مبحث هفدهم مقررات ملی ساختمان : سامانه گاز طبیعی در ساختمان (1403) | 10-4-17 الزامات طراحى اجزاى لوله كشى گاز

طراحی اجزای لوله کشی گاز باید بر اساس الزامات زير باشد:

١٧-4-١٠-١ لوله رابط

١٧-۴-١٠-١-١ ابتدای لولە رابط باید در نزدیک ترین نقطه به سر علمک [1] در نظر گرفته شود. فاصله ابتداى لوله كشى رابط تا سر علمک و رگولاتور  ثانويه به ظرفيت رگولاتور بستگى داشته و اگر جمع مصرف كل ساختمان معادل ٢٥ متر مكعب بر ساعت باشد، تا فاصله ٥٠ سانتى متر و بيشتر از آن، ۶٠ سانتى متر در نظر گرفته می شود.

١٧-4-١٠-١-٢ لوله رابط باید روكار بوده ودر حد ممكن كوتاهترین مسير عبور براى آن انتخاب شود.

١٧-۴-١٠-١-٣ چنانچە بخشی از لولە رابط در خارج از ملک در ارتفاعی پایین تر از ٢٢٠ سانتی متر باشد، برای حفاظت در مقابل ضربه باید داخل غلاف از لوله فلزى با قطر دو اندازه بزرگ تر قرار گيرد. جداره خارجى لوله نبايد هيچ گونه تماسى با جداره داخلى غلاف داشته و فضاى بين آنها باید خالی باشد.

١٧-4-١٠-١-4 قطر ابتداى لوله رابط و قطر محل اتصال آن به كنتور بايد متناسب با ظرفيت رگولاتور و کنتور باشد.

١٧-4-١٠-١-٥ قطر سایر قسمت های لوله رابط باید مطابق قسمت ١٧-4-١٣ تعيین شود.

١٧-4-١٠-٢ کلکتور توزیع کنندە [2]

برای ساختمان‌ هایی کە بیش از یک کنتور داشته باشند باید كلكتور بر مبناى الزامات زير طراحى شود:

١٧-۴-١٠-٢-١ کلکتور باید تا حد ممکن نزدیک به علمک بوده و در فضای باز یا در محلی كه داراى تهويه طبيعى است، نصب شود. در تعيين محل كلكتور بايد شرايط كنتورها ومحل نصب آنها در نظر گرفته شود و در محلی باشد که امکان نصب کنتورها وجود داشته باشد.

پاورقی :

[1] محل علمک توسط شركت كاز تعيين مى شود و بايد مشخص باشد.

[2] در اين مقررات از اين پس به جاى آن كلكتور به كار مى رود.

١٧-4-١٠-٢-٢ تعيين قطر كلكتور بايد بر اساس مقدار مصرف كل ساختمان و طولانى ترين مسير لولە کشی گاز در ساختمان [1] بر اساس قسمت ١٧-4-١٣ انجام شود.

١٧-4-١٠-٢-٣ قطر كلكتور باید از ابتدا تا انتهاى آن ثابت باشد ونبايد از قطر لوله‌ هاى متصل به آن كمتر باشد.

١٧-۴-١٠-٢-۴ اخذ انشعاب از كلكتور باید با استفاده از اتصالات استاندارد انجام شود وبر روى هر يک از انشعاب هاى خروجى از كلكتور وقبل از لوله جانشين كنتور، نصب شير قفلى برنجى الزامى است.

١٧-۴-١٠-٢-۵ فاصله بین دو انشعاب متوالى روى كلكتور براى نصب كنتورها بايد مطابق با اندازه کنتورها باشد؛ بەصورتی که امکان نصب کنتورها در این فواصل وجود داشته باشد.

١٧-۴-١٠-٢-۶ برای نگهداری كلكتور باید بست و پايه مناسب روى ديوار يا جداره مستحكم كه تحمل وزن کلکتور و تجهیزات متصل به آن را داشته باشد، در نظر گرفت.

١٧-4-١٠-٢-٧ قطر لوله رابط بايد با قطر لوله كلكتور برابر باشد.
 

١٧-4-١٠-٣ كنتور

١٧-4-١٠-٣-١ محل نصب كنتور بايد در محدوده داخلى ملک يا ساختمان و تا حد ممكن در محلی نزدیک به درب ورودی و علمک [2] باشد.

١٧-4-١٠-٣-٢ فضای محل نصب كنتور باید در معرض جريان هواى طبيعى باشد.

١٧-۴-١٠-٣-3 محل کنتور باید به‌ گونه‌ ای باشد که کنتور در معرض صدمات فیزیکی قرار نگیرد. در صورتیكه بنا به شرایط خاص و به ناچار کنتور درمعرض برخورد یا صدمه فیزیکی باشد، نصب حفاظ مناسب الزامی خواهد بود.

١٧-4-١٠-٣-4 ارتفاع لوله جانشين كنتور از كف زمين بايد حداقل ١٨٠ سانتى متر و حداكثر ٢٢٠ سانتیمتر باشد.

