲-۵-۵) 

برای تاسیسات خاص به بندهای ۱۲-۵-۱-۳ تا ۱۲-۵-۱-۸ مراجعه شود. 

یادآوری - در تاسیسات الکتریکی متداول ترین تدبیر حفاظتی مورد استفاده قطع خودکار تغذیه است. 

۳-۱-۵-۱۲- برای تاسیسات یا مکان های خاص تدابیر حفاظتی خاص مطابق قسمت ۷ استاندارد ملی ایران به شماره ۱۹۳۷ باید به کار برده شوند. 

۴-۱-۵-۱۲- تدابیر حفاظتی مانند استفاده از موانع و استقرار خارج از دسترس ، باید فقط در تاسیساتی که در اختیار افراد زیر هستند به کار گرفته شود (ر.ک به پیوست به استاندارد ملی ایران به شماره ۴۱-۴-۱۹۳۷) :

    • افراد کارآزموده یا آموزش دیده 

    • افرادی که تحت نظارت فردی کارآزموده یا آموزش دیده قرار دارند. 

۵-۱-۵-۱۲- تدابیر حفاظتی مشخص شده در پیوست به استاندارد ملی ایران به شماره ۴۱-۴-۱۹۳۷، مانند : 

    • ایجاد مکانی نارسانا 

    • هم بندی هم پتانسیل کننده محلی بدون زمین 

    • جدایی الکتریکی برای تغذیه بیش از یک مورد از مصرف کننده ها 

را فقط زمانی می توان تحت نظارت افراد کارآزموده با آموزش دیده به کار برد که تغییرات غیر مسئولانه در آنها قابل انجام نباشند. 

۶-۱-۵-۱۲- اگر برخی مفاد یک تدبیر حفاظتی قابل انجام نباشند باید تمهیدات تکمیلی جایگزینی به کار برد که سطح مشابهی از ایمنی تضمین شود. 

یادآوری - مثالی از کاربرد این قاعده در بند ۱۲-۵-۲-۶ ارایه شده است. 

۷-۱-۵-۱۲- تدابیر حفاظتی مختلف که توامان در یک تاسیسات بخشی از تاسیسات یا داخل یک تجهیز به خصوص مورد استفاده قرار می گیرند نباید هیچ تاثیری بر روی دیگر تدابیر داشته باشند (یعنی ناموفق بودن یک تدبیر حفاظتی به هر دلیل منجر به معیوب شدن سایر تدابیر حفاظتی نشود).

۸-۱-۵-۱۲ می توان برای تجهیزات زیر از تمهیدات مربوط به حفاظت خطا (حفاظت در برابر تماس غیر مستقیم) صرف نظر کرد : 

    • تکیه گاه فلزی مقره های خط هوایی که به ساختمان متصل بوده ولی در موقعیتی خارج از دسترس مستقرند. 

    • تیرهای بتن مسلح خطوط هوایی که آرماتورهای فولادی آن در دسترس نیستند. 

    • قسمت های رسانای قابل تماس که به خاطر اندازه کوچکشان (تقریباً ۵۰×۵۰ میلی متر) یا به خاطر موقعیت شان نمی توانند در دست گرفته شده یا نمی توانند تماس قابل توجهی با یک قسمت از بدن انسان پیدا کنند، یا اتصال آنها به هادی حفاظتی دشوار با نامطمئن است. 

یادآوری - به طور مثال این معافیت برای پیچ ها، پرچ ها، پلاک مشخصات و بست های کابل قابل استفاده خواهد بود. 

    • لوله های فلزی یا سایر محفظه های فلزی که از تجهیزات ذکر شده در بند ۱۲-۵-۳ حفاظت می کنند. 

۲-۵-۱۲- تدبیر حفاظتی قطع خودکار (مدار) تغذیه 

۱-۲-۵-۱۲- کلیات 

قطع خودکار تغذیه یک تدبیر حفاظتی است در صورتی که :

    • حفاظت پایه با استفاده از عایق بندی پایه قسمت های برقدار یا با استفاده از حصار کشی ها یا محفظه ها، مطابق پیوست الف استاندارد ملی ایران به شماره ۴۱-۴-۱۹۳۷ ایجاد شده باشد. 

    • حفاظت خطا به وسیله هم بندی هم پتانسیل کننده حفاظتی و قطع خودکار در صورت وقوع خطا، مطابق بخش های ۱۲-۵-۲-۳ الی ۱۲-۵-۲-۶ انجام شده باشد. 

یادآوری 1- جایی که این تدبیر حفاظتی اجرا شود ممکن است از تجهیزات کلاس II (عایق بندی مضاعف) نیز استفاده شود. 

در موارد مشخصی، حفاظت اضافی با استفاده از وسیله حفاظتی جریان باقی مانده (RCD) با جریان عامل باقی مانده اسمی حداکثر ۳۰ میلی آمپر مطابق بند ۱۲-۵-۶-۱ فراهم می شود. 

یادآوری 2- نمایشگرهای جریان باقی مانده (RCMs) وسایل حفاظتی نیستند ولی ممکن است از آن ها برای پایش جریان های باقی مانده در تاسیسات الکتریکی استفاده شود. RCMها زمانی که جریان باقی مانده از مقدار از پیش تعیین شده ای تجاوز کند علامت شنیداری و/یا دیداری تولید می کنند. 

۲-۲-۵-۱۳- الزامات برای حفاظت پایه 

تمام تجهیزات الکتریکی باید مطابق یکی از تمهیدات در نظر گرفته شده برای حفاظت پایه (حفاظت در برابر تماس مستقیم) شرح داده شده در پیوست الف یا در موارد مناسب پیوست به استاندارد ملی ایران به شماره ۴۱-۴-۱۹۳۷ باشند. 

۳-۲-۵-۱۲- الزامات برای حفاظت خطا 

۱-۳-۲-۵-۱۲- اتصال زمین حفاظتی و هم بندی هم پتانسیل کننده حفاظتی 

۱-۱-۳-۲-۵-۱۲- اتصال زمین حفاظتی 

قسمت های رسانای قابل تماس باید تحت شرایط مشخص شده برای هر یک از انواع سیستم نیرو (بند ۱۲-۵-۲-۴ برای سیستم TN و بند ۱۲-۵-۲-۵ برای سیستم های TT و IT)، به هادی حفاظتی متصل شوند. قسمت های رسانای قابل تماس که هم زمان در دسترس هستند باید به صورت جداگانه، گروهی یا دسته جمعی به یک سیستم اتصال زمین مشابه متصل شوند. 

