مشخصات فنی عمومی و اجرایی تاسیسات برقی ساختمان : ضابطه شماره 110 جلد 1 | 8-5- روشنایی اضطراری

1-8-5- دسته بندی
هدف اصلی از روشنایی اضطراری، تامین شرایط دیداری مناسبی است که در زمان تاریکی و وقوع حادثه از وحشت افراد کاسته و تخلیه امن یا ادامه کار در شرایط خاص را به بهترین نحو میسر کند. در طراحی سیستم روشنایی اضطراری باید همواره بدترین و سخت ترین شرایط درنظر گرفته شده و ترجیحاً سناریو خروج در حالات مختلف ارایه شود. در فلوچارت زیر دسته بندی کلی روشنایی اضطراری نمایش داده شده است.

2-8-5- سیستم روشنایی آماده به کار

هرگاه نیاز به روشن بودن دائم سیستم روشنایی باشد، از سیستم تغذیه آماده به کار استفاده خواهد شد. در این سیستم معمولا در زمان وصل برق شهر، از این منبع انرژی برای تغذیه استفاده شده و در زمان قطع برق از باتری داخلی، سیستم باتری مرکزی، دیزل ژنراتور و یا سیستم های برق بدون وقفه استفاده می شود. در صورتی که لازم باشد این سیستم به عنوان سیستم روشنایی فرار هم استفاده شود، باید بر اساس سیستم روشنایی فرار طراحی و اجرا شود.

۳-۸-۵- سیستم روشنایی اضطراری فرار 

۱-۳-۸-۵- روشنایی اضطراری مسیر قرار 

بخشی از سیستم روشنایی اضطراری که روشنایی مسیر فرار ،ایمن روشنایی فضای باز و روشنایی محل های انجام کار با احتمال خطر بالا به هنگام قطع روشنایی عادی و همچنین نشانه گذاری راهنما به هنگام اشغال مسیرهای فرار ایمن را مشخص و تامین می کند. 

۲-۳-۸-۵- روشنایی اضطراری فضای باز (مناطق بزرگ) 

روشنایی اضطراری مناطق بزرگ و باز که حداقل ۶۰ متر مربع بوده و یا مسیر فرار از آن محیط بگذرد، یا برای دسترسی به مسیر فرار عبور از آن محل ضروری باشد. این نوع روشنایی در برخی استانداردها با روشنایی ضد هراس هم تعریف می شود. 

۳-۳-۸-۵- روشنایی اضطراری مناطق پرخطر 

روشنایی اضطراری مکان هایی که بدلیل وجود دستگاه های پرخطر اجسام خطرناک و حساس و یا تابلوهای کنترلی خاص نیاز به سطح روشنایی بیشتری نسبت به مسیر قرار و مناطق بزرگ دارند (مانند اتاق های کنترل، مخازن اسید و....). 

۴-۳-۸-۵- طراحی سیستم روشنایی اضطراری مسیر فرار 

در طراحی این بخش باید به نکات زیر توجه کرد :

۵-۳-۸-۵- در مسیر فرار تا عرض ۲ متر شدت روشنایی در سطح افقی روی زمین در امتداد خط مرکزی مسیر شکل (5-22) نباید از ۱ لوکس کمتر و در باند دو طرف خط مرکزی با عرض كل نصف عرض مسیر، نباید از ۵۰٪ شدت روشنایی خط مرکزی کم تر باشد. 

۶-۳-۸-۵- در صورتی که عرض مسیر فرار بیش از ۲ متر باشد باید مسیر به چند نوار با عرض ۲ متر تقسیم شده و یا بر اساس مناطق بزرگ ضد هراس طراحی شود. 

۷-۳-۸-۵- نسبت بیشینه به کمینه شدت روشنایی در امتداد خط قرار نباید بیشتر از ۴۰ به ۱ باشد (جدول (5-11)).

۸-۳-۸-۵- از آنجایی که کنتراست بین منبع نور و پس زمینه آن می تواند سبب خیرگی شود، از این رو روشنایی مسیر قرار باید به گونه ای طراحی شود که میزان درخشندگی ناشی از منابع نوری در خط دید مستقیم ناظر قرار نگیرد تا سبب خیرگی ناتوان کننده نشود. همچنین باید دقت شود که میزان شدت نور از مقادیر داده شده در جدول (۱۰۵) فراتر نرود. 

۹-۳-۸-۵- به منظور شناسایی رنگ های ایمنی مقدار شاخص نمود رنگ Ra باید بزرگ تر از ۴۰ باشد. 

۱۰-۳-۸-۵- در شرایط عادی باید مدت زمان ۶۰ دقیقه به عنوان حداقل زمان روشن ماندن چراغ های سیستم روشنایی لحاظ شود. در صورت وجود خطر با احتمال تردد زیاد افراد توصیه می شود طراحی بر مبنای ۱۸۰ دقیقه انجام شود. 

۱۱-۳-۸-۵- سیستم روشنایی اضطراری مسیر قرار باید طوری طراحی شود که در ۲۰ ثانیه اول حداقل ۵۰% شدت روشنایی و در زمان ۶۰ ثانیه شدت روشنایی کامل تامین شود. در صورتی که احتمال خطر در مسیر فرار وجود داشته  باشد برای رسیدن به ۵۰% شدت روشنایی مورد نظر زمان کوتاه تر حداکثر ۵ ثانیه توصیه می شود. 

