مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 1 | ۵-۱۶- انجام آزمون ها

1-۵-۱۶- استاندارد ملی ایران به شماره ۱۹۳۷ آزمون های زیر را به عنوان روشهای مرجع ارایه میدهد. استفاده از روش های دیگر برای انجام آزمون ها به شرط آنکه دارای اعتبار قابل قبول باشد، بلامانع است. 

۲-۵-۱۶- ابزار اندازه گیری و حداقل مشخصات فنی آن ها باید بر اساس بندهای مربوطه از استاندارد ISIRI-TEC 61557-1 انتخاب شوند. اگر تجهیزات اندازه گیری دیگری مورد استفاده قرار گیرد نباید دارای درجه عملکرد و ایمنی کم تری باشد. 

۳-۵-۱۶- آزمون های زیر باید در موارد مرتبط و ترجیحاً با همین ترتیب که در زیر می آید انجام شود : 

    ۱) آزمون پیوستگی هادی ها 

    ۲) آزمون مقاومت عایقی

    ۳) آزمون مقاومت عایقی جهت تایید کارایی حفاظت سیستم های SELV و PELV یا جداسازی الکتریکی 

    ۴) آزمون مقاومت عایقی جهت تایید کارایی مقاومت/امپدانس کف و دیوارهای عایق 

    ۵) آزمون قطبیت با پلاریته 

    ۶) آزمون تأیید کارایی تجهیزات قطع خودکار تغذیه 

    ۷) آزمون اندازه گیری مقاومت الکترود زمین 

    8) آزمون تایید کارایی حفاظت های اضافی (مانند RCD) 

    ۹) آزمون ترتیب فازها 

    ۱۰) آزمون های عملیاتی (مانند تابلوهای برق، راه اندازها، اینترلاک ها و ... )

    ۱۱) آزمون افت ولتاژ 

در صورت انجام هرگونه تست که نشان دهنده عدم انطباق باشد، آن آزمون و تمام آزمون های قبلی که نتایج آن ممکن است تحت تأثیر آن عیب باشد. پس از اصلاح عیب، باید تکرار شود. 

یادآوری - در هنگام تست در محیط های مستعد انفجار رعایت پیشگیری های مناسب ایمنی بر اساس استاندارد IEC 60079-17 الزامی است . 

۱-۳-۵-۱۶- آزمون پیوستگی هادی ها 

پیوستگی هادی ها و اتصال به قسمت های رسانای قابل تماس باید از طریق اندازه گیری مقاومت هادی های زیر بررسی شود : 

    ۱) هادی های حفاظتی شامل هادی های هم بندی حفاظتی 

    ۲) قسمت های رسانای قابل تماس 

    ۳) در مورد مدارهای حلقوی نهایی، هادی های برق دار 

یادآوری - آزمون پیوستگی در مدارهای حلقوی فقط مختص هادی حفاظتی نبوده و برای هادی های برق دار فاز و خنثی نیز باید اجرا شود. 

مجموع مقاومت هادی فاز و هادی حفاظتی با توجه به سطح مقطع در واحد طول هادی و در دمای مرجع از جدول (۲-۱۶) قابل دست یابی است. پس از انجام آزمون پیوستگی مقادیر خوانده شده با مقادیر مورد انتظار مقایسه و در جدول (۱۶-۳) درج می شود. 

در آزمون پیوستگی مقاومت هادی های داخل تأسیسات اندازه گیری می شود :

۲-۳-۵-۱۶- آزمون مقاومت عایقی تاسیسات الکتریکی  

مقاومت عایقی باید بین موارد زیر اندازه گیری شود : 

    • هادی های برق دار و 

    • هادی های برق دار و هادی حفاظتی که به سیستم زمین متصل است. 

در موارد مناسب هنگام این آزمون، هادی های برق دار می توانند به یکدیگر متصل شوند. در عمل ممکن است لازم شود که این اندازه گیری در حین نصب تاسیسات و قبل از اتصال تجهیزات انجام شود. 

در مواردی که مدار شامل تجهیزاتی باشد که احتمال تأثیر گذاری آن ها روی نتایج یا اسیب دیدگی تجهیزات وجود داشته باشد، باید اندازه گیری بین هادی های برق دار متصل به یکدیگر و زمین انجام شود (مانند مدارهای دارای لوازم الکترونیکی). 