جزئیات هادی های اتصال زمین حفاظتی باید مطابق با الزامات بخش ۱۳-۶ فصل ۱۳ باشند. هر مدار باید هادی حفاظتی قابل دسترس، متصل به ترمینال اتصال زمین داشته باشد. 

۲-۱-۳-۲-۵-۱۲ هم بندی هم پتانسیل کننده حفاظتی 

قسمت های فلزی ورودی به هر ساختمان که جزو تاسیسات الکتریکی نیست ولی محتمل است اختلاف پتانسیل های خطرناکی پیدا کند، باید به وسیله هادی های همبندی حفاظتی به ترمینال اصلی اتصال زمین متصل شوند. مثال هایی از این قسمت های فلزی به شرح زیرند: 

    • لوله های تاسیساتی شهری، مانند: گاز، آب و …

    • قسمت های رسانای بیگانه سازه 

    • آرماتورهای در دسترس سازه بتن مسلح 

در جایی که این قسمت های رسانا از بیرون ساختمان شروع و به داخل ساختمان ختم می شوند، باید در نزدیک ترین فاصله عملیاتی ممکن از نقطه ورودشان به داخل ساختمان، هم بند شوند. لوله های فلزی که در نقطه ورود به ساختمان دارای قطعه عایق کننده هستند نیاز نیست به هم بندی هم پتانسیل کننده حفاظتی متصل شوند. 

۲-۳-۲-۵-۱۲- قطع خودکار در صورت وقوع خطا 

۱-۲-۳-۲-۵-۱۲- وسیله حفاظتی باید در صورت وقوع اتصالی مابین هادی فاز و قسمت های رسانای قابل تماس یا هادی حفاظتی مدار یا تجهیز، در مدت زمان مجازی که در بندهای ۱۲-۵-۲-۳-۲-۲ و ۱۲-۵-۲-۳-۲-۳ آمده، فاز را به صورت خودکار قطع کند. این وسیله حفاظتی باید برای ایزوله کردن هادی های فاز پس از انجام عمل قطع مناسب باشد. 

۲-۲-۳-۲-۵-۱۲- حداکثر زمان قطع داده شده در جدول (۱۲-۲) باید به مدارهای نهایی با حداکثر جریان اسمی زیر،اعمال شود. 

    • ۶۳ آمپر با یک یا چند پریز 

    • ۳۲ آمپر فقط برای تغذیه مصرف کننده های با اتصال ثابت 

۳-۲-۳-۲-۵-۱۲- در سیستمهای TN برای مدارهای توزیع و برای مدارهایی که توسط ۱۲-۵-۲-۳-۲-۲ پوشش داده نشده اند زمان قطع حداکثر ۵ ثانیه مجاز است و در سیستم های TT این زمان حداکثر ۱ ثانیه است. 

۴-۲-۳-۲-۵-۱۲- در مواردی که قطع تغذیه برای وسیله حفاظتی اضافه جریان مطابق با بند ۱۲-۵-۲-۳-۲ ممکن نبوده با استفاده از RCD برای این منظور مناسب نباشد، باید از پیوست D استاندارد 41-4-60364 IEC تبعیت شود. با این حال، قطع تغذیه ممکن است به عللی غیر از حفاظت در برابر برق گرفتگی الزامی باشد. 

۵-۲-۳-۲-۵-۱۲- اگر قطع خودکار مطابق ۱۲-۵-۲-۳-۳-۱- در مدت زمان الزام شده در بندهای ۱۲-۵-۲-۳-۲-۲ و ۳-۲-۳-۲-۵-۱۲ قابل انجام نباشد هم بندی هم پتانسیل کننده حفاظتی تکمیلی باید مطابق با بند ۱۲-۵-۶-۲ اجرا شود. 

۳-۳-۲-۵-۱۲- الزامات بیشتر برای پریزهای برق و برای تغذیه تجهیزات سیار برای استفاده در فضاهای خارجی 

برای موارد زیر، باید حفاظت اضافی توسط RCD با جریان عامل باقی مانده اسمی حداکثر ۳۰ میلی آمیر انجام شود :

    • مدارهای تغذیه کننده پریزهای برق (.a.c) با جریان اسمی حداکثر ۳۲ آمپر که محتمل است توسط افراد معمولی مورد استفاده قرار بگیرند و برای استفاده عمومی در نظر گرفته شده اند. 

    • تجهیزات سیار (.a.c) برای استفاده در فضاهای خارجی با جریان اسمی حداکثر ۳۲ آمپر 

۴-۳-۲-۵-۱۲- الزامات بیشتر برای مدارهای حاوی چراغ های روشنایی در سیستم های IN و IT 

در خصوص مدارهای نهایی تغذیه کننده چراغ های روشنایی در ساختمانی که برای اقامت تنها یک خانوار طراحی شده است (مانند خانه های ویلایی) باید حفاظت اضافی توسط RCD با جریان عامل باقی مانده اسمی حداکثر ۳۰ میلی آمپر در نظر گرفته شود. 

۴-۲-۵-۱۲- سیستم TN 

۱-۴-۲-۵-۱۲- در سیستم های TN یکپارچگی اتصال زمین تاسیسات به اتصال موثر و قابل اطمینان هادی های PEN یا PE به زمین بستگی دارد. در مواردی که اتصال زمین توسط سیستم توزیع عمومی یا سایر سیستم های توزیع فراهم شده، تحقق الزامات مربوط به بخشه ای خارج از تاسیسات بر عهده (و مسئولیت) بهره بردار شبکه توزیع است. برای مثال: 

    • مواردی که هادی PEN در نقاط متعدد به زمین متصل شده (موسوم به اتصال زمین مکرر حفاظتی یا PME) و به گونه ای نصب و اجرا شود که ریسک ناشی از قطع هادی PEN به حداقل برسد. 

