مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 1 | ۶-۵- چراغ ها

چراغ ها بر حسب نوع حفاظت در برابر خطر برق گرفتگی درجه حفاظت تامین شده افراد در برابر دسترسی به قسمت های خطرناک نفوذ اجسام جامد خارجی و حفاظت وسایل داخل محفظه در برابر اثرات زیان آور نفوذ آب اجسام سخت رطوبت و جنس نصب از لحاظ مقاومت در برابر حرارت و شرایط کاربرد آنها به رده هایی طبقه بندی می شود.

۱-۶-۵- طبقه بندی بر حسب حفاظت در برابر برق گرفتگی 

چراغ ها با توجه به نوع حفاظت در برابر برق گرفتگی به سه گروه به شرح زیر طبقه بندی می شود :

     • گروه I - چراغی است که در آن برای حفاظت در برابر برق گرفتگی فقط روی عایق بندی پایه تکیه نمی شود. بلکه شامل احتیاط های ایمنی اضافی است بدین صورت که وسایلی جهت اتصال قسمت های رسانای در دسترس به هادی حفاظتی در سیم کشی ثابت در تاسیسات، به نحوی که قسمت های رسانای در دسترس نتواند در صورت نقص در عایق بندی پایه برق دار شود. 

یادآوری 1- چراغ های کلاس I به منظور استفاده به همراه کابل یا بند منعطف باید دارای یک هادی حفاظتی درون کابل یا بند قابل انعطاف باشد. 

یادآوری 2- چراغ های کلاس I ممکن است قسمت هایی با عایق بندی مضاعف با عایق بندی تقویت شده داشته باشد. 

یادآوری 3- چراغ های کلاس I ممکن است قطعاتی برای حفاظت در برابر برق گرفتگی در عملکرد ولتاژ خیلی پایین ایمن (SELV) یا ولتاژ خیلی پایین حفاظتی (PELV) داشته باشد. 

     • گروه II  - چراغ هایی را شامل می شود که حفاظت در برابر خطر برق گرفتگی صرفا به عایق بندی پایه متکی نباشد، بلکه تمهیدات ایمنی اضافی دیگری نیز همچون عایق بندی مضاعف با تقویت شده در آن پیش بینی شده باشد. در این نوع طبقه بندی پیش بینی اتصال زمین حفاظتی با شرایط محل نصب، منظور نشده است. 

یادآوری ۱- چنین چراغی می تواند یکی از انواع زیر باشد : 

     الف - چراغی که شامل یک محفظه از مواد عایقی اساساً محکم و یکپارچه بوده و تمام قسمت های فلزی، به جز قسمت های کوچک را در برمی گیرد. از جمله پلاک های شناسایی پیچ و پرچ در یک عایق بندی تقویت شده یا مشابه آن از قسمت های برقدار عایق شده است. این چراغ ها “چراغ کلاس II با محفظه عایقی” است. 

     ب - چراغی که دارای یک محفظه فلزی اساساً یکپارچه با حداقل عایق بندی مضاعف یا تقویت شده در تمام نقاطش باشد. این چراغ "چراغ کلاس II با محفظه فلزی" است. 

     پ - چراغی که از ترکیب موارد (الف) و (ب) تشکیل شده باشد. 

یادآوری ۲- محفظه یک چراغ کلاس II ممکن است قسمتی با تمامی مجموعه عایق بندی تکمیلی یا تقویت شده باشد. 

یادآوری 3- اگر اتصال زمین عملکردی برای سهولت راه اندازی یا به دلایل EMC پیش بینی شده باشد، اما به قسمت فلزی قابل دسترس متصل نباشد چراغ همچنان به عنوان کلاس II در نظر گرفته می شود. 

یادآوری 4- چراغ های کلاس II ، ممکن است دارای قطعاتی باشند که در آنها حفاظت در برابر برق گرفتگی در عملکرد SELV یا PELV تامین می شود. 

     • گروه III - چراغ هایی را شامل می شود که حفاظت در برابر برق گرفتگی توسط سیستم SELV یا PELV تامین می شود و در آن ولتاژهای بالاتر از SELV با PELV به وجود نمی آید. 

به عنوان مثال : در مورد چراغ دارای ترانسفورماتور ولتاژ خیلی پایین توکار با تمهیدات اتصال زمین حفاظتی این چراغ باید در کلاس I قرار گیرد و هیچ کدام از قسمت های آن نباید در کلاس III قرار گیرد حتی اگر فضای لامپ با یک جداره از ترانسفورماتور جدا شده باشد. 

چراغ گونه ها باید با تمام الزامات مربوط به چراغ های کلاس II، بدون نیاز به نماد کلاس II، مطابقت داشته باشد. 

۲-۶-۵- طبقه بندی بر حسب درجه حفاظت کد IP 

درجه حفاظتی تامین شده توسط چراغ در برابر تماس با قسمت های برق دار نفوذ اشیاء ذرات جامد خارجی و آب به درون آن با استفاده از کد IP مطابق با مشخصات درج شده در استاندارد ملی ایران به شماره ۱-۵۹۲۰ یا استاندارد IEC60598-1 تعیین می شود که خلاصه آن در جداول (5-6) و (5-7) ذکر شده است. 

مشخصه عددی اول که درجه حفاظت در برابر دسترسی به قسمت های خطرناک و نفوذ اجسام جامد خارجی را نشان می دهد و تفسیر آن در جدول (5-7) آمده است. 