مقادیر مقاومت عایقی اندازه گیری شده با ولتاژهای آزمون جدول (۱۶-۴) برای کل تابلو و هر یک از مدارهای توزیع که به صورت جداگانه آزموده می شود در حالتی که تمام مدارهای نهایی آنها متصل بوده اما مصرف کنندگان از مدار جدا هستند نباید کمتر از مقادیر مندرج در جدول (۱۶-۴) باشد. 

مقادیر جدول (۱۶-۴) جهت تحویل مقاومت عایقی بین هادی های حفاظتی زمین نشده و سیستم زمین باید اعمال شود. مدارهای FELV باید با همان ولتاژ آزمون اعمال شده به سمت اولیه منبع، آزمایش شوند. 

در مواردی که وسایل حفاظتی سرج (SPD ها) یا تجهیزات دیگر که ولتاژ تحویل را تحت تأثیر قرار میدهد یا آسیب می بیند. این تجهیزات باید قبل از انجام آزمون مقاومت عایقی از مدار خارج شوند. 

اگر جداسازی تجهیزات فوق از مدار، عملی و منطقی نباشد (مانند SPDهای جاسازی شده در پریزهای ثابت) می توان ولتاژ آزمون را برای آن مدارهای خاص تا ۲۵۰ ولت (.d.c) نیز کاهش داد اما مقدار مقاومت عایقی نباید از ۱ مگا اهم کم تر باشد. 

جهت تسهیل اندازه گیری هادی خنثی باید از ترمینال اصلی اتصال زمین (MET) جدا شود. 

در سیستم های TN-C اندازه گیری بین هادی های برق دار و هادی PEN انجام می شود. 

مقادیر مقاومت عایقی معمولا خیلی بیشتر از مقادیری است که در جدول (۱۶-۴) آمده است. هنگامی که مقادیر اندازه گیری شده تفاوت آشکاری را بین مدارها نشان می دهد، بررسی های بیشتری برای شناسایی دلایل مورد نیاز است. 

۱-۲-۳-۵-۱۶- حفاظت با استفاده از سیستم SELV 

جدایی قسمت های برق دار از مدارهای دیگر و از سیستم زمین مطابق با بند ۱۲-۵-۵ این نشریه باید با اندازه گیری مقاومت عایقی تایید شود. 

۲-۲-۳-۵-۱۶- حفاظت با استفاده از سیستم PELV 

جدایی قسمت های برق دار از مدارهای دیگر مطابق با بند ۱۲-۵-۵ این نشریه باید با اندازه گیری مقاومت عایقی تایید شود. 

۳-۲-۳-۵-۱۶- حفاظت با استفاده از جدایی الکتریکی 

جدایی قسمت های برق دار از مدارهای دیگر و از سیستم زمین مطابق بند ۱۲-۵-۴ این نشریه باید با اندازه گیری مقاومت عایقی تایید شود. 

برای سیستم های با جدایی الکتریکی و بیش از یک مصرف کننده در حالتی که دو خطای پیاپی با امپدانس ناچیز بین هادی های فاز مختلف و همچنین هادی هم بندی حفاظتی با قسمت های رسانای قابل تماس متصل به آن اتفاق بیفتد، حداقل یکی از مدارهای دارای خطا باید قطع شوند. این موضوع باید از طریق اندازه گیری یا محاسبات تأیید شود. زمان قطع براساس الزامات قطع تغذیه خودکار حفاظتی در سیستم TN تعیین می شود. 

۴-۲-۳-۵-۱۶- مقاومت امپدانس عایقی کفپوش ها و دیوارها 

در جاهایی که مطابق با الزامات بند ب ۱- استاندارد ملی ایران به شماره ۴۱-۴-۱۹۳۷ لازم باشد حداقل سه اندازه گیری باید در یک محل واحد انجام شود :

    • یک اندازه گیری در فاصله تقریبا یک متری از تمام هادی های بیگانه در دسترس در آن محل 

    • دو اندازه گیری دیگر در فواصل بیشتر 

اندازه گیری مقاومت/امپدانس عایقی کفپوش ها و دیوارها باید با ولتاژ بین سیستم و زمین با فرکانس نامی انجام شود. 