4-8-5- طراحی سیستم روشنایی اضطراری مناطق بزرگ - ضد هراس

در طراحی این بخش باید به نکات زیر توجه کرد :

۱-۴-۸-۵- شدت روشنایی افقی روی سطح زمین نباید در صفحه محاسباتی مرکزی از ۰/۵ لوکس کم تر باشد. این صفحه محاسباتی سطحی فرضی از کل مساحت اتاق است که باند نیم متری از محیط آن و کناره دیواره ها در نظر گرفته نمی شود. (جدول (5-11)) 

۲-۴-۸-۵- نسبت بیشینه به کمینه شدت روشنایی در این فضا نباید بیشتر از ۴۰ به ۱ باشد (جدول (5-11)) 

۳-۴-۸-۵- در شرایط عادی باید مدت زمان ۶۰ دقیقه به عنوان زمان روشن ماندن چراغ های سیستم روشنایی لحاظ شود و در صورت وجود خطر یا احتمال تردد افراد زیاد توصیه می شود طراحی بر مبنای ۱۸۰ دقیقه انجام شود. 

۴-۴-۸-۵- سیستم روشنایی اضطراری مناطق بزرگ - ضد هراس باید طوری طراحی شود که در ۲۰ ثانیه اول حداقل ۵۰% شدت روشنایی و در زمان ۶۰ ثانیه شدت روشنایی کامل تامین شود. در صورتی که احتمال خطر وجود داشته باشد. برای رسیدن به ۵۰% شدت روشنایی مورد نظر زمان کوتاه تر حداکثر ۵ ثانیه توصیه می شود. 

۵-۸-۵- طراحی سیستم روشنایی اضطراری مناطق پرخطر 

در طراحی این بخش باید به نکات زیر توجه شود:

۱-۵-۸-۵- شدت روشنایی افقی روی سطح کار نباید از ۱۰% شدت روشنایی حالت کار عادی کمتر باشد در عین حال نباید از ۱۵ لوکس هم کمتر باشد همچنین روشنایی تامین شده باید فاقد اثر استروبوسکوپیک باشد. 

۲-۵-۸-۵- در برخی مناطق حساس مانند اتاق عمل ممکن است شدت روشنایی مورد نیاز به میزان ۱۰۰ درصد روشنایی حالت عادی لازم باشد در این خصوص جداول (5-9) در نظر گرفته نمی شود. 

۳-۵-۸-۵- نسبت بیشینه به کمینه شدت روشنایی در این فضا نباید بیشتر از ۱۰ به ۱ باشد. 

۴-۵-۸-۵- در شرایط عادی باید مدت زمان ۶۰ دقیقه به عنوان زمان روشن ماندن چراغ های سیستم روشنایی لحاظ شود و در صورت وجود خطر یا احتمال تردد افراد زیاد توصیه می شود طراحی بر مبنای ۱۸۰ دقیقه انجام شود. 

۵-۵-۸-۵- سیستم روشنایی اضطراری مناطق پرخطر باید طوری طراحی شود که ۱۰۰% شدت روشنایی اضطراری طراحی شده در ۰٫۵ ثانیه برقرار شده با بسته به شرایط کاربرد به میزان مورد نیاز برسد. 

۶-۸-۵- علایم ایمنی

در استفاده از تابلوها و علایم ایمنی باید به نکات زیر توجه داشت :

علایم ایمنی استفاده شده در مسیر فرار و فضاهای مرتبط با آن باید با الزامات استانداردهای ملی ایران به شماره ۱-۹۹۵۶ و همچنین استاندارد ملی 7010-INSO-ISO و فصل ۹ این نشریه مطابقت داشته باشد. 

میزان درخشندگی رنگ ایمنی در هر فضایی باید حداقل ۲ کاندلا بر متر مربع باشد با توجه به اینکه در ملاحظات اولیه  اثر دود در نظر گرفته می شود کمینه درخشندگی باید ۱۰ کاندلا بر متر مربع باشد. 

یکنواختی بین کمینه به بیشینه درخشندگی باید بزرگتر از ۱ به ۵ باشد. اگر میزان درخشندگی بیشتر از ۱۰۰ کاندلا بر متر مربع باشد، نسبت کمینه به بیشینه درخشندگی باید بزرگ تر از ۱ به ۱۰ باشد. 

نسبت درخشندگی بیشینه به کمینه بین رنگ علایم و سطوح مجاور نباید کمتر از ۵ به ۱ و بیشتر از ۱۵ به ۱ باشد. نسبت درخشندگی بیشینه به کمینه بین رنگ علایم و سطوح مجاور نباید کمتر از ۵ به ۱ و بیشتر از ۱۵ به ۱ باشد. 

در خصوص حداکثر فاصله قابل دیدن l و ارتفاع علایم h رابطه زیر برقرار است : 

(5-7)               h=l/z         

در این رابطه z ضریب مسافت است. در صورتی که علایم از بیرون روشن شود z=100 و در مواردی که علایم از داخل چراغ روشن می شود z=200 در نظر گرفته می شود.