مشخصه عددی دوم که درجه حفاظت در برابر اثرات زیان آور نفوذ آب را نشان می دهد و تفسیر آن در جدول (5-7) آمده است. 

به منظور تضمین عملکرد صحیح سیستم روشنایی در محیط های مختلف و جلوگیری از کاهش عمر نامی آن رعایت موارد زیر ضروری است :

     • چراغی که برای کار در شرایط غبار آلود طراحی شده است نفوذ گرد و غبار به درون آن می تواند به میزانی باشد که در کار مطلوب آن خلل ایجاد نکند باید حداقل دارای درجه حفاظت IP5X باشد. 

یادآوری - در برخی چراغ ها بخش الکتریکی و اپتیکی به گونه ای از هم جدا شده است در این حالت می توان برای هر بخش IP جداگانه ای تعریف کرد. 

     • چراغ هایی که در فضای آزاد نصب می شود (چراغ خیابانی و مانند آن) باید دارای درجه حفاظت حداقل IPX4 باشد. 

     • نورافکن های فضای آزاد باید دارای درجه حفاظت حداقل IPX5 باشد 

     • چراغ های بیمارستانی باید به نحوی ساخته شود که (حتی در مواردی که الزامات حفاظت برای آن ها ذکر نشده باشد)، نفوذ و انباشته شدن گرد و غبار در آن ها در حداقل ممکن باشد. 

     • چراغ های مورد استفاده در بخش جراحی باید سطوح خارجی هموار داشته تا احتمال جمع شدن ذرات غبار و سایر اجسام کوچک به حداقل ممکن برسد. 

     • درجه حفاظت چراغ های بیمارستانی که به منظور روشنایی عمومی در اتاق های جراحی، مناطق استریل شده مانند داروخانه ها و اتاق های آب درمانی به کار می رود باید حداقل IP54 باشد. 

     • درجه حفاظت چراغ های بیمارستانی که به منظور روشنایی عمومی در اتاق های سردخانه مورد استفاده قرار می گیرد باید حداقل IP55 باشد. 

     • درجه حفاظت چراغ های نصب شده در محیط حمام دوش مطابق با بند ۴-۱۰-۵-۴ فصل ۴ این نشریه تعیین می شود. 

     • در محیط های مستعد انفجار مانند پمپ بنزین ها، سیلوها، انبارهای ذخیره سازی و پرکردن انواع کپسول های گاز و... علاوه بر رعایت IP توجه به دستور العمل ATEX هم الزامی است. 

۳-۶-۵- پذیرش میزان ورود آب به محفظه (چراغ) بر اساس بند 14-3 از استاندارد ملی ۲۸۶۸ :

بطور کلی اگر آبی وارد محفظه شده است. این آب نباید : 

     • به اندازه ای باشد که در کار صحیح وسایل اختلال ایجاد کرده با به ایمنی صدمه بزند. 

     • روی قسمت عایقی در جایی قرار گیرد که بتواند منجر به ایجاد خزش جریان روی فواصل خزشی شود. 

     • به قسمت های برقدار یا سیم پیچ هایی که برای کار در حالت خیس طراحی نشده اند برسد. 

     • در نزدیکی کابل جمع شده یا وارد کابل شود (در صورت وجود) .

یادآوری - حین بکارگیری مقدار رطوبتی که در محفظه وجود دارد می تواند تقطیر شود، شبنمی که ممکن است ایجاد شود نباید با نفوذ آب اشتباه شود. 

یادآوری - هرگونه اظهار نظری در خصوص درجه حفاظت باید با گواهی و گزارش انجام آزمون بر اساس استاندارد ملی ایران به شماره ۱-۵۹۲۰ از آزمایشگاه معتبر و یا مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی همراه باشد. 

۴-۶-۵- طبقه بندی بر حسب جنس سطح نصب چراغ 

چراغ ها باید به صورت مناسب برای نصب مستقیم روی درون سطوح معمولا قابل اشتعال یا فقط برای نصب روی/درون سطوح غیر قابل اشتعال به شرح زیر طبقه بندی شوند (جدول ۵-۱۲) :

     • چراغ های روکار مناسب برای نصب مستقیم روی سطوح معمولا قابل اشتعال 

     • چراغ های روکار نامناسب برای نصب مستقیم روی سطوح معمولا قابل اشتعال 

     • چراغ های توکار مناسب برای نصب روی داخل سطوح معمولا قابل اشتعال هنگامی که یک عایق حرارتی سطح چراغ را بپوشاند. 

     • چراغ های توکار نامناسب برای نصب روی داخل سطوح معمولا قابل اشتعال هنگامی که یک عایق حرارتی سطح چراغ را بپوشاند. 

۵-۶-۵- طبقه بندی بر حسب شرایط کاربرد 

چراغ ها بر اساس این که برای کار در شرایط معمولی یا برای استفاده در شرایط سخت طراحی و ساخته شده باشند. طبقه بندی می شوند :

     • چراغ ها برای کار در شرایط عادی و معمولی در مورد این نوع چراغ ها نیازی به نشانه مشخصه نیست. 

     • چراغ ها برای کار در شرایط سخت برای نشانه مشخصه این نوع چراغ ها به جدول (۱۳۵) مراجعه شود.