سری اندازه گیری های فوق برای هر سطح مربوطه باید تکرار شود. 

در بند ب استاندارد ملی ایران به شماره ۶-۱۹۳۷ اطلاعات بیشتری در مورد اندازه گیری مقاومت/امپدانس عایقی کفپوش ها و دیوارها ارایه شده است. 

۳-۳-۵-۱۶- آزمون قطبیت (پلاریته) 

در موارد مرتبط قطبیت تغذیه در ورودی تاسیسات باید قبل از برقدار شدن تاسیسات تحویل شود. 

در مواردی که استفاده از تجهیزات کلیدزنی تک پل در هادی خنثی مجاز نباشد، باید آزمونی جهت تحویل این که همه این تجهیزات فقط در هادی/های فاز وصل شده اند، انجام شود. 

توصیه میشود موارد زیر در حین آزمون قطبیت تحویل شود :

    ۱) همه فیوزها و تجهیزات حفاظت و کنترل تک پل فقط بر روی هادی فاز وصل شده باشد. 

    ۲) به جز در سرپیچ های لامپ E14 و E27 مطابق با استاندارد 60238 IEC در مدارهایی که دارای سرپیچ های رزوه ادیسون و سرپیچ های میخی با کنتاکت مرکزی متصل به هادی خنثی زمین شده هستند. کنتاکت های بیرونی یا رزوه ای به هادی خیلی متصل باشد. 

    ۳) سیم کشی به طور صحیح به پریزها و لوازم جانبی مشابه متصل شده باشد. 

۴-۳-۵-۱۶- آزمون تأیید کارایی تجهیزات قطع خودکار تغذیه 

چنانچه از وسایل حفاظتی جریان باقی مانده برای حفاظت در برابر آتش نیز استفاده شده باشد تحویل شرایط حفاظت با قطع خودکار تغذیه را میتوان به عنوان پوشش الزامات مرتبط با استاندارد 42-4-60364 IEC در نظر گرفت. 

اقدامات موثر تحویل که برای حفاظت در برابر خطا توسط قطع خودکار تغذیه انجام میشود به شرح زیر است : 

    الف) برای سیستم TN

مطابقت با قوانین بندهای ۱۲-۵-۲-۴-۴ و ۱۲-۵-۲-۳-۲ فصل ۱۲ این نشریه باید توسط موارد زیر تحویل شود : 

    ۱) اندازه گیری امیدانس حلقه اتصال زمین در صورت امکان 

در مواردی که اندازه گیری امپدانس حلقه اتصال زمین امکان پذیر نباشد، تحویل پیوستگی الکتریکی هادی های حفاظتی به شرط آنکه محاسبات امپدانس حلقه اتصال زمین یا مقاومت هادی حفاظتی در دسترس باشند، کفایت میکند.

    ۲) تحویل مشخصات و/یا کارایی وسیله حفاظتی مرتبط این بخش از تحویل باید برای موارد زیر انجام شود : 

    • برای وسایل حفاظتی اضافه جریان، با بازرسی چشمی یا سایر روش های مناسب (یعنی تنظیم قطع لحظه ای یا کوتاه مدت در مورد کلید قدرت، جریان اسمی و نوع در مورد فیوزها). 

    • برای کلیدهای جریان باقی مانده، با بازرسی چشمی و آزمون 

کارایی قطع خودکار ایجاد شده با وسایل حفاظتی جریان باقی مانده باید طبق استاندارد 6-61557 ISIRI-IEC با استفاده از تجهیزات مناسب تحویل شود تا برآورده شدن الزامات مرتبط فصل ۱۲ با توجه به مشخصه عملکردی وسیله تایید شود. کارایی اقدامات حفاظتی در صورتی تحویل خواهد شد که عمل قطع در جریان خطای کمتر یا برابر با جریان عامل باقی مانده اسمی IΔN رخ دهد. 