که در آن :

RB : مقاومت الکترود زمین معادل تمامی الکترودهای زمین موازی 

RB : حداقل مقدار مقاومت تماسی بین زمین و قسمت های رسانای بیگانه ای که به هادی حفاظتی متصل نبوده و فاز ممکن است به آنها اتصالی کند. 

U0 : ولتاژ موثر نامی فاز (.a.c) نسبت به زمین 

۲-۴-۲-۵-۱۲- نقطه خنثای سیستم تغذیه برق باید زمین شود. اگر نقطه خنثی در سیستم وجود نداشته باشد. یکی از هادی های فاز باید زمین شود. قسمت های رسانای قابل تماس تاسیسات باید به وسیله هادی حفاظتی به ترمینال اصلی اتصال زمین تاسیسات که به نقطه زمین شده سیستم تغذیه برق متصلند، هم بند شوند. 

اگر نقاط اتصال موثر دیگری به زمین وجود دارد، پیشنهاد می شود در هر جایی که ممکن باشد هادی های حفاظتی به چنین نقاطی متصل شوند. برای اطمینان از اینکه در صورت وقوع خطا، پتانسیل هادی های حفاظتی در نزدیک ترین مقدار ممکن به سطح پتانسیل زمین باقی می ماند، ممکن است اتصال به زمین در نقاط اضافی (به گونه ای که این نقاط تا حد ممکن در فواصل مساوی توزیع شده باشند) ضروری باشد. 

پیشنهاد می شود هادی های حفاظتی (PE و PEN) در نقطه ای که به هر ساختمان یا ملک وارد می شوند، با احتساب جریان خنثای انحراف یافته از هادی های PEN مکرر زمین شده، زمین شوند. 

۳-۴-۲-۵-۱۲- در تاسیسات نصب ثابت مجاز است از یک هادی هم به عنوان هادی حفاظتی و هم به عنوان هادی خنثی (هادی PEN استفاده شود) به شرطی که الزامات بند ۱۳-۶-۴ فصل ۱۳ را برآورده کند. در این صورت هیچ گونه وسیله قطع و وصل یا ایزوله کننده ای نباید سر راه هادی PEN قرار داده شود. 

یادآوری - در تمام ساختمان های تحت پوشش این نشریه توصیه می شود از هادی PEN در پایین دست تابلو توزیع اصلی استفاده نشود.

۴-۴-۲-۵-۱۲- مشخصات وسایل حفاظتی بند (۱۲-۵-۲-۴-۵) و امپدانس مدار باید در رابطه زیر صدق کنند.

که در آن :

Zs : امپدانس حلقه اتصال کوتاه شامل منبع هادی فاز از منبع تا نقطه اتصالی و هادی حفاظتی از منبع تا نقطه اتصالی است. 

Ia : جریانی است بر حسب آمپر که باعث عملکرد خودکار وسیله قطع کننده در مدت زمان مشخص شده در ۲-۲-۳-۲-۵-۱۲ و ۱۲-۵-۲-۳-۲-۳ می شود. این جریان زمانی که از RCD استفاده می شود، همان جریان باقی مانده ای است که باعث قطع تغذیه در زمان تعیین شده در ۱۲-۵-۲-۳-۲-۲ و ۱۲-۵-۲-۳-۲-۳ می شود. 

U0 : ولتاژ نامی فاز (a.c) یا (.d.c) نسبت به زمین 

۵-۴-۲-۵-۱۲- در سیستم های TN ممکن است وسایل حفاظتی زیر برای حفاظت خطا حفاظت در برابر تماس غیر مستقیم مورد استفاده قرار گیرند. 

    • وسایل حفاظتی اضافه جریان 

    • وسایل حفاظتی جریان باقی مانده (RCD ها) 

یادآوری 1- مواردی که از RCD برای حفاظت خطا استفاده شده باشد، آن مدار همچنین باید توسط وسیله حفاظتی اضافه جریان مطابق استاندارد ملی ایران به شماره ۴۳-۴-۱۹۳۷ حفاظت شود. 

یادآوری 2- از وسیله حفاظتی جریان باقی مانده (RCD) نباید در سیستم های TN-C استفاده شود. 

یادآوری 3- در مواردی که هماهنگی حفاظتی بین RCDها ضروری باشد باید به بخش 535.3 استاندارد .مراجعه شود IEC 60364-5-53 

۵-۲-۵-۱۲- سایر سیستم های نیرو 

۱-۵-۲-۵-۱۲- در سیستم های TT، تمامی قسمت های رسانای قابل تماس که به صورت دسته جمعی توسط یک وسیله حفاظتی حفاظت می شوند باید به الکترود زمینی که بین تمام آن قسمت ها مشترک است، متصل شوند. هم چنین نقطه خنثی منبع تغذیه باید زمین شود و در صورتی که نقطه خنثی موجود نباشد باید یکی از فازها زمین شود.

۲-۵-۲-۵-۱۲- به طور کلی در سیستم های TT، باید از RCD ها جهت حفاظت خطا استفاده شود. به عنوان جایگزین می توان از وسایل حفاظتی اضافه جریان برای حفاظت خطا استفاده کرد مشروط بر این که مقدار کوچکی برای امپدانس حلقه خطا (Zs) به طور پایدار و قابل اطمینان فراهم شود.

یادآوری - در صورتی که از RCD برای حفاظت خطا استفاده شود توصیه می شود مدار توسط یک وسیله حفاظتی اضافه جریان نیز حفاظت شود. 

۳-۵-۲-۵-۱۲- رعایت سایر الزامات سیستم نیرو TT مطابق مفاد بخش ۴۱۱-۵ استاندارد ملی ایران به شماره 41-4-1937 در مورد این نشریه الزامی است. 

۴-۵-۲-۵-۱۲- قسمت های برقدار سیستم IT باید نسبت به زمین عایق شوند یا از طریق امپدانس به اندازه کافی بزرگ زمین شوند. این اتصال می تواند در نقطه خنثی سیستم یا در نقطه خنثی مصنوعی برقرار شود. در صورتی که هیچ گونه نقطه خنثی وجود نداشته باشد می توان یکی از هادی های فاز را از طریق یک امپدانس بزرگ به زمین وصل کرد. 