١٧-4-١٠-٣-۵ در نظر گرفتن محل نصب كنتور در پاگرد يا راهروى طبقات در ساختمان هاى جدید که امكان نصب کنتور در محل دیگرى وجود داشته باشد، ممنوع است. 

پاورقی

[1] ازنقطه خروجى رولاتور تا دورترين نقطه مصرف از رگولاتور

[2] در برخى موارد، محلى كه نزديک درب ورودى يا علمك است، شرايط لازم را براى نصب كنتور ندارد در اين حالت بايد محل مناسبى كه شرايط نصب كنتور در آن وجود دارد، در نظر گرفته شود.

١٧-۴-١٠-٣-۶ روی انشعاب هاى اخذ شده از كلكتور، لوله جانشين كنتورها بايد در نزديكترين محل ممكن به كلكتور و به‌صورت مجتمع نصب شود. ارتفاع لوله جانشين كنتور از كف زمين بايد حداقل ١٨٠ سانتیمتر و حداكثر ٢٢٠ سانتیمتر باشد.[1] همچنين در محدوده مسير تردد وسايل نقلیه در پارکینگ، ارتفاع لوله جانشین كنتور از كف زمين بايد ٢٢٠ سانتی متر باشد.

١٧-4-١٠-٣-٧ محل نصب كنتور نبايد مجاور رمپ ها و سطوح شيبدار باشد. سطح كف در محل نصب كنتور تا فاصله حداقل ١ متر از دیوار نگهدارندە آن باید بدون شیب باشد.

١٧-۴-١٠-٣-٨ محل نصب کنتور باید روی دیوار یا جدارەای كه استحكام لازم برای نگهداشتن آن را دارد، در نظر گرفته شود.

١٧-۴-١٠-٣-٩ فاصله کنتور از سيم های برق كه روى كار نصب شده اند بايد حداقل ١٠ سانتى متر و از کنتور برق حداقل ۵٠ سانتیمتر در نظر گرفته شود.

١٧-۴-١٠-٣-١٠ فاصله کنتور از بدنه دستگاه‌ های گازسوز باید حداقل یک متر باشد.

١٧-4-١٠-٣-١١ قطر و طول لوله جانشين بايد مطابق با ظرفيت كنتور تعيين شده در نظر گرفته شود.[2]

١٧-4-١٠-٣-١٢ برای نگهدارى كنتورهاى با ظرفيت بيش از ٣٠ متر مكعب در ساعت [3] بايد پايه نگهدارنده مناسب کە تحمل وزن آن را داشته باشد در نظر گرفته شود.
 

پاورقی

[1] نصب كنتورها در ترازهاى مختلف در محدوه حداقل و حداكثر ارتفاع لوله جانشين مجاز است.

[2] ترتيب كنتورها و نصب پلاک واحد مربوطه روى هر كلكتور رعايت گردد.

[3] G40, G65.

١٧-4-١٠-4 شيرها

شیر‌هایی که در لوله کشی گاز به كار می روند باید از نوع ربع گرد توپی باشند و تقسيم بندى از نظر نوع و الزامات محل نصب آنها بر اساس اين قسمت از مقررات است.

١٧-۴-١٠-۴-١ انواع شیرها از نظر موقعیت در سیستم لوله کشی گاز

الف) شير اصلى

محل نصب این شیر باید بلافاصله بعد از کنتور، در ابتدای لوله اصلى و در ارتفاع ١٧٠ الی ١٩٠ سانتی مترى از سطح كف محل نصب باشد. محل نصب شیر اصلی نباید مجاور رمپ ها و سطوح شيبدار بوده و در مسير دسترسی به آن نبايد مانعى وجود داشته باشد. سطح كف محل نصب شير در فاصله ١ متر ازهر طرف شیر باید بدون شیب باشد.

ب) شير فرعى

این شیر بعد از شیر اصلی در مسیر لوله کشی و برای قطع و وصل جریان گاز بخشی از آن نصب می شود. انواع شیرهای فرعی به شرح زیير می باشند:

    ١) شیر قطعکن بیرون واحد

شیر ربع گرد توپی قفل شونده است كه در ساختمان‌ هایی كه دارای کنتور مشترک می باشند، بر روی لولۀ گاز ورودی به هر واحد و در بیرون از واحد نصب می شود. این شير به منظور قطع جريان گاز واحد در مواقع ضروری باید در دسترس ساکنین آن ساختمان باشد. شیر اصلی بعد از كنتور در كنتورهاى مجزا به عنوان شير قطع كن بيرون واحد نيز محسوب مى شود.

    ٢) شير قطع كن داخل واحد

این شير در ابتداى لوله‌ كشى داخل واحد نصب می شود و فقط در دسترس ساكنين آن واحد برای قطع و وصل جریان گاز می باشد. ارتفاع این شير ١٧٠ الى ١٩٠ سانتى متر بالاتر از كف محل نصب است و باید داخل واحد، در دسترس و تا حد امکان نزدیک به درب ورودی نصب شود.