پیشنهاد می شود زمانهای قطع خواسته شده در جدول ۱۲-۱ فصل ۱۲ تحویل شود. البته الزامات زمان های قطع باید در خصوص اضافه شدن ها و تغییرات اعمال شده در تاسیسات موجود که در آنها وسایل حفاظتی جریان باقی مانده موجود، به عنوان وسایل قطع این بخش ها نیز استفاده می شود، تحویل شود. 

در مواردی که کارایی اقدامات حفاظتی در نقطه ای پایین دست یک RCD تایید شده باشد، حفاظت تاسیسات پایین دست از این نقطه را می توان با تأیید پیوستگی هادی های حفاظتی قبول کرد. 

    ب) برای سیستم TT 

مطابقت با قوانین بند ۴۱۱-۵-۳ استاندارد ملی ایران به شماره ۴۱-۴-۱۹۳۷ و بند ۱۲-۵-۲-۳-۲ فصل ۱۲ باید توسط موارد زیر تحویل شود : 

    ۳) اندازه گیری مقاومت RA الکترود زمین برای قسمت های رسانای قابل تماس تاسیسات 

در مواردی که اندازه گیری RA عملی نباشد می توان از مقدار اندازه گیری شده امپدانس حلقه اتصال زمین خارجی استفاده کرد (به بند ۱۶-۵-۳-۵ مراجعه شود). 

    ۴) تحویل مشخصات و یا کارایی وسیله حفاظتی مرتبط این تحویل باید به صورت زیر انجام شود : 

    • برای وسایل حفاظتی اضافه جریان با بازرسی چشمی یا سایر روش های مناسب (یعنی تنظیم قطع لحظه ای یا کوتاه مدت در مورد کلیدهای قدرت، جریان اسمی فیوزها و تعیین نوع آن ها). 

    • برای کلیدهای جریان باقی مانده با بازرسی چشمی و آزمون 

کارایی قطع خودکار ایجاد شده با وسایل حفاظتی جریان باقی مانده باید طبق استاندارد 6-61557 ISIRI-IEC با استفاده از تجهیزات مناسب تحویل شود تا برآورده شدن الزامات مرتبط با فصل ۱۲ با توجه به مشخصه عملکردی تجهیز تایید شود. کارایی اقدامات حفاظتی در صورتی تحویل خواهد شد که عمل قطع در جریان خطای کمتر با برابر با جریان عامل باقی مانده اسمی IΔN رخ دهد. 

پیشنهاد می شود زمان های قطع خواسته شده در جدول ۱۲-۱ فصل ۱۲ تحویل شود. البته الزامات زمان های قطع باید در خصوص اضافه شدن ها و تغییرات اعمال شده در تاسیسات موجود که در آنها وسایل حفاظتی جریان باقی مانده موجود به عنوان وسایل قطع این بخش ها نیز استفاده می شود، تحویل شود. 

    پ) برای سیستم IT 

مطابقت با قوانین بند ۴۱۱-۶-۲ استاندارد ملی ایران به شماره ۴۱-۴-۱۹۳۷ باید با محاسبه با اندازه گیری جریان ها مربوط به اولین خطای هادی برق دار تحویل شود. 

این اندازه گیری زمانی انجام می شود که به دلیل مشخص نبودن همه پارامترها امکان محاسبه وجود نداشته باشد. در انجام این اندازه گیری به منظور ممانعت از ایجاد خطر ناشی از خطای دوگانه باید اقدامات احتیاطی اتخاذ شود. 

در مورد اتصال زمین دوگانه، امپدانس حلقه خطا باید با محاسبه یا با اندازه گیری تحویل شود. در مواردی که شرایط مشابه سیستم TT باشد (به مورد به بند ۴۱۱-۶-۴ استاندارد ملی ایران به شماره ۴۱-۴-۱۹۳۷ مراجعه شود)، تحویل باید همانند سیستم TT انجام شود. در مواردی که شرایط مشابه سیستم TN باشد به بند ۴۱۱-۶-۲ استاندارد ملی  ایران به شماره ۴۱-۴-۱۹۳۷ مراجعه شود)، تحویل باید با اندازه گیری به صورت زیر انجام شود :

    • برای تاسیسات IT با تغذیه از ترانسفورماتور محلی، امپدانس حلقه زمین با وارد کردن اتصالی با امیدانس ناچیز بین هادی برقدار و زمین در ورودی تاسیسات اندازه گیری می شود. امپدانس حلقه زمین در انتهای این مدار بین هادی برقدار دوم و زمین حفاظتی اندازه گیری می شود. تحویل در صورتی حاصل خواهد شد که مقدار اندازه گیری شده کمتر یا مساوی با ۵۰% حداکثر مجاز امپدانس حلقه باشد. 