۵-۵-۲-۵-۱۲- در سیستم نیرو IT قسمت های رسانای قابل تماس باید به طور مجزا گروهی یا دسته جمعی به زمین متصل شوند. 

۶-۵-۲-۵-۱۲- در کاربردهایی که به دلیل استمرار تغذیه برق حتی در صورت وقوع اولین خطای زمین از سیستم IT استفاده می شود باید یک وسیله پایش عایق بندی (IMD) به منظور تشخیص وقوع اولین اتصال بین قسمت برق دار با قسمت های رسانای قابل تماس یا با زمین فراهم شود. عملکرد این وسیله باید با یک علامت شنیداری و/یا دیداری آغاز شود که تا زمان رفع خطا ادامه می یابد. 

۷-۵-۲-۵-۱۲- رعایت سایر الزامات سیستم نیرو IT مطابق مفاد بخش ۴۱۱-۶ استاندارد ملی ایران به شماره 41-4-1937 در مورد این نشریه الزامی است. 

۶-۲-۵-۱۲- ولتاژ خیلی ضعیف عملکردی (FELV) 

در مواردی که به دلایل عملکردی از ولتاژ نامی حداکثر ۵۰ ولت (.a.c) یا ۱۲۰ ولت (.d.c) استفاده شود ولی تمامی الزامات بند ۱۲-۵-۵ مربوط به SELV یا مربوط به PELV برآورده نشده باشد و در مواردی که SELV و PELV ضروری نباشد. باید تمهیدات تکمیلی مشروح در بخش های ۴۱۱-۷-۲ و ۴۱۱-۷-۳ استاندارد ملی ایران به شماره ۴۱-۴-۱۹۳۷ برای اطمینان یافتن از حصول حفاظت پایه و حفاظت خطا در نظر گرفته شوند. چنین ترکیبی از تمهیدات به عنوان FELV شناخته می شود. 

یادآوری - برای ذکر مثال از چنین وضعیتی می توان به موردی اشاره کرد که مدار حاوی تجهیزاتی است (از قبیل ترانسفورماتورها، رله ها، کلیدهای کنترل از راه دور، کنتاکتورها) که به صورت ناکافی نسبت به مدارهای ولتاژ بالاتر عایق بندی شده باشد. 

۳-۵-۱۲- تدبیر حفاظتی عایق بندی مضاعف (دوبل) یا تقویت شده 

۱-۳-۵-۱۲- کلیات 

۱-۱-۳-۵-۱۲- عایق بندی مضاعف یا تقویت شده نوعی تدبیر حفاظتی است که :

    • حفاظت پایه توسط عایق بندی پایه تامین می شود و حفاظت خطا توسط عایق بندی تکمیلی فراهم می شود، یا 

    • حفاظت پایه و خطا توسط عایق بندی تقویت شده بین قسمت های برقدار و قسمت های در دسترس تامین می شود. 

یادآوری - هدف از به کارگیری این تدبیر حفاظتی ممانعت از ایجاد ولتاژ خطرناک بر روی قسمت های در دسترس تجهیزات الکتریکی در صورت وقوع خطا در عایق بندی پایه است. 

تدبیر حفاظتی توسط عایق بندی مضاعف یا تقویت شده در تمامی موقعیت ها قابل بکارگیری است. به غیر از برخی محدودیت ها که در قسمت ۷ متناظر در استاندارد ملی ایران به شماره ۱۹۳۷ داده شده است. 

۲-۱-۳-۵-۱۲- مواقعی که این تدبیر حفاظتی به عنوان تنها تدبیر استفاده شود (در صورتی که کل تاسیسات یا مدار متشکل از تجهیزات با عایق بندی مضاعف با عایق بندی تقویت شده باشند) باید در نظر گرفته شدن تدابیر موثری مانند نظارت کافی جهت جلوگیری از هرگونه تغییراتی که اثر بخشی تدبیر حفاظتی را تضعیف کند، راستی آزمایی شود. 

در نتیجه این تدبیر حفاظتی نباید برای هر مداری که شامل کنتاکت اتصال زمین است (مانند پریز با کنتاکت اتصال زمین) به کار رود. 

۲-۳-۵-۱۲- الزامات برای حفاظت پایه و حفاظت خطا 

۱-۲-۳-۵-۱۲- تجهیزات الکتریکی 

مواقعی که تدبیر حفاظتی با استفاده از عایق بندی مضاعف یا تقویت شده برای کل تاسیسات یا قسمتی از تاسیسات بکار می رود، تجهیزات الکتریکی باید با یکی از زیربندهای ذیل مطابقت داشته باشند :

    • ۱-۱-۲-۳-۵-۱۲؛ یا 

    • ۲-۱-۲-۳-۵-۱۲ و ۱۲-۵-۳-۲-۲ یا 

    • ۳-۱-۲-۳-۵-۱۲ و ۱۲-۵-۳-۲-۲ 

۱-۱-۲-۳-۵-۱۲- تجهیزات الکتریکی باید از انواع زیر بوده به صورت نوعی مورد آزمون قرار گرفته و مطابق استانداردهای مربوطه علامت گذاری شده باشند : 

    • تجهیزات الکتریکی دارای عایق بندی مضاعف یا تقویت شده تجهیزات کلاس (II) 

    • تجهیزات الکتریکی که در استاندارد محصول مربوطه معادل با کلاس II اعلام شده است. همانند مونتاژ تجهیزات الکتریکی با عایق بندی کلی (استانداردهای سری 61439 IEC) 

یادآوری - این تجهیزات با نماد زیر 02-2003 :5172-60417 IEC شناسایی می شوند. 

۲-۱-۲-۳-۵-۱۲- تجهیزات الکتریکی که فقط عایق بندی پایه دارند باید در فرآیند نصب تاسیسات الکتریکی مجهز به عایق بندی تکمیلی شوند تا درجه ای از ایمنی معادل با تجهیزات الکتریکی مطابق با ۱۲-۵-۳-۲-۱-۱ و در انطباق با 12-5-3-2-2-2 تا ۱۲-۵-۳-۲-۲-۳ ایجاد شود. توصیه می شود نماد زیر در موقعیت قابل رویت بر روی سطح داخلی و خارجی محفظه درج شود. 