تبصره: در ساختمان های يک واحدى نياز به شير قطع كن در داخل ساختمان نمى باشد، مگر آن كه ناظر بنا به موقعیت، شرایط دسترسی و فاصله زياد، ضرورى تشخيص دهد.

    3) شير ساختمان

اگر در ملکی چند ساختمان مجزا بنا شده باشد، در ابتدای ورودی انشعاب از هر ساختمان بايد يک شير در ارتفاع ١٧٠ الى ١٩٠ سانتى متر بالانر از كف زمين براى قطع و وصل جريان گاز ساختمان نصب شود.

پ) شير مصرف

در انتهای انشعاب برای قطع و وصل جریان گاز دستگاه‌ های گازسوز نصب می شود و هر دستگاه گازسوز باید دارای یک شیر مصرف مستقل باشد. استفاده از یک شیر مصرف (مشترکا) برای دو یا چند دستگاه  گازسوز ممنوع است.

١٧-4-١٠-4-٢ الزامات محل نصب شيرها در ساختمان ها ومحوطه

الف) سطح کف محل نصب شیرها باید در تراز افقی بوده و در مسیر دسترسی به آنها باید هیچگونه مانعی وجود نداشته باشد.

ب) شيرها بايد به راحتى قابل دسترس باشند. محل نصب آنها نبايد در پشت درها، پشت دستگاه‌ های گازسور یا داخل کمد یا کابینت باشد.

پ) شیرها باید به‌ گونه‌ای نصب شوند که دسته آنها در دسترس بوده و مانعی در مقابل باز وبسته شدن آنها نباشد.

ت) ارتفاع محل نصب شیرهای اصلى و شيرهای فرعى بايد ١٧٠ الى ١٩٠ سانتى متر بالاتر از كف زمین باشد.

ث) ارتفاع محل نصب شیر مصرف از زمین و فاصله آن از بدنه دستگاه هاى گازسوز متداول بايد مطابق جدول ١٧-۴-٨ باشد. برای دستگاە های گازسوزی كه در اين مبحث ذكر نشده است، محل نصب شير مصرف مطابق دستورالعمل سازنده می باشد.

ج) خط محور طولی شیرهای مصرف باید به‌صورت افقی، موازی دیوار و به سمت دستگاه گازسوز باشد.

چ) در حالتی که شیر مصرف دستگاه‌ های گازسوزى كه در فضاى مركزى محل نصب قرار مى گیرند[1] و ديوارى برای نكهدارى لوله عمودى انشعاب وجود ندارد، بايد قسمت عمودى لوله انشعاب داخل غلاف فلزی[2] قرار كیرد و پايه نگهدارنده[3] مستحكمى به‌صورت ثابت تا ارتفاع شير مصرف در محل اجرا شود و غلاف فلزى با بست مناسب روى آن محكم شود.

تبصره 1: برای لوله عمودى انشعاب شير‌هایی كه ارتفاع آنها از كف محل نصب بیشتراز 60 سانتی متر باشد استفاده از نگە دارنده الزامی است شیرهای مشعل دیگ حرارتی در موتورخانه‌ها، نیازی به اجرای نگه دارنده ندارند.

پاورقی

[1] ماتند اجاق گازهایى كه در وسط آشيزخانه قرار دارند وبه اصطلاح جزيره اى ناميده مى شوند.

[2] لوله فلزى با قطر دو اتدازه بزرك تراز لوله عمودى انشعاب شير مصرف.

[3] پایه نگهدارنده می تواند فلزى، بتنى يا از مصالح بنايى به صورت ستون در محل اجرا شود.

١٧-4-١٠-٥ تجهيزات ايمنى

در این مقررات شیر خودکار قطع گاز حساس در مقابل زلزله، آشکارساز گاز طبيعى و آشكارساز مولوكسيد کربن بە عنوان تجهیزات ایمنی برای سیستم لولە كشى گاز ساختمان ها در نظر گرفته شده است. الزامات نصب اين تجهيزات به شرح زير است :

١٧-۴-١٠-٥-١ نصب شير خودكار قطع گاز حساس در مقابل زلزله در ابتداى لوله كشى گاز ساختمان های آپارتمانی مسکونی با تعداد واحد زياد و ساختمان هاى عمومى و ساختمان هاى خاص، الزامى است.

١٧-4-١٠-۵-٢ نصب آشکارساز گاز طبیعی و آشكارساز مونوكسید كربن [1] در موتورخانه‌هاى ساختمان هاى آپارتمانی مسكونی با تعداد واحد زياد و ساختمان هاى عمومى (بجز فعاليت هاى تجارى مستقل تک واحدى) و ساختمان هاى خاص الزامى است.

پاورقی [1] تعيين محل نصب دستاه در موتورخانه بايد طبق دستور العمل سازنده باشد.