    • برای تاسیسات IT متصل به شبکه عمومی، امپدانس حلقه اتصال زمین توسط تحویل پیوستگی هادی حفاظتی و اندازه گیری امپدانس حلقه در انتهای این مدار بین دو هادی برقدار تعیین می شود. تحویل در صورتی حاصل خواهد شد که مقدار اندازه گیری شده کمتر یا مساوی با ۵۰% حداکثر مجاز امپدانس حلقه مجاز باشد. در صورت عدم حصول تحویل به اندازه گیری های دقیق تری نیاز خواهد بود. 

۵-۳-۵-۱۶- اندازه گیری مقاومت الکترود زمین 

اندازه گیری مقاومت الکترود زمین باید با روش مناسب انجام شود. در مواردی که امکان اندازه گیری مقاومت وجود نداشته باشد می توان آن را با استفاده از روش های کاربردی نیز محاسبه نمود. 

یادآوری - در مواردی که محل تاسیسات (مانند شهرها) به گونه ای باشد که عملا امکان کوبیدن الکترودهای کمکی زمین وجود نداشته باشد اندازه گیری امپدانس حلقه اتصال زمین مقدار تقریبا قابل قبولی ارایه خواهد نمود. 

روش های مورد تأیید اندازه گیری مقاومت الکترودهای زمین عبارتند از: 

الف) روش های افت پتانسیل 

    ۱) روش کلاسیک 

    ۲) روش ۶۲ درصد 

    ۳) روش شیب 

    ۴) آزمون °۹۰/۱۸۰° 

    ۵) تکنیک چیدمان مثلثی 

    ۶) تکنیک الکترود متصل  
 ب) روش های بدون میله 

    ۱) روش دو نقطه (ارت مرده) 

    ۲) روش تزریق جریان (کلمپی) 

پ) روش امپدانس حلقه 

در جداول (۱۶-۵) و (16-6) استاندارد مرجع مزایا و محدودیت های هر کدام از روش های اندازه گیری ارایه شده است. 

معیار پذیرش، مطابقت مقاومت الکترود زمین اندازه گیری شده، با مقادیر طراحی است که مطابق با فصل 13 انجام شده است.

۱-۵-۳-۵-۱۶- مستندسازی و اندازه گیری مقاومت الکترود زمین فونداسیون  

مطابق با استاندارد ملی معادل با 18014 DIN مستند سازی باید پیش از بتن ریزی انجام شود. مقدار مقاومت هم باید توسط فرد دارای صلاحیت و کار آزموده اندازه گیری شده و گزارش شود. 

مستندسازی باید شامل موارد زیر باشد : 

    • نقشه جانمایی الکترود زمینی که باید نصب شود شامل هادی هم بندی عملکردی 

    • تصاویر قابل فهم از سیستم های زمین 

    • تصاویر قابل شناسایی از اتصالات (به عنوان مثال شینه اصلی اتصال زمین و اجزای اتصال سیستم  حفاظت صاعقه). 

    • نتایج اندازه گیری مقاومت مطابق با بند ۱۶-۵-۳-۵-۲ 

یادآوری - مستندسازی فوق برای شبکه هم بندی اسکلت بتن مسلح ساختمان نیز انجام شود. 

۲-۵-۳-۵-۱۶- اندازه گیری مقاومت 

اندازه مقاومت بین شینه اصلی اتصال زمین و همه اجزای اتصال دیگر باید با استفاده از وسایلی که جزئیات آن در بند ۲-۵-۱۶ آمده اندازه گیری شده و حداکثر ۰/۲ اهم باشد. اندازه گیری باید پیش از بتن ریزی انجام شود. 

یادآوری - مقدار جریان برای کوچکترین محدوده اندازه گیری ۰/۲ آمپر خواهد بود. 