۳-۱-۲-۳-۵-۱۲- تجهیزات الکتریکی که قسمت های برقدار عایق نشده دارد باید دارای عایق بندی تقویت شده ای باشد. که در حین عملیات نصب تاسیسات الکتریکی اعمال می شود تا درجه ای از ایمنی معادل با تجهیزات الکتریکی مطابق با 12-5-3-2-1-1 ایجاد کرده و در انطباق با ۱۲-۵-۳-۲-۲-۲ تا ۱۲-۵-۳-۲-۲-۳ است. چنین عایق بندی تنها در صورتی مورد پذیرش است که ویژگی های ساختمانی مانع از به کارگیری عایق بندی مضاعف باشد. توصیه می شود نماد زیردر موقعیتی قابل رویت خارج و داخل محفظه درج شود. 

۲-۲-۳-۵-۱۲- محفظه ها 

۱-۲-۲-۳-۵-۱۲- تجهیزات الکتریکی آماده به کاری که تمامی قسمت های رسانایشان فقط با استفاده از عایق بندی پایه از قسمت های برق دار جدا سازی شده است باید در یک محفظه عایقی با حداقل درجه حفاظتی IPXXB یا IP2X قرار داده شوند. 

۲-۲-۲-۳-۵-۱۳- الزامات زیر به همان شکلی که مشخص شده باید اعمال شوند : 

    • قسمت های رسانایی که احتمال دارد پتانسیل از طریق آن ها منتقل شود نباید از محفظه عایقی عبور کند. 

    • محفظه عایقی نباید دارای هر گونه پیچ با انواع بست از جنس مواد عایقی باشد چرا که ممکن است. در حین عملیات نصب و نگهداری نیاز باشد یا اینکه حتی محتمل باشد برداشته شود و سپس با پیچ ها یا دیگر بست های فلزی جایگزین شده که در نتیجه می تواند عایق بندی محفظه را دچار نقص کند. 

در صورتی که بنا باشد مفصل ها یا اتصالات مکانیکی از محفظه عایقی عبور کنند (به طور مثال برای دستگیره عملیاتی لوازم داخل محفظه ) آن ها باید به گونه ای آرایش یابند که در صورت وقوع خطا حفاظت در برابر برق گرفتگی دچار نقصان نشود. 

۳-۲-۲-۳-۵-۱۲- در مواردی که در پوش یا در محفظه عایقی بتواند بدون نیاز به استفاده از ابزار یا کلید باز شود. به منظور ممانعت از تماس غیر عمدی افراد در وضعیتی که درپوش یا در باز است باید تمامی قسمت های رسانایی که قابل دسترس هستند پشت یک حصار عایقی (با تامین درجه حفاظتی که کمتر از IPXXB یا IP2X نباشد) قرار بگیرند. این حصار عایقی باید تنها به وسیله ابزار یا کلید قابل برداشتن باشد. 

۴-۲-۲-۳-۵-۱۲- اتصال قسمت های رسانا محصور در محفظه عایقی به هادی حفاظتی ضروری نیست. با این حال ممکن است تمهیدی برای اتصال هادی های حفاظتی تجهیزات الکتریکی که مدار تغذیه آنها از محفظه عبور می کند در نظر گرفته شود. در داخل محفظه چنین هادی هایی و ترمینال هایشان باید مشابه و (هم تراز با) قسمت های برق دار عایق بندی شده و ترمینال هایشان به عنوان ترمینال های PE علامت گذاری شوند. 

اتصال قسمت های رسانای قابل تماس و قسمت های میانی به هادی حفاظتی ضروری نیست مگر این که تمهید خاصی برای این منظور در مشخصات تجهیزات در نظر گرفته شده باشد. 

۵-۲-۲-۳-۵-۱۲- محفظه نباید بر روی عملکرد تجهیزات حفاظت شده به این شیوه تاثیر منفی بگذارد. 

۳-۲-۳-۵-۱۲- تاسیسات 

۱-۳-۲-۳-۵-۱۲- نصب تجهیزات ذکر شده در ۱۲-۵-۳-۲-۱ (نصب ثابت، اتصال هادی ها، غیره) باید به گونه ای انجام شود که حفاظتی که در انطباق با مشخصات تجهیزات ایجاد شده از بین نرود. 

۲-۳-۲-۳-۵-۱۲- به استثنای موارد مشخص شده در ۱۲-۵-۳-۱-۲، مدار تغذیه کننده تجهیزات کلاس II باید دارای هادی حفاظتی مدار برای اتصال به هر نقطه از سیم کشی و هر یک از لوازم جانبی باشد. 

یادآوری - این الزام به منظور فراهم آوردن امکان تعویض تجهیزات کلاس II با تجهیزات کلاس I توسط بهره بردار در نظر گرفته شده است. 

۴-۲-۳-۵-۱۲- سیستم های سیم کشی  

۱-۴-۲-۳-۵-۱۲- سیستم های سیم کشی که مطابق با فصل دوم اجرا شده اند در صورتی الزامات ۱۲-۵-۳-۲ را برآورده  می کنند که از موارد زیر تشکیل شوند : 

    الف) هادی های مجهز به عایق بندی با ولتاژ اسمی کمتر از ولتاژ نامی سیستم و حداقل ۳۰۰ ولت تا ۵۰۰ ولت که توسط ترانکینگ یا داکت با مشخصات عایقی الکتریکی مطابق با مجموعه استاندارد 61084 IEC یا لوله محافظ با مشخصات عایق کنندگی الکتریکی مطابق با مجموعه استاندارد 61386 IEC محصور شده باشد، یا 

    ب) کابلی که برای تحمل تنش های الکتریکی ،حرارتی، مکانیکی و محیطی با همان قابلیت اطمینان حفاظتی که توسط عایق بندی مضاعف تامین می شود. مناسب باشد. 

یادآوری - چنین سیستم های سیم کشی با نمادهای زیر نشانه گذاری نمی شوند.

۴-۵-۱۲- تدبیر حفاظتی جدایی الکتریکی 

۱-۴-۵-۱۲- کلیات 

۱-۱-۴-۵-۱۲- جدایی الکتریکی نوعی تدبیر حفاظتی است که در آن 

    • حفاظت پایه با استفاده از عایق بندی پایه قسمت های برقدار یا با استفاده از حصارها و محفظه ها مطابق با پیوست الف استاندارد ملی ایران به شماره ۴۱-۴-۱۹۳۷ ایجاد شده است و 

    • حفاظت خطا از طریق ایجاد جدایی ساده بین مداری که از سایر مدارها و از زمین جداسازی شده است. 

۲-۱-۴-۵-۱۲- به استثنای مواردی که در ۱۲-۵-۴-۱-۳- مجاز شمرده شده است. این تدبیر حفاظتی باید به تغذیه یک مورد مصرف کننده ای که از یک عدد منبع زمین نشده با جدایی ساده تغذیه می شود، محدود شود. 

یادآوری - هنگامی که این تدبیر حفاظتی به کار میرود کسب اطمینان از انطباق عایق بندی پایه با استاندارد محصول بسیار مهم است. 

۳-۱-۴-۵-۱۲- هنگامی که بیش از یک مصرف کننده از منبعی زمین نشده با جدایی ساده تغذیه شود، باید الزامات بند پ ۳ از استاندارد ملی ایران به شماره ۴۱-۴-۱۹۳۷ برآورده شود. 

۲-۴-۵-۱۲- الزامات حفاظت پایه 

تمام تجهیزات الکتریکی باید مجهز به یکی از تمهیدات حفاظتی پایه ارایه شده در پیوست الف استاندارد ملی ایران به شماره ۴۱-۴-۱۹۳۷ با تدبیر حفاظتی مندرج در بند ۱۲-۵-۳ باشند.

۳-۴-۵-۱۲- الزامات حفاظت خطا 

۱-۳-۴-۵-۱۲- حفاظت به طریق جدایی الکتریکی باید مطابق با ۱۲-۵-۴-۳-۲ تا ۱۲-۵-۴-۳-۶- تضمین شود. 

۲-۳-۴-۵-۱۲- مدار جداسازی شده باید از طریق منبعی با حداقل جدایی ساده تغذیه شود و ولتاژ مدار جداسازی شده نباید از ۵۰۰ ولت تجاوز کند. 

۳-۳-۴-۵-۱۲- قسمت های برق دار مدار جداسازی شده نباید در هیچ نقطه ای به مدار دیگر یا زمین یا به هادی حفاظتی متصل شوند. برای کسب اطمینان از جدایی الکتریکی، آرایش ها باید طوری باشند که عایق بندی پایه بین مدارها حاصل شود. 

۴-۳-۴-۵-۱۲- کابل ها و سیم های قابل انعطاف باید در تمامی طول مسیر خود که مستعد آسیب مکانیکی هستند، قابل رویت باشند. 

۵-۳-۴-۵-۱۲- توصیه می شود برای مدارهای جداسازی شده از سیستم های سیم کشی جداگانه استفاده شود. اگر مدارهای جداسازی شده و سایر مدارها در سیستم سیم کشی مشترک باشند باید از کابل های چندرشته بدون پوشش فلزی هادی های روکش دار در لوله محافظ داکت با ترانکینگ عایق استفاده شود، مشروط بر آنکه :

    • ولتاژ اسمی کمتر از بالاترین ولتاژ نامی نباشد و 

    • هر مدار در برابر اضافه جریان حفاظت شده باشد. 

۶-۳-۴-۵-۱۲- قسمت های رسانای قابل تماس مدار جداسازی شده نباید به هادی حفاظتی یا قسمت های رسانای قابل تماس سایر مدارها یا به زمین متصل شود. 

یادآوری - اگر برقراری تماس به صورت عمدی یا تصادفی بین قسمت های رسانای قابل تماس مدار جداسازی شده با قسمت های رسانای قابل تماس سایر مدارها محتمل باشد، حفاظت در برابر برق گرفتگی دیگر تنها به حفاظت از طریق جدایی الکتریکی منحصر نمی شود بلکه وابسته به تمهیدات حفاظتی است که برای قسمت های رسانای قابل تماس سایر مدارها در نظر گرفته شده است. 

۵-۵-۱۲- تدبیر حفاظتی ایجاد ولتاژ خیلی ضعیف با استفاده از SELV و PELV 

۱-۵-۵-۱۲- کلیات 

۱-۱-۵-۵-۱۲- حفاظت با استفاده از ولتاژ خیلی ضعیف تدبیری است حفاظتی متشکل از یکی از دو سیستم مختلف ولتاژ خیلی ضعیف زیر :

    • ولتاژ خیلی ضعیف ایمنی (SELV) 

    • ولتاژ خیلی ضعیف حفاظتی (PELV) 

الزامات این تدبیر حفاظتی به شرح زیر هستند : 

    • محدود کردن ولتاژ در سیستم های SELV یا PELV به حد بالای ولتاژ باند I ، برابر 50 ولت (.a.c) یا ۱۲۰ ولت (.d.c) 

    • جدایی حفاظتی سیستم های SELV یا PELV از تمامی مدارها به غیر از مدارهای SELV و PELV و عایق بندی پایه بین سیستم SELV یا PELV و سایر سیستم های SELV یا PELV 

    • فقط برای سیستم های SELV عایق بندی پایه بین سیستم SELV و زمین .

۲-۱-۵-۵-۱۲- بکارگیری SELV و PELV مطابق با بند ۱۲-۵-۵، به عنوان تدبیر حفاظتی در تمامی موقعیت ها در نظر گرفته می شود. 

یادآوری - در موارد خاصی استانداردهای ملی ایران سری ۷-۱۹۳۷ مقدار ولتاژ خیلی ضعیف را به مقداری کمتر از ۵۰ ولت (.a.c) یا ۲۰ ولت (d.c) محدود می کنند. 

۲-۵-۵-۱۳- الزامات حفاظت پایه و حفاظت خطا 

حفاظت پایه و حفاظت خطا زمانی تامین می شود که :

    • ولتاژ نامی نتواند از حد بالای ولتاژ باند I تجاوز کند. 

    • تغذیه به صورت یکی از منابع مندرج در ۱۲-۵-۵-۳ باشد. 

     • شرایط ۱۲-۵-۵-۴ برآورده شود. 

یادآوری 1- اگر یک سیستم ELV از طریق سیستمی با ولتاژ بالاتر و توسط تجهیزاتی که حداقل جدایی ساده بین آن سیستم و سیستم ELV را فراهم می کند، تغذیه شده باشد اما الزامات مورد نیاز برای منابع SELV و PELV مطابق ۳-۵-۵-۱۲ را رعایت نکرده باشد، الزامات FELV می تواند به کار گرفته شود.

یادآوری 2- در مدارهای ELV ولتاژهای (d.c) که توسط مبدل نیمه هادی تولید می شود (استاندارد 2-60146 IEC) به یک مدار ولتاژ (a.c) داخلی برای تغذیه واحد یکسوساز احتیاج دارد. به دلایل فیزیکی اندازه این ولتاژ (a.c) داخلی از اندازه ولتاژ (d.c) فراتر می رود. با این حال این مدار (.a.c) داخلی نباید به عنوان مدار ولتاژ بالاتری که مورد نظر این بند است در نظر گرفته شود. رعایت جدایی حفاظتی بین مدارهای داخلی و مدارهای با ولتاژ بالاتر خارجی الزامی است. 

یادآوری 3- در سیستم های (.d.c) دارای باتری، ولتاژهای شارژ و شناوری باتری بسته به نوع باتری از ولتاژ نامی باتری فراتر می رود که این علاوه بر مواردی که در این بند مشخص شده است به هیچ گونه تمهید حفاظتی دیگری نیاز ندارد. توصیه می شود ولتاز شارژ متناسب با شرایط محیطی حداکثر از مقادیر ۷۵ ولت (.a.c) یا ۱۵۰ ولت (.d.c) که در جدول ۱ استاندارد 61201 IEC TS آمده است. فراتر نرود. 

۳-۵-۵-۱۲- منابع برای SELV و PELV 

برای سیستم های SELV و PELV می توان از منابع زیر استفاده کرد :

۱-۳-۵-۵-۱۲- ترانسفورماتور ایزوله ایمنی مطابق با 6-2-61558 IEC 

۲-۳-۵-۵-۱۳- یک منبع جریان با تامین درجه ای از ایمنی معادل با ترانسفورماتور ایزوله ایمنی که در بند ۱-۳-۵-۵-۱۲ مشخص شده است برای مثال موتور ژنراتور با سیم پیچ هایی که ایزولاسیون معادل را فراهم می کند. 

۳-۳-۵-۵-۱۲- یک منبع الکتروشیمیایی مانند باتری یا یک منبع دیگر که مستقل از مدار با ولتاژ بالاتر (برای مثال دیزل ژنراتور ) 

۴-۳-۵-۵-۱۲- در برخی وسایل الکترونیکی استاندارد تمهیداتی اتخاذ می شود تا ولتاژ ترمینال های خروجی حتی در صورت وقوع خطای داخلی از مقادیر مشخص شده در ۱۲-۵-۵-۱-۱ تجاوز نکند. اگر اطمینان حاصل شود که در صورت تماس با یک قسمت برق دار یا اتصالی بین یک قسمت برق دار و قسمت رسانای قابل تماس، ولتاژ ترمینال های خروجی بلافاصله به مقداری کمتر از مقادیر ذکر شده کاهش می یابد وجود ولتاژهای بالاتر در ترمینال های خروجی مجاز است. 

یادآوری ۱- مثال ها از چنین ادواتی شامل تجهیزات آزمون عایقی و وسایل پایش هستند. 

یادآوری 2- مواقعی که ولتاژهای بالاتر در ترمینال های خروجی وجود داشته باشد، مطابقت با این بند در صورتی برآورده می شود که اندازه گیری ولتاژ در ترمینال های خروجی با ولت متری با مقاومت داخلی حداقل ۳۰۰۰ اهم، در محدوده تعیین شده در ۱۲-۵-۵-۱-۱ باشد. 

۴-۵-۵-۱۲- الزامات مدارهای SELV و PELV 

۱-۴-۵-۵-۱۲- مدارهای SELV و PELV باید دارای موارد زیر باشند 

     • عایق بندی پایه بین قسمت های برقدار و دیگر مدارهای SELV یا PELV و 

     • جدایی حفاظتی از قسمت های برقدار مدارهایی که SELV با PELV نیستند که از طریق عایق بندی مضاعف یا تقویت شده یا از طریق عایق بندی پایه و پرده حفاظتی برای بالاترین ولتاژ موجود ایجاد می شود. 

بین قسمت های برقدار و زمین مدارهای SELV باید عایق بندی پایه ایجاد شود. 

زمین کردن مدارهای PELV و/یا قسمت های رسانای قابل تماس تجهیزاتی که توسط مدارهای PELV تغذیه می شوند مجاز است. 

یادآوری 1- به طور خاص جدایی حفاظتی بین قسمت های برقدار تجهیزات الکتریکی از قبیل راه ها، کنتاکتورها، کلیدهای کمکی و هر قسمت از مدار با ولتاژ بالاتر یا یک مدار FELV ضروری است. 

یادآوری 2- ممکن است اتصال زمین مدارهای PELV با اتصال به زمین با اتصال به یک هادی حفاظتی زمین شده در داخل خود منبع حاصل شود. 

۲-۴-۵-۵-۱۲- جدایی حفاظتی سیستم های سیم کشی مدارهای SELV و PELV از قسمت های برق دار سایر مدارها که حداقل عایق بندی پایه دارند، می تواند با یکی از آرایش های مجاز زیر حاصل شود : 

     • هادی های مدار SELV و PELV علاوه بر عایق بندی پایه باید درون غلاف غیر فلزی یا محفظه عایقی محصور شوند 

     • هادی های مدار SELV و PELV باید با استفاده از غلاف فلزی زمین شده با پرده فلزی زمین شده از هادی های مدارهای با ولتاژهای بالاتر از باند I جداسازی شوند. 

     • هادی های مدار در ولتاژهای بالاتر از باند I می توانند رشته هایی از یک کابل چندرشته یا سایر گروه های هادی باشند مشروط بر اینکه هادی های SELV و PELV برای بالاترین ولتاژ موجود عایق شده باشند. 

     • سیستمهای سیم کشی سایر مدارهای منطبق با ۱۲-۵-۳-۲-۴-۱ باشند؛

     • جدایی فیزیکی 

۳-۴-۵-۵-۱۲- در سیستم های SELV و PELV دوشاخه ها و پریزها باید با شرایط زیر مطابقت داشته باشند : 

     • دوشاخه ها نباید قادر باشند به پریزهای سایر سیستم های ولتاژی وارد شوند. 

     • پریزها نباید دوشاخه های سایر سیستم های ولتاژی را به خود راه بدهند. 

     • دوشاخه ها و پریزها در سیستم های SELV نباید کنتاکت هادی حفاظتی داشته باشند. 

۴-۴-۵-۵-۱۲- قسمت های رسانای قابل تماس مدارهای SELV نباید به زمین با هادی های حفاظتی با قسمت های رسانای قابل تماس مدار دیگر متصل شود. 

یادآوری - اگر برقراری تماس به صورت عمدی یا تصادفی بین قسمت های رسانای قابل تماس مدارهای SELV با قسمت های رسانای قابل تماس سایر مدارها محتمل باشد، دیگر حفاظت در برابر برق گرفتگی تنها به حفاظت در نظر با استفاده از SELV بستگی نداشته بلکه همچنین وابسته به تمهید حفاظتی است که برای قسمت های رسانای قابل تماس سایر مدارها در نظر گرفته شده است. 

۵-۴-۵-۵-۱۲- اگر ولتاژ نامی از ۲۵ ولت (.a.c) یا ۶۰ ولت (.d.c) فراتر رود یا اگر تجهیزات (در آب) غوطه ور شوند. باید حفاظت پایه برای مدارهای SELV و PELV توسط موارد زیر ایجاد شود : 

     • عایق بندی مطابق با بند الف ۱- از استاندارد ملی ایران به شماره ۴۱-۴-۱۹۳۷ یا 

     • حصارها یا محفظه هایی مطابق با بند الف ۲- از استاندارد ملی ایران به شماره ۴۱-۴-۱۹۳۷ 

حفاظت پایه عموماً در شرایط خشک عادی برای موارد زیر غیر ضروری است : 

     • مدارهای SELV که ولتاژ نامی از ۲۵ ولت (a.c) یا ۶۰ ولت (.d.c) فراتر نمی رود. 

     • مدارهای PELV که ولتاژ نامی از ۲۵ ولت (a.c) یا ۶۰ ولت (d.c) فراتر نمی رود و قسمت های رسانای قابل تماس و/یا قسمت های برق دار با استفاده از هادی حفاظتی به ترمینال اصلی اتصال زمین متصل می شود. 

در تمامی موارد دیگر اگر ولتاژ نامی سیستم SELV یا PELV از ۱۲ ولت (a.c) یا ۳۰ ولت (d.c) فراتر نرود حفاظت پایه الزامی نیست. 

۶-۵-۱۲- حفاظت اضافی

یادآوری - حفاظت اضافی ممکن است تحت شرایط معین از تاثیرات خارجی و همچنین در مکان های خاص معین، همراه با تدبیر حفاظتی به کار گرفته شود. 

۱-۶-۵-۱۲- حفاظت اضافی تجهیزات حفاظت جریان باقی مانده (RCDs) 

۱-۱-۶-۵-۱۲- استفاده از RCD با جریان عامل باقی مانده اسمی حداکثر ۳۰ میلی آمپر، به عنوان یک حفاظت اضافی در سیستم های (.a.c) در صورت وقوع خرابی در تمهید به کار رفته برای حفاظت پایه و /یا تمهید به کار رفته برای حفاظت خطا، یا سهل انگاری کاربر، شناخته می شود. 

۲-۱-۶-۵-۱۲- استفاده از RCD به عنوان تنها حفاظت در برابر برق گرفتگی کافی نبوده و الزام به اجرای یکی از تدابیر حفاظتی گفته شده در بخشهای ۱۲-۵-۲ تا ۱۲-۵-۵ را مرتفع نمی کند. 

۲-۶-۵-۱۲- حفاظت اضافی هم بندی هم پتانسیل کننده حفاظتی تکمیلی 

یادآوری 1- هم بندی هم پتانسیل کننده حفاظتی تکمیلی به عنوان روشی اضافه بر حفاظت خطا در نظر گرفته می شود. 

یادآوری 2- استفاده از هم بندی حفاظتی تکمیلی باعث نمی شود الزام قطع خودکار مدار تغذیه به خاطر سایر علل به طور مثال حفاظت در برابر آتش سوزی، تنش های حرارتی در تجهیزات و غیره مرتفع شود. 

یادآوری 3- هم بندی حفاظتی تکمیلی ممکن است تمام تاسیسات بخشی از تاسیسات یک دستگاه یا مکان را در بر بگیرد. 

یادآوری 4- در نظر گرفتن الزامات اضافی ممکن است برای مکان های خاص یا به علل دیگری ضرورت داشته باشد.

۱-۲-۶-۵-۱۲- هم بندی هم پتانسیل کننده حفاظتی تکمیلی باید شامل تمام قسمتهای رسانای قابل تماس تجهیزات نصب ثابت و قسمت های رسانای بیگانه از جمله آرماتورهای فلزی اصلی بتن مسلح سازه که همزمان در دسترس هستند، بشود. این سیستم هم بندی هم پتانسیل کننده باید به هادی های حفاظتی تمامی تجهیزات شامل مواردی که از پریز تغذیه می شوند، متصل شود. 

۲-۲-۶-۵-۱۲- مقاومت R (بین قسمت های رسانای قابل تماس و قسمت های رسانای بیگانه که هم زمان در دسترسند) باید در شرط زیر صدق کند :

که در آن :

Ia جریان عملکرد حفاظت مدار است و 

     • برای RCDها، برابر با جریان عامل باقی مانده اسمی (IΔn) است. 

     • برای وسایل حفاظتی اضافه جریان، برابر با جریان عامل در زمان ۵ ثانیه است.