۳-۵-۳-۵-۱۶- گزارش اندازه گیری مقاومت الکترودهای زمین حداقل باید شامل موارد زیر باشد: 

    • نام و نام خانوادگی کاربر مسئول اندازه گیری 

    • مشخصات دستگاه اندازه گیری (شماره سریال و گواهی معتبر کالیبراسیون) 

    • تاریخ اندازه گیری 

    • آدرس و جانمایی الکترودهای زمین در ساختمان با محوطه 

    • شرایط محیطی خاک و هوا (دما، تاریخ آخرین بارندگی و ...)

    • روش آزمون انتخابی 

    • مشخصات و آرایش الکترودها. 

    • کاربری سیستم زمین و الکترودها 

    • جداول اندازه گیری 

    • نمودار نتایج اندازه گیری (بسته به روش اندازه گیری) 

    • نتیجه نهایی اندازه گیری و گزارش تحلیلی 

    • ضمائم شامل گزارش نرم افزاری خروجی دستگاه (در صورت داشتن این قابلیت) و تصاویر از انجام مراحل مختلف. 

۶-۳-۵-۱۶- حفاظت های اضافی 

اثر بخشی اقدامات انجام شده برای حفاظت های اضافی، با بازرسی چشمی و انجام آزمون ها تحویل می شود. در مواردی که برای حفاظت اضافی به RCD نیاز باشد، اثر بخشی قطع خودکار تغذیه توسط RCD باید با استفاده از تجهیرات مناسب آزمون ارایه شده در استاندارد 6-61557 ISIRI IEC تحویل شود. 

در مواردی که حفاظت اضافی توسط هم بندی حفاظتی تکمیلی حاصل شود اثر بخشی آن هم بندی به صورت زیر باید بررسی شود : 

مقاومت R بین قسمت رسانای قابل تماس و قسمت رسانای بیگانه که به طور هم زمان در دسترس باشند باید در فرمول های زیر صدق کند :

Ia :  جریان عملکرد تجهیز حفاظتی بر حسب آمپر :

    • برای وسیله حفاظتی جریان باقی مانده (RCD) ، IΔN 

    • برای وسایل حفاظتی جریان زیاد جریانی که باعث قطع وسیله حفاظتی در ۵ ثانیه می شود. 

۷-۳-۵-۱۶- توالی فازها 

در مدارهای چندفاز برقراری توالی فاز باید تحویل شود. 

۸-۳-۵-۱۶- آزمون های عملیاتی 

به منظور تحویل نصب و تنظیم صحیح منطبق بر الزامات مرتبط با مجموعه استانداردهای ملی ایران به شماره ۱۹۳۷، باید آزمون های عملیاتی بر روی تجهیزات انجام شود. موارد زیر نمونه هایی از چنین تجهیزاتی هستند : 

    • تابلوهای قطع و وصل و فرمان، راه اندازها، کنترل کننده ها و اینترلاک ها 

    • سیستم های قطع اضطراری و توقف اضطراری 

    • سیستم های پایش عایقی و…

در صورت نیاز، عملکرد وسایل حفاظتی به منظور تحویل نصب و تنظیم مناسب باید مورد آزمایش قرار بگیرند. در مواردی که حفاظت در برابر خطا و یا حفاظت اضافی توسط RCD تأمین شده باشد کارایی هر یک از دستگاه های ملحق شده به این تجهیزات باید تحویل شود. 

یادآوری - این آزمون عملیاتی جایگزین آزمون عملیاتی مشخص شده در استانداردهای مرتبط نیست. 

۹-۳-۵-۱۶- تحویل افت ولتاژ 

در مواردی که به تحویل مطابق با بند ۵۲۵ استاندارد ملی ایران به شماره ۵۲-۵-۱۹۳۷ نیاز باشد، افت ولتاژ باید با اندازه گیری یا با محاسبه ارزیابی شود. این اندازه گیری می تواند :

    • مقایسه تفاوت بین ولتاژ با و بدون اتصال بار طراحی شده باشد، یا 

    • مقایسه تفاوت بین ولتاژ با و بدون اتصال یک بار مشخص و محاسبه مجدد آن برای بار طراحی شده باشد. 

یا 

    • مقادیر امپدانس مدار